ANTWERPEN
De tabaksindustrie blijft ongemeen machtig. Dat komt onder meer omdat lobbyisten politici door de knieën laten gaan. Luk Joossens is een wereldvermaard expert tabakspreventie en verbonden aan de Stichting tegen Kanker en de Vereniging van Europese Kankerliga’s. De American Cancer Society loofde hem voor zijn uitzonderlijk leiderschap. Zijn naam komt voor in 1.500 interne documenten van de industrie. British American Tobacco noemde hem de man die in zijn eentje de hele anti-rookbeweging belichaamt. Op de vooravond van zijn pensioen noemde hij man en paard in Elcker-Ick.
Luk Joossens : ‘Ik voer al 39 jaar campagne tegen de tabakslobby en moet toegeven dat er een vooruitgang merkbaar is, al verloopt die erg traag. Rapporten die worden gesponsord door de tabaksindustrie proberen ons te vertellen dat roken toch niet zo schadelijk is. Ze hebben geld genoeg om advocaten te betalen. Jammer genoeg leiden veel politici aan het Di Rupo-syndroom, wat ik later zal verduidelijken. In de jaren ’70 was tabak sterk aanwezig in de media. De politiek besteedde er geen aandacht aan. Toch sloot de industrie in 1971 een vrijwillig akkoord met de overheid, maar daarin werd enkel gemeld dat overconsumptie eventueel problematisch zou kunnen zijn. Tabaksfabrieken in ons land deden gouden zaken en stelden meer dan 10.000 mensen tewerk. Langzamerhand trokken de internationale tabakfabrieken zich terug uit België : RJ Reynolds (1989), Philip Morris (1994), Cinto (1998) en British American Tobacco (2003). Japan Tobacco International, producent van onder meer Camel en Winston en in West-Vlaanderen vertegenwoordigd door Gryson, stopt er volgend jaar mee.’
Philip Morris, British American Tobacco, Japan Tobacco International en Imperial Tobacco beheersen de wereldmarkt. ‘Wist je dat 43% van de sigaretten worden verkocht in China ? In Europa telt men 97 geregistreerde lobbyisten. ‘ In de praktijk zijn er veel meer, maar die worden beschermd door Europese politici. Op 9 februari 2016 blokletterde De Tijd : ‘Commissie houdt vast aan geheim overleg met tabakslobby’. Ombudsvrouw Emily O’Reilly zei : ‘De commissie-Barroso (voorganger van Juncker) is verplicht om ons hierover te rapporteren maar doet het niet.’ Meer zelfs, advocaten die komen pleiten om de tabaksindustrie te sparen, worden niet als lobbyisten beschouwd. ‘Philip Morris gaf in 2013 vijf miljoen euro uit om 161 Europese politici aan hun kant te krijgen.’
Zelfs Eddy Merckx laat zich verleiden door de tabaksindustrie
Het eerste rapport dat wees op de gevaren kwam er op 11 januari 1964, het ‘US Surgeon General Report’. Sindsdien, tot in 2014, stierven twintig miljoen Amerikanen omwille van hun rookgedrag. ‘Bij een normaal gebruik sterft de helft van de rokers vroegtijdig. In een sigaret zitten meer dan 70 kankerverwekkende stoffen. In 2008 waren er in België 1.000 verkeersdoden, 2.000 zelfmoorden en 14.700 mensen die stierven ten gevolge van het roken. Is de situatie nu verbeterd in ons land ? Ja, maar nu zijn het de dames die naar de sigaret grijpen. België staat wereldwijd op de zesde plaats voor wat het aantal rokende vrouwen betreft.’ De tabaksindustrie spendeerde fortuinen om mensen te doen roken. Zo benaderden ze Hanna-Barbera, de producers van de Flintstones en in België spanden ze Jacques Brel (gestorven op zijn 49ste door longkanker) en zelfs Eddy Merckx voor hun kar. In 1979 afficheerde een Duitse sigaret een foto van Merckx met het onderschrift : ‘Ik ben overgegaan op R6. Voor mij is dat de eerste nicotine- en teerarme sigaret die zoveel smaak heeft.’ ‘Merckx rookte helemaal niet’ zegt Joossens. ‘Maar hij had opgevangen dat Johan Cruijff publiciteit had gemaakt voor Roxy Dual, en daarvoor vier miljoen had opgestreken. Dat sprak de Kannibaal wel aan.’
Uiteraard kan de tabaksindustrie niet overleven zonder de steun van politici. In 1983 gaf Firmin Aerts (CVP), de toenmalige staatssecretaris van volksgezondheid een communiqué uit : ‘De staatssecretaris en de tabaksindustrie zijn het eens dat matig roken geen probleem is. Tabak roken is zoals water drinken. Enkel een over-gebruik is ongezond.’ ‘Kan het nog lachwekkender’, zegt Luk Joossens. ‘Eerder, in 1980 deed minister Luc D’Hoore (ook CVP, EM) een voorstel om reclame op borden te verbieden. Een tweede KB liet alleen publiciteit op het pakje toe. Nadien werd ook dat verboden waarna de tabaksindustrie hun afbeeldingen plaatste op luciferdoosjes, want dat was wel toegelaten.’ L&M had de meest originele ideeën om de wet te omzeilen. ‘Omdat zij minder populair waren dan Marlboro (49% tegenover 31%) afficheerden zij op een subtiele manier voor L&M Sounds (zij waren jarenlang sponsor van Marktrock in Leuven) en L&M Jeans. Zij slaagden in hun opzet om de jongeren aan het roken te brengen. Hun marktaandeel steeg op tien jaar tijd met vijftien procent.’
De Waalse regering spant de kroon. ‘De Formule 1 was jarenlang in handen van de tabaksindustrie. De Grote Prijs van België in Francorchamps was verlieslatend maar de Waalse politici kwamen tussenbeide. In een rapport beweerden zij dat het hele circus 1,15 miljoen Belgische frank opleverde voor de economie van de provincie Luik en voor 6.000 werkplaatsen zorgde. Ze kregen deze nonsens zelfs verkocht aan de Raad van State. Die maakte melding van 5.625 permanente banen : 1.461 beenhouwers, 269 apothekers en 1 000 bakkers. De werkelijkheid is dat tijdens het weekend van de Formule 1 de hotels en horeca wel degelijk gouden zaken deden, maar daar bleef het bij. Alle andere bronnen van inkomsten gingen naar Bernie Ecclestone, ook die van de dure tickets.’
Eindelijk willen we wel eens weten wat het Di Rupo-syndroom is. ‘Laat me eerst iets anders zeggen. Op 31 maart 1993 stelde Miet Smet (CVP) dat de werkgevers de nodige maatregelen moesten nemen om het rookgedrag af te stemmen op de wederzijdse verwachtingen van rokers en niet-rokers. Een nietszeggende maatregel, die haar was ingefluisterd door Philip Morris. En nu kom ik bij Di Rupo, die in 1994 nog werd beschreven als ‘A Well Known Anti-Tobacco-Activist’. Hij blokkeerde in 2009 in eigen naam een wet die het roken zou ontraden. Volgens hem was roken een ideale manier om stress te verwerken en zou de horeca zwaar worden getroffen. De wet kwam er toch en in 2011 sloten er minder cafés dan ooit de deuren. Ze draaiden 2,6% meer omzet dan het jaar voordien en vooral : het aantal acute hartaanvallen daalde spectaculair. Zijn er dan geen politici die goed werk hebben geleverd ? Toch wel : Rudy Demotte (PS) steekt er met kop en schouders bovenuit, op de voet gevolgd door Wivina De Meester (CVP). Anderen, zoals Colla (sp.a), De Block (OpenVLD) en zeker Aerts (CVP), Delizée (PS), De Galan (PS) en Santkin (PS) verdienen een dikke buis.’
(EM) .
Foto’s (c) Reporters & Gazet van Hove.