Debatclub
Het is met die tsjeven op de Debatclub te Edegem altijd hetzelfde : na Johan Leman en Ivo Belet ontweek nu Lieven Boeve, hoofd van de katholieke onderwijskoepel, het debat door elke ernstige tegenspraak in zalvende compromissen te doen oplossen. Maar ondanks zijn stroom aan gemeenplaatsen werd het twistgesprek met professor Boudewijn Bouckaert toch interessant.
Boeves overzicht van relevant feitenmateriaal was allicht zijn belangrijkste bijdrage, vooral zijn schets van het proces van ontkerkelijking. Randkerkelijken die zich nog katholiek noemen maar er niets meer aan doen, zijn nog een 30 procent; occasionele deelnemers aan het kerkelijk leven geen 20 procent meer; maar volledig geëngageerde ‘kernkatholieken’ vormen bij minderjarigen zelfs minder dan 1 procent. De bewust atheïstische burgers groeien niet, die groep schommelt rond 10 procent. De groeiende groep van mensen zonder denominatie is nu ruim 30 procent. Hij illustreerde die ontkerkelijking met een anekdote : mensen die opnieuw gaan vasten, houden dan een “veertigdagentijd” van 46 dagen omdat ze niet meer weten dat echte katholieken op zondag niet vasten.
Dialoogschool
Minderheidsreligies leveren de rest : niet-katholieke christenen een 2 procent, minder dan 1 procent joden , boeddhisten, hindoes, wicca’s, enz ; maar vooral een 7 procent moslims. Die groep werd verder nauwelijks bij naam genoemd, en het woord “islam” nog minder. Dat percentage moslims gaat steil omhoog bij de schoolgaande generatie. De helft van hen zit nu al in het katholieke net en volgt daar hetzelfde lessenrooster als de katholieke leerlingen en de niet-gelovige zinzoekers : “Uitnodigen hoeven we ze niet te doen, ze zijn er al.”
Tegen die achtergrond vond Boeve zijn “dialoogschool” goed voor de “eigen identiteit” van elke groep. Dat begrip “identiteit” behoort echter tot de woordenschat van enerzijds nationalisten en anderzijds extreemlinks (“minderheden”), terwijl het katholicisme er vanouds weinig boodschap aan heeft. En de islam nog veel minder. De groepsidentiteit van andersgelovigen interesseert moslims alleen voor zover zij hen van hun identiteit kunnen bevrijden.
Bouckaert stelde terecht dat die pluralistische kijk op gelijkwaardige levensbeschouwelijke identiteiten eerder bij een staatsschool past. Hij stelde vast dat het idee van een dialoogschool openbaar werd net toen moslims in Zaventem en Maalbeek “hun manier van dialoog” gelanceerd hadden. Het hele project was voor het eerst uitgewerkt in Boeves doctoraat, maar de ervaring leert dat daaruit niet altijd een goed recept voor de praktijk voortkomt : Khieu Samphan paste zijn doctoraal recept voor een landbouwmaatschappij in Cambodja toe, en dat leverde alleen knekelvelden op.
Angst voor een botsing
Boeve preciseerde dat er wel een verschil blijft met de staatsschool : zelfs in de dialoogversie van het katholiek onderwijs worden geen aparte godsdienstlessen gegeven. Er wordt niet gedweept dat “diversiteit een meerwaarde is”, en er komt geen optie “islamitische levensbeschouwing” ter vervanging van de katholieke godsdienstles. Hij vond het fantastisch hoe de katholieke traditie (via het zondebesef) de zin voor zelfkritiek bevorderd heeft, en wenste dat zijn dialoogschool bij alle gemeenschappen de bereidheid tot religiekritiek en zelfbevraging zou bevorderen.
Moderator Frans Crols stelde vast dat jongeren niet meer geleerd hebben fier te zijn op hun katholicisme; wat daaraan te doen ? Boeve vond dat een overblijfsel uit de tijd dat een katholieke meerderheid zich terughoudend opstelde tegenover de minderheden, en wou nu een assertieve katholieke stem. Juist daarom vindt hij de dialoogschool noodzakelijk, anders zal er van de katholieke aanwezigheid in zijn net niets overblijven.
Bouckaert vond dat standpunt getuigen van een ingebakken angst voor een botsing : dan zal de agressiefste de bovenhand hebben (en dat zijn niet de katholieken). De handboeken godsdienst van zijn dochter vond hij benden alle peil, meestal slechte sociologie en veel geleuter over diversiteit, maar weinig eigen godsdienst. Zijn andere dochter had van het keuzevak katholieke godsdienst in het stedelijk onderwijs meer meegedragen.
Waarop bij Boeve nog meer jargon opborrelde : “De ander daagt uit.” (Pardon, de Ander, en met brok in de keel.) Zo wordt er volgens hem nu meer gepraat over vasten dankzij de ramadan. Dus : “Goede omgang met diversiteit levert ook meer identiteitsbesef.”
Pedagogen
Tijdens de vragenronde werd de show gestolen door een handvol leerkrachten die vanuit de praktijk spraken. Hoewel Boeve het trachtte te minimaliseren, hebben pedagogen en andere “experts” een zwaar overwicht op het onderwijsbeleid, dat geen rekening houdt met de stemmen vanop het terrein. Zij vonden de dialoogschool maar een “messy message”. En omdat ze toch de microfoon in handen hadden, zeiden ze hun “baas” meteen wat nog op hun lever lag.
We noemen de steeds toenemende werkdruk door de bureaucratisering van hun beroep, en het steil dalende niveau van de kennisoverdracht. Dat laatste kon ook de rest van het publiek uit eigen ervaring met de jongere generatie beamen.
Iemand overtuigen zal Boeve die avond niet gedaan hebben.
DK
In
Foto’s © Gazet van Hove