door Jurgen Ceder in ’t Pallieterke .

De beste manier om een oorlog te verliezen is de afwezigheid van een duidelijk strategisch doel. Zoals Sun Tzu het uitdrukte : “Tactiek zonder strategie is het geluid voor de nederlaag.” Wat wilde Poetin concreet als militair resultaat zien van zijn invasie in Oekraïne ? Heel Oekraïne veroveren ? De slagkracht van het Oekraïense leger breken ? Kiev innemen om daar een marionettenregering aan te stellen ? Zoveel mogelijk gebied bezetten als pasmunt voor de onderhandelingen ? De gebieden van het oosten controleren om die onder te brengen in Poetins droom van ‘Nieuw-Rusland’ ?

De kans is groot dat Poetin het zelf niet wist. Zoals Mark Galeotti, Poetin-kenner bij uitstek, schrijft, is Poetin niet de schaker waarvoor men hem in het Westen houdt. Hij denkt geen vijf zetten vooruit. Hij is niet alleen letterlijk, maar ook figuurlijk een judoka die de strijd aanvat en dan wacht op de kansen die zich aanbieden.

Sinds de eerste dag verbazen militaire specialisten zich over de vreemde manier waarop Rusland deze oorlog heeft gevoerd. In het begin probeerde men achter de schijnbare blunders nog een doel te zien. Misschien waren de eerste aanvallen een test van de Oekraïense weerbaarheid ? Misschien was die stilgevallen colonne richting Kiev een afleidingsmanoeuvre ? Het voordeel van de twijfel is sindsdien weggevallen. De Russische oorlogsacties zijn mislukt, deels omdat ze gebaseerd waren op foute inschattingen, maar vooral omdat het ontbrak aan coördinatie en strategisch doelen. Dit is tot nu toe een campagne van vele blunders geweest.

Plan A

Plan A was een snelle overrompeling van Oekraïne door luchtlandingstroepen en mobiele colonnes. Dat mislukte grandioos. Poetin koelde zijn woede op de FSB (de voormalige KGB). Die zou hem slecht hebben ingelicht over de paraatheid van het Oekraïense leger en de bereidheid van Zelensky om te vechten. De chef van het 5e departement, verantwoordelijk voor operationele inlichtingen in de voormalige Sovjetrepublieken, Sergey Beseda, zit nu in de gevangenis. Want de schuld van Poetin kan het uiteraard nooit zijn.

Inlichtingendiensten hebben altijd de neiging om informatie te verstrekken die hun opdrachtgevers graag horen, maar dat fenomeen geldt nog veel meer voor autoritaire regimes. De enige fout van de FSB was het bevestigen van Poetins vooroordelen, namelijk dat de regering van Zelenksy een corrupte marionettenregering was, die snel zou plooien of vluchten, en dat de Russen door de Oekraïners als bevrijders zouden ontvangen worden. Het is slechts één van de vele voorbeelden die aantonen dat talrijke problemen van de Russische operaties in Oekraïne toe te schrijven zijn aan de autoritaire regeerstijl van Poetin.

Plan B

Dan kwam plan B in werking : het inzetten van alle parate troepen in een offensief over het gehele front. Dat kwam te laat. De Russen hadden de kans laten liggen om gebruik te maken van de grootste fout van de Oekraïners : hun ongeloof, ondanks duidelijke waarschuwingen vanwege de Amerikanen, dat de invasie wel degelijk op til was. De overmoedige aanval van de eerste dagen gaf de Oekraïners net genoeg tijd om zich voor te bereiden.

Het Oekraïense leger moest heel wat terrein prijsgeven in het zuiden, maar ook daar is het front nu stabiel. In het oosten hield het stand. In het noorden werd de slag om Kiev zelfs een onmiskenbare Oekraïense overwinning.

Zwakke Russische planning verzekerde een zwakke uitvoering. Poetin is even paranoïde als Stalin, die ooit zei : “Ik vertrouw niemand, ook mijzelf niet.” Hij heeft pas de dag voor de invasie de generale staf ingelicht. Het leger was gewoon niet voorbereid op de taak die het geacht werd uitvoeren.

De generale staf kreeg ook nooit de kans een haalbaar aanvalsplan uit te werken. Professionele militairen zouden Poetin alvast afgeraden hebben aan te vallen tijdens de ‘raspoetitsa’, het seizoen dat een groot deel van Oekraïne te moerassig maakt om er militaire operaties uit te voeren.

Het is trouwens ook onbegrijpelijk dat er, tot voor kort tenminste, geen generaal was die de hele operatie in handen had, wat veel van de coördinatieproblemen verklaart. Het innemen van Kiev zou een moeilijk, maar begrijpelijk strategisch doel zijn geweest. Het omsingelen van de Oekraïense troepen in het oosten zou als militair doel zinvol zijn geweest. Het veroveren van de Zwarte Zeekust, inclusief Odessa, zou een haalbare kaart zijn geweest. Maar Poetin probeerde alles en daardoor lukte niets.

De weelde van Poetin en zijn oligarchen wordt betaald met de levens van Russische soldaten

De factor moreel

In de oorlog is driekwart van de overwinning het gevolg van het moreel, slechts een kwart het gevolg van de militaire krachtverhoudingen, meende Napoleon. De Oekraïners zijn zeer gemotiveerd. Ze weten waarvoor ze vechten : voor hun vrijheid, hun land, hun families. De op voorhand niet-ingelichte Russische troepen hebben lange tijd niet beseft wat ze daar eigenlijk kwamen doen. En ook vandaag moet het voor hen nog niet gemakkelijk zijn hun zaak als rechtmatig te zien. Op elk beslissend moment, wanneer hen de keuze wordt gelaten tussen vechten, wegkijken of vluchten, zullen ze niet geneigd zijn voor het eerste kiezen.

En ook daar zie je hoe Poetins propaganda de militaire doeltreffendheid parten speelt. Hoe motiveer je soldaten voor een oorlog die je niet wil benoemen of uitleggen ? Hoe mobiliseer je steun en vraag je offers van het thuisfront voor een ‘speciale operatie’ ? Hoe leg je uit dat het vlaggenschip van de Zwarte Zeevloot is gezonken in een oorlog die niet bestaat ?

De prijs van corruptie

Het zinken van de Moskva is trouwens een symptoom van hoe een andere Poetin-ziekte de paraatheid van de troepen heeft aantast : corruptie. De voornaamste taak van dit vlaggenschip was luchtafweer. Dit schip moest de rest van de vloot beschermen tegen luchtaanvallen, vooral tegen aanvallen met raketten. Dat het schip uiteindelijk zelf werd getroffen door twee antischeepsraketten wijst op onbekwaamheid of zware technische gebreken, waarschijnlijk ten gevolge van gebrek aan training of onderhoud. 

Beide gebreken zijn pijnlijk aan de oppervlakte gekomen in de gehele krijgsmacht sinds het begin van de oorlog. Russische soldaten lijken zwak getraind. Russische voertuigen vallen in panne en worden achtergelaten. Communicatie aan het front is vaak onversleuteld, omdat moderne apparatuur ontbreekt (wat waarschijnlijk verklaart met welk gemak de Oekraïners Russische generaals vinden en uitschakelen). 

Bevriende oligarchen mogen alles leveren aan het leger, tot en met voeding en medicijnen. Hoeveel geld bedoeld voor het leger zit nu in jachten op Cyprus ? Poetins macht loopt niet parallel met de corruptiecircuits, ze steunt erop. Hij is zelf de tsaar van de corruptie, zoals Alexei Navalny het uitdrukt. De weelde van Poetin – Elon Musk vermoedt dat hij rijker is dan hijzelf – en zijn oligarchen wordt nu betaald met levens van Russische soldaten.

De nederlagen hebben Poetin gedwongen om naar plan C over te gaan : de militaire controle over de Donbas en de zuidelijke gebieden. De oorlog is zeker nog niet gedaan. De geschiedenis leert ons dat het Russische leger zware verliezen kan lijden in de beginfase van een oorlog om daarna, gelouterd en geleerd, zich aan te passen aan de vijand. Ondanks alle verliezen is Rusland op papier nog steeds sterker dan Oekraïne. Maar de tijd is in het nadeel van Poetin, zowel wat de economische gevolgen als het moreel op het thuisfront betreft. En op korte termijn kan hij Oekraïne niet meer kraken.

Foto’s (c) Gazet van Hove.