door Anton Schelfaut in ’t Pallieterke .
Amper één week voor Valentijnsdag lijkt een verstandshuwelijk tussen N-VA en cd&v verder weg dan ooit tevoren. De recente demarche van N-VA-voorzitter Bart De Wever, die in een interview met De Tijd een extralegale staatshervorming bepleitte en coalitiepartners cd&v en Open Vld een “ongelofelijke afstraffing” toewenste, veroorzaakt wrevel bij cd&v-voorzitter Sammy Mahdi. Ook in het stikstofdossier staan beide partijen lijnrecht tegenover elkaar. Daardoor moet de Vlaamse regering de komende weken in een gespannen sfeer op zoek gaan naar een krokusakkoord.
N-VA-politica Els van Doesburg reikte in oktober vorig jaar de hand aan cd&v. Volgens de Antwerpse schepen zijn beide partijen “natuurlijke bondgenoten” die niet naast elkaar kunnen blijven bestaan. Daarom pleitte ze voor een brede Vlaamse volkspartij op de schouders van N-VA, maar cd&v-voorzitter Sammy Mahdi lijkt niet meteen van plan om op dat huwelijksaanzoek in te gaan. “Er zijn zeker een aantal ideologische gelijkenissen, maar de laatste weken en maanden valt me op hoe groot de verschillen op bepaalde vlakken zijn”, steekt hij van wal.
“Cd&v wil landelijk Vlaanderen niet laten stikken. Om vergunningen af te leveren aan een grote chemiereus in de haven van Antwerpen, krijg ik het gevoel dat er een bepaalde soepelheid heerst. Die is er niet voor eenvoudige ondernemers zoals onze hardwerkende boeren. Ook inzake verplichte gemeentefusies is er een verschil tussen beide partijen. Als christendemocraat geloof ik niet in een wereld waarin een grote overheid bepaalt hoe een lokale gemeenschap zich moet organiseren. En ik dacht dat conservatieven daar ook niet in geloofden. cd&v is geen etatistische partij die wil bepalen hoe een gemeenschap zich organiseert en welke gemeenten opgaan in een grotere of zich aansluiten bij een grootstad. Dat is niet de samenleving waar ik voor sta.”
“De breuklijn tussen conservatieven en christendemocraten situeert zich niet zozeer op de sociaal-culturele as, maar op de sociaaleconomische. Beide ideologieën staat voor rechten en plichten, degelijke integratie en een samenleving waarin de overheid zich niet al te veel mengt. Christendemocraten hebben Rerum Novarum doorgemaakt en willen zich ontfermen over mensen die sociaaleconomisch in een precaire situatie zitten. Ze voeren een hevige strijd tegen armoede. Sociaaleconomisch vind ik de N-VA een rechtse neoliberale koers varen als partij, terwijl wij socialer zijn.”
Volgens Noël Slangen kan alleen een kartel met uw partij Open Vld nog redden. Staat u daarvoor open ?
“De verschillen tussen cd&v en Open Vld zijn zelfs nog groter dan die met N-VA. Op sociaaleconomisch vlak is Open Vld een partij die het sociale aspect onvoldoende omarmt. Het is ook een partij die helemaal anders kijkt naar de samenleving. Wij zijn personalisten. Wij geloven in de verantwoordelijkheid die mensen hebben ten opzichte van elkaar. Liberalen geloven in de absolute vrijheid, de doorgedreven individualisering en de maakbaarheid van de samenleving. Tot op de dag van vandaag zie je heel duidelijke verschillen tussen hoe een christendemocraat naar de wereld kijkt en hoe een liberaal dat doet. We geloven niet in een doorgedreven liberalisering en globalisering, omdat daar nu eenmaal limieten aan zijn. We moeten autonoom zijn op vlak van energiebevoorrading, voedselzekerheid en veiligheid. Ik geloof niet in een wereld waarin wij als wereldburger door het leven huppelen. Christendemocraten beschouwen – net als conservatieven – de mens als een emotioneel wezen dat een bepaalde geschiedenis met zich meedraagt. Die is niet kunstmatig, maar komt wel degelijk ergens vandaan. Wij zijn trots op onze geschiedenis, terwijl die in liberale en progressieve kringen wordt weggelachen.”
“Zonder cd&v in de federale regering was de kernuitstap een feit”
Ik kan mij voorstellen dat u dan zeer tevreden bent met een serie over onze geschiedenis, ‘Het verhaal van Vlaanderen’, die die trots opnieuw probeert aan te wakkeren.
“Absoluut. Ik merk dat heel veel mensen op zoek zijn naar hun wortels, net omdat we uit een periode komen van hyperglobalisering en mondialisering, waarin iedere lokale gemeenschap werd weggelachen. Ze willen weten wat ons tot een unieke, Vlaamse gemeenschap maakt. Progressieven hebben het daar vaak moeilijk mee. Ik heb de socialisten en groenen, en zelfs een aantal liberalen, over elkaar zien struikelen om toch maar duidelijk te maken dat ‘Het verhaal van Vlaanderen’ overroepen is en dat er te veel middelen naartoe gingen. Het is opvallend dat de links-progressieve partijen die nooit genoeg krijgen van subsidies, de middelen voor het ‘Het verhaal van Vlaanderen’ plots wel bekritiseren. Je moet trots zijn op je identiteit.”
“Dat is ook een van de redenen waarom ik heel kwaad ben geweest op het Vlaams Belang. Die partij geeft een zeer exclusieve invulling aan de Vlaamse identiteit. Daardoor durfde ik in mijn jonge jaren niet tot de Vlaamse club te behoren. Ik wist ook niet of dat wel mijn club was. Vandaag ben ik een trotse Vlaming en kom ik daar ook voor uit. Maar als jongeman is dat niet gemakkelijk als er politieke partijen zijn die een vrij radicale, exclusieve en harde invulling geven aan wat het betekent om Vlaming te zijn.”
Hoe kijkt u naar het vertrek van Dries Van Langenhove uit de Kamer ? Kijkt u daar op dezelfde manier naar als N-VA, die zegt dat een samenwerking met Vlaams Belang mogelijk is als de partij afscheid neemt van bepaalde figuren ?
“Vlaams Belang is meer dan Dries Van Langenhove alleen. Het zou de partij tekortdoen om stil te staan bij één of twee figuren. Dat is een heel gemakkelijk argument van N-VA om de vraag niet te moeten beantwoorden. Wat maakt Vlaams Belang tot een partij waar je al dan niet mee samenwerkt ? Ik ben heel benieuwd wat het antwoord van N-VA op die vraag zou zijn als die figuren er niet meer zouden zijn.”
“Dries Van Langenhove zal buiten de Kamer proberen om zijn bereik te vergroten. Ik maak me vooral zorgen over zijn berichten op Telegram, waarin hij complottheorieën verspreidt en het heeft over een soort van apartheidsregime. De zaken die hij aanhaalt, stroken allesbehalve met mijn idealen. Ik ben niet gerustgesteld omdat hij nu de Kamer verlaat. Hij zal zijn boodschap verder verspreiden via andere kanalen.”
“Cd&v was de architect van vijf staatshervormingen die Vlaanderen versterkt hebben”
Bevestigt de keuze om ouderen aan te spreken dat cd&v een conservatieve partij is, aangezien intergenerationaliteit en respect voor de ouderen binnen het conservatisme centraal staan ?
“Zuiver ideologisch is de het de logica zelve dat een partij als cd&v pleit voor meer respect voor ouderen. Cd&v is een gemeenschapspartij die zorg draagt voor het gezin. Onze grootouders zijn daarvan de basis. 55-plussers worden het meest gediscrimineerd op de arbeidsmarkt, veel meer dan mensen met een migratieachtergrond, vrouwen of mensen met een beperking. Maar toch spreekt men daar niet over. Het lijkt wel normaal dat iemand vanaf een bepaalde leeftijd gediscrimineerd wordt. Senioren mogen pas na 9 uur de trein nemen, want als ze dat vroeger doen, lopen ze in de weg. Ze zouden ook in de weg lopen als ze in het weekend hun boodschappen doen. Wij discrimineren onze ouderen op alle mogelijke manieren. Als gemeenschapspartij wil cd&v hen opnieuw het respect geven dat ze verdienen.”
“We moeten ook stoppen met enkel over ouderen te spreken in termen van zorg. We kijken naar ouderen als mensen die alleen maar zorgbehoeften hebben. Sommigen beschouwen hen zelfs als een last. Het tegendeel is waar. De ouderen zijn het kloppend hart van Vlaanderen. Toen we tijdens de vaccinatiecampagne vrijwilligers nodig hadden in de vaccinatiecentra, lag de gemiddelde leeftijd boven 60 jaar. Die mensen zijn elke dag bereid om te helpen waar nodig. Ook tijdens de Oekraïnecrisis steken heel wat ‘grijze tijgers’ de handen uit de mouwen. Er zijn heel veel 60-plussers die mee aan de kar willen trekken en Vlaanderen mee vooruit willen duwen.”
“Het is opvallend dat de links-progressieve partijen die nooit genoeg krijgen van subsidies, ‘Het verhaal van Vlaanderen’ plots wel bekritiseren”
“Als ik een cd&v’er uit mijn kantoor wil krijgen, vraag ik drie redenen waarom de partij in Vivaldi zit. Dan valt er een moment van stilte en is hij weg”, liet N-VA-voorzitter Bart De Wever optekenen in zijn veelbesproken interview met De Tijd. Kan u mij drie redenen geven waarom cd&v in de Vivaldi-regering zit ?
“N-VA draagt het Vlaams-nationalisme naar eigen zeggen hoog in het vaandel, maar toch voel ik weinig bereidheid om op zoek te gaan naar partners voor een staatshervorming. Sterker nog : toen ze in 2018 de kans kreeg om zaken te realiseren, stapte ze uit de regering over het Marrakeshpact, ook al wist ze goed genoeg dat ze dan geen grondwetsartikelen voor herziening vatbaar kon verklaren. De val van de regering kwam er niet toevallig na de lokale verkiezingen, die minder goed zijn verlopen voor N-VA dan gehoopt. De moralist in mij heeft ook moeite met sommige uitspraken van Bart De Wever die ik soms op het randje vind. Een conservatief zegt niet luidop dat hij Kris Peeters zou willen zien doodbloeden in een bad of dat cd&v en Open Vld ‘kopje-onder’ moeten gaan. Een conservatief is iemand die elke dag opnieuw beleefdheid uitdraagt.”
“Zonder cd&v in de federale regering was de kernuitstap een feit. Toen Open Vld een jaar geleden zei dat het lijk niet meer gereanimeerd kon worden, hebben MR en cd&v aan de alarmbel getrokken. Wij hebben ervoor gezorgd dat er ook een alternatief was voor de kernuitstap. Onze voet tussen de deur is uiteindelijk heel belangrijk gebleken. Nu blijven minstens twee en mogelijk zelfs vijf kerncentrales draaien.”
“Een tweede voorbeeld is de bestuurlijke handhaving. Daardoor kunnen burgemeesters optreden tegen nachtwinkels waar drugs worden verhandeld. N-VA, die in de vorige federale regering de minister van Binnenlandse Zaken leverde, maakte zich in de media sterk dat ze de bestuurlijke handhaving erdoor zou krijgen. Ze is toen gebotst op de MR. Volgens De Wever zou Annelies Verlinden er niet in slagen om Ecolo en de PS te overtuigen. Maar Annelies heeft in alle luwte onderhandeld en de bestuurlijke handhaving is vandaag goedgekeurd.”
“N-VA wou in de vorige regering zorgen voor extra gesloten centra. Alle partijen in de regering waren voor, maar er is niks gebeurd. Er werd geen budget voorzien. Er zijn zelfs geen plannen uitgerold. Ik heb er grijs haar van gekregen, maar nu is het wel gelukt. We hebben met heel veel moeite de groenen weten te overtuigen. Het budget is voorzien. De plannen zijn er en worden uitgerold. In Steenokkerzeel zijn al een aantal stappen gezet om het gesloten centrum te realiseren.”
“Ik hoor N-VA heel graag vragen om een lijstje op te sommen, maar in de Zweedse regering zijn die zaken niet gerealiseerd.”
Heeft Bart De Wever in u een partner om een staatshervorming te realiseren ?
“Absoluut. Ik wacht op zijn eerste uitnodiging om over een volgende staatshervorming rond de tafel te zitten.”
Hoe moet die staatshervorming er voor u uitzien ?
“De focus ligt op twee assen : de arbeidsmarkt en de volksgezondheid. We moeten de arbeidsmarkt volledig regionaliseren en ervoor zorgen dat de Vlaamse minister van Werk meer instrumenten in handen krijgt om een activerend beleid te voeren. Elke federale minister van Volksgezondheid en elke Vlaamse minister van Welzijn van de afgelopen twintig jaar zal bevestigen dat de huidige structuur niet meer werkbaar is.”
Annelies Verlinden is samen met haar Franstalige collega David Clarinval (MR) belast met de voorbereiding van een zevende staatshervorming, in overeenstemming met het regeerakkoord. Mogen we nog enig resultaat verwachten of dreigt een communautaire stilstand ?
“In de luwte zijn we met die voorbereidingen bezig. Je moet onder de waterlijn zien te spreken met partijen. Ronkende verklaringen zullen weinig opleveren. De regering vroegtijdig verlaten, zal zelfs helemaal niets opleveren. Het is belangrijk dat je een aantal grondwetsartikels voor herziening vatbaar verklaart, want dat is de enige manier om het hele mechanisme in gang te zetten.”
Maakt u zich sterk dat de nodige grondwetsartikels aan het einde van de legislatuur voor herziening vatbaar worden verklaard ?
“Ik heb geen glazen bol, maar dat is absoluut onze wens en daar wordt aan gewerkt. Ik kan alleen maar zeggen dat ik daar geen grote uitspraken over doe, omdat ik vind dat de regering in alle sereniteit moet kunnen werken. Niemand is ooit beter geworden van grote uitspraken.”
Was het vertrek van grondwetexpert Jurgen Vanpraet geen teken aan de wand?
“Jurgen heeft hard gewerkt aan dat dossier. Hij kon ook niet meer doen in de huidige context. Maar het echte werk volgt na de verkiezingen. In 2024 zullen we op zoek moeten gaan naar de juiste manier om het beleid efficiënter te regelen en – als daar een meerderheid voor is – tot een nieuwe staatshervorming te komen. Cd&v was de architect van vijf staatshervormingen die Vlaanderen versterkt hebben.”
Wordt uw minister gedwarsboomd door de Franstalige partijen?
“Dat er bij de Franstaligen minder appetijt is om aan een staatshervorming mee te werken, is niets nieuws. Dat is altijd al zo geweest. Een vlekkeloze staatshervorming heb ik nog niet meegemaakt.”
“Het is belangrijk dat de Vlaamse partijen weten wat ze aan elkaar hebben. Dat is niet altijd duidelijk, zeker niet wanneer N-VA plots een extralegale strategie op tafel legt. Er is in principe helemaal niets ongrondwettelijks aan De Wevers voorstel, op voorwaarde dat je daar een meerderheid voor vindt. Door het tegenovergestelde te doen uitschijnen, zet hij zichzelf buitenspel. Wil De Wever wel dat er op communautair vlak iets gebeurt ?
Opvangcrisis : “Op een bepaald moment bots je op de operationele limieten”
Moet staatssecretaris Nicole de Moor de dwangsommen aan asielzoekers betalen ?
“Nee. We leven in een rechtsstaat. Het is onze verantwoordelijkheid om voor voldoende opvangplaatsen te zorgen. Vorig jaar zijn er – met de Oekraïners bij – in totaal 100.000 mensen naar België gekomen. De Moor heeft voor extra opvangplaatsen gezorgd. We hebben vandaag meer opvangplaatsen dan ooit tevoren. Er zijn in alle Europese landen opvangproblemen, maar enkel in België zou een asielzoeker tot 30.000 euro per maand kunnen krijgen. Als je dergelijke dwangsommen uitbetaalt, creëer je een aanzuigeffect dat de rechtsstaat die we vandaag kennen zal ondermijnen.”
“We creëren extra opvangplaatsen, maar we moeten ook de instroom aanpakken. Dat kan door Europese landen die weinig asielzoekers opvangen te responsabiliseren. Daarnaast is er een hele grote groep die hier niet hoort te zijn en helemaal geen nood heeft aan bescherming. Die mensen moeten we aan de buitengrenzen van de Europese Unie sneller kunnen screenen, en desgevallend tegenhouden en terugsturen naar hun herkomstland. Er is ook een grote groep die recht heeft op bed-bad-brood in een ander Europees land, maar toch liever naar België komt. Daarvoor is het systeem niet bedoeld. Ook op dat vlak moet het Europees recht worden aangepast. Vandaag wordt er veel te veel misbruik van gemaakt.”
Heeft u als staatssecretaris te weinig bijkomende opvangplaatsen gecreëerd ?
“Nee, we hebben wel degelijk bijkomende opvangplaatsen gecreëerd. Maar ook die volstonden niet. Nooit eerder kwamen hier in een jaar tijd 100.000 mensen toe. Dat was een immense opdracht. Je kan plaatsen creëren, maar op een bepaald moment bots je op de operationele limieten. In die situatie zitten we vandaag. De enige oplossing bestaat erin om mensen die hier niet horen te zijn aan de Europese buitengrenzen tegen te houden. Ik steun het plan van de EVP om de buitengrenzen fysiek te versterken. Vandaag weten we te weinig wie Europa binnenkomt en buitengaat.”
Kernuitstap : “Geen enkele Vlaming begrijpt waar de groenen mee bezig zijn”
Moet de wet op de kernuitstap op de schop ?
“Ja. Het is absurd om niet aan de wet op de kernuitstap te raken, terwijl we minstens twee en mogelijk vijf of zeven kerncentrales willen verlengen, en meer dan 100 miljoen euro investeren in onderzoek naar kleine modulaire reactoren (SMR’s). Daaraan vasthouden, is het zonlicht ontkennen. Geen enkele Vlaming begrijpt waar de groenen mee bezig zijn.”
Hebben de groenen het energiedossier mismeesterd ?
“Het energiebeleid van de afgelopen twintig jaar miste een langetermijnvisie. Alle partijen hebben boter op het hoofd. De houding van de groenen is frustrerend, maar alle partijen hebben te weinig over de lange termijn nagedacht. Dat is ook de reden waarom cd&v in december vorig jaar een energienota op tafel heeft gelegd. Die bevat een energievisie tot 2050. Daar hebben we vandaag nood aan. Ik kan alleen maar hopen dat we alle regeringspartijen snel op dezelfde lijn krijgen, maar ik stel vast dat dat met de groenen rond kernenergie niet eenvoudig is.”
foto’s (c) Gazet van Hove.