door Angélique Vanderstraeten in ’t Pallieterke .
Vaak is het de NMBS die de volle laag krijgt en terecht wordt afgeschilderd als een niet-performant overheidsbedrijf. Maar wat te denken van de wanpraktijken van bpost zoals verkeerde rapportering, schimmige en peperdure contracten, onbekwame CEO’s en de overheid die haar taak als controlerende hoofdaandeelhouder amper of niet vervult ? Blijkbaar was bpost enkel relevant om dividenden te dokken.
Bijna 10 jaar geleden, in juni 2013, ging bpost naar de beurs. Ondertussen is het aandeel 70 procent minder waard dan bij de beursintroductie. Nemen we de jarenlang betaalde dividenden in rekening, dan is de belegger 43 procent van de oorspronkelijke inleg kwijt. Dat botst met beleggingen in andere aandelen die doorheen de jaren veel meer opbrachten. De conclusie is duidelijk : ook al is bpost met 51 procent van de aandelen in staatshanden een overheidsbedrijf en dus in theorie een betrouwbare belegging, het bedrijfsbeleid is een ramp.
Corrupte CEO’s
Het brokkenparcours is hallucinant. Een overzicht. Laten we beginnen bij de CEO’s. Eind vorig jaar moest Dirk Tirez als topman opstappen. Er liep een onderzoek naar mogelijke wanpraktijken bij de vergunningsprocedure voor de krantenverdeling in België. Zijn voorganger Jean-Paul Van Avermaet werd ontslagen wegens de povere bedrijfsresultaten en omdat hij genoemd werd in een onderzoek naar prijsafspraken bij zijn vorige bedrijf.
Deze week vielen nog een aantal lijken uit de kast. Bpost blijkt geen juiste voorstelling van zaken te hebben gegeven aan minister van Financiën Vincent Van Peteghem over de marges die het boekte. Ondertussen voert bpost ook een intern onderzoek naar mogelijke onregelmatigheden in drie belangrijke contracten die het bedrijf heeft met de overheid. Het gaat om de behandeling van nummerplaten, de verwerking van boetes en de kassiersfunctie voor de overheid, en de rekeningen waarop onder meer de btw moet worden gestort. De overheid zou voor die opdrachten steevast te veel hebben betaald. Peperdure contracten die eigenlijk neerkwamen op staatssubsidies voor bpost.
Dat doet veel vragen rijzen. Ten eerste over de rol van de raad van bestuur van bpost. Waren die als controleurs van het bedrijfsbeleid aan het slapen ? En dan moeten we het nog over de voogdijministers hebben, om te beginnen huidig minister van Overheidsbedrijven Petra De Sutter (Groen). Zag die niets aankomen ? In een interview met De Standaard verdedigt De Sutter zich : “Ik zie mezelf als een crisismanager die de boel gaat opkuisen. Wrijf je een crisismanager de verantwoordelijkheid aan voor de chaos en puinhoop die hij aantrof ? Je wenst hem proficiat dat hij de boel op orde brengt.”
Geen verantwoordelijkheidsgevoel
Dat is al te gemakkelijk. Een crisismanager die op 1 oktober 2020 aantrad, wil 940 dagen later de boel beginnen op te kuisen. De Sutter voelt zich niet verantwoordelijk voor de chaos. Nochtans heeft de minister de vorige CEO, Dirk Tirez, aangesteld. Wellicht voelt ook de vorige crisismanager, Alexander De Croo (2014-2018), zich niet verantwoordelijk voor de situatie bij bpost. Eigenlijk zouden die snel ter verantwoording moeten worden geroepen. Niet vergeten : door het wanbeleid bij het bedrijf heeft bpost de slechtste beurskoers van alle Europese postbedrijven. Meer dan symbolisch : de postzegel is met 1,39 euro in België niet alleen het snelst gestegen in prijs sinds 2019 (+46 procent) en in vergelijking met de buurlanden, het is ook de duurste postzegel. In de buurlanden als Nederland en Frankrijk zit men nog altijd aan 1 euro, in Duitsland is het zelfs 85 eurocent. Nu is de prijs van de postzegel niet de enige referentie over hoe een postbedrijf goed, efficiënt en rendabel werkt. Maar het is wel symptomatisch voor een niet-performant overheidsbedrijf.
De erfzonde van bpost is echt wel te zoeken bij de politici. Zij willen net als bij andere overheidsbedrijven drie zaken verzoenen die niet te verzoenen zijn. Ze willen ten eerste dat het bedrijf voldoende winst genereert, zodat er royale dividenden kunnen worden uitbetaald, die uiteraard welkom zijn voor de begroting. Ten tweede wil men de tewerkstelling van de 36.000 personeelsleden garanderen. Weinig zaken zijn electoraal pijnlijker voor politici dan afvloeiingen bij overheidsbedrijven moeten aanvaarden. Ten slotte is er nood aan investeringen om het bedrijf competitief te houden. Ook dat kost geld. Maar dat is er natuurlijk te weinig met een gul dividendenbeleid en een hoge personeelskost.
Geen degelijke kandidaten meer
Twee van die drie opdrachten zijn realiseerbaar, niet alle drie. Bpost probeerde het toch met een schimmig bedrijfsbeleid tot gevolg. Dat ontploft nu in hun gezicht. Ook van de regering. De beleggers hebben het vertrouwen in het bedrijf al lang opgezegd. Veelzeggend is ook dat internationale headhunters niet meer geïnteresseerd zijn in de nochtans lucratieve opdracht om een nieuwe CEO voor het bedrijf te zoeken. “Daar gaan we ons niet aan verbranden. We vinden trouwens geen degelijke kandidaten meer”, is de boodschap.
foto’s (c) Gazet van Hove.