door Wannes Neukermans in ’t Pallieterke .
Het rattachisme is een stroming binnen de Waalse Beweging. Waalse rattachisten willen Wallonië weer laten aansluiten bij Frankrijk. De naam van de ideologie ‘rattachisme’ is afgeleid van het Franse woord rattacher (‘opnieuw aanhechten’), zelf een afleiding van attacher (‘aanhechten’).
Na de Slag bij Waterloo (1815) werden de Zuidelijke Nederlanden definitief bij het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden gevoegd. Nu ja, definitief: na vijftien jaar ontstonden er al conflicten en de Belgische Omwenteling leidde in 1830 tot de onafhankelijkheid van België. Voornamelijk de Franstalige Zuidelijke Nederlanders wilden zich eigenlijk opnieuw aanhechten bij Frankrijk, maar de Britten en Pruisen wilden absoluut geen versterkt Frankrijk en eisten dus dat België als bufferstaat zou blijven bestaan.
De politieke kracht van Waalse rattachisten hoeft niet overschat te worden. Het Rassemblement Wallon bestaat niet meer en de laatste rattachistische uitspraken van Waalse prominenten zijn al van het vorige decennium geleden. “Wij Walen zijn trots om naast een groot land als Frankrijk te staan”, riep Claude Eerdekens (PS) in 1996 tijdens een verhitte discussie over de sociale zekerheid. “Als u wilt dat Frankrijk aan de poorten van Brussel staat, ga uw gang !”.
“Als Vlaanderen onafhankelijk wordt, een steeds geloofwaardigere hypothese, dan zou de Franse Republiek vereerd zijn Wallonië in haar schoot op te nemen. De historische en broederlijke banden die onze twee volkeren verenigen, zijn te sterk voor Frankrijk om Wallonië in de steek te laten” – Marine Le Pen
Rationele oplossing
Begin vorig jaar interviewde dit blad Paul-Henry Gendebien, de stichter van het Rassemblement Wallonie-France. Electoraal kwam zijn RWF nooit van de grond. Veel Walen zweren om tal van praktische redenen bij België. Maar als het op een gegeven moment finaal fout loopt met België? “Op dat moment is Frankrijk de enige rationele oplossing”, vertelde hij toen. “De idee van Waalse onafhankelijkheid is te gek voor woorden.”
Als België zou barsten, wordt het rattachisme dus wel als een serieuze optie beschouwd. De laatste peilingen over het rattachisme dateren van 2008 en 2010. In 2008 gaf 49 procent van de Walen aan voor een aansluiting bij Frankrijk te zijn indien België zou ophouden te bestaan. Die kans was toen reëel. “En het blijft bij de Franstaligen ook altijd een ondergeschikte redenering: áls België zou verdwijnen, omdat Vlaanderen zijn onafhankelijkheid uitroept, dan vormt Wallonië, anders dan Vlaanderen, geen volk of natie”, schreef grondwetspecialist, overtuigd rattachist en oud-minister François Perin in 2008 in Knack. Een peiling in maart 2013 wees uit dat de meeste Walen (61 procent) een soort Wallobrux wilden na de splitsing van België. Uit diezelfde peiling bleek echter dat 68 procent van de Brusselaars ook geen Waals-Brusselse staat wilde en een onafhankelijk Brussels statuut verkozen. Dus blijft er maar één optie over.
Cultureel is Wallonië Frankrijk. De Waalse manier van leven en de Waalse mentaliteit zijn ontzettend door Frankrijk beïnvloed. Walen kijken Franse televisie, luisteren Franse muziek en lezen Franse kranten. Er bestaat ook niet zoiets als een Waals natiegevoel. Economisch kan Wallonië niet op eigen benen staan. Het Gewest neigt nu al richting Frankrijk: het is de grootste buitenlandse economische handelspartner (in Vlaanderen is dat Nederland).
“Een onafhankelijke Waalse staat is gedoemd om gefragmenteerd ten onder te gaan nog voor zij duidelijk het licht ziet” – Paul-Henry Gendebien
Nooit een land
Bovendien zien de Fransen Wallonië, een gebied dat zij door een historische misslag verloren zijn, misschien ook wel graag komen. In juni 2010 bleek twee derde van de Fransen voor een aanhechting van Wallonië na het einde van België. In de grensgebieden loopt dat op tot 75 procent van de Fransen. Generaal Charles de Gaulle vertelde ooit dat “het had volstaan dat ik met de vingers knipte” om na de Tweede Wereldoorlog Wallonië zijn aansluiting bij Frankrijk te laten vragen. Ook Jean-Luc Mélenchon, Eric Zemmour en Nicolas Dupont-Aignan, allen kandidaat bij de presidentsverkiezingen in 2022, gaven op een of andere manier aan Wallonië bij Frankrijk te willen voegen als het Belgenland uit elkaar zou vallen. Om het verschil – economisch en qua oppervlakte – met eeuwige concurrent Duitsland kleiner te maken, zouden de Fransen maar wat graag een gebied van 16.845 vierkante kilometer en ruim drie miljoen inwoners willen inlijven.
Jules Gheude, een Waalse rattachist, politiek essayist en oud-medewerker en biograaf van oud-minister François Perin, sprak met ’t Pallieterke. Hij omschreef hoe de Franse diplomaat Talleyrand al in 1832 het volgende stelde: “De Belgen, een natie is het niet. En nog geen tweehonderd protocollen zullen er ooit een natie van maken. Dit België zal nooit een land zijn. Het kan niet lukken.”
Het rattachisme kan zich als een communicerend vat verhouden met het Vlaams separatisme. En wel om de volgende reden: Wallonië is simpelweg niet in staat om op eigen benen te staan. Enerzijds omdat het er economisch nooit in geslaagd is zich te meten met Vlaanderen en de rest van economisch ontwikkeld Europa, anderzijds omdat er aan Waalse kant allesbehalve een ontwikkeld nationaal gevoel leeft.
Economische noodzaak
Ratingbureau Moody’s en Fitch verlaagden onlangs de rating van Wallonië, waardoor het gewest minder makkelijk geld kan lenen. De geconsolideerde schuld van het Waals Gewest kan binnen enkele jaren tot 45 miljard euro stijgen. De kosten die met de overstromingen te maken hebben, blijven ook stijgen en zelfs staatsbank Belfius weigert intussen onvoorwaardelijk geld te lenen aan Wallonië. En de solidariteit van Vlaanderen met de niet-Nederlandstalige landgenoten stuit ook op een grens : 53 jaar na de eerste staatshervorming is Wallonië er nooit in geslaagd zich economisch te herstellen.
“Wallonië is machteloos”, zo omschreef Renaud Witmeur het. Witmeur was tot eind 2021 de CEO van Sogepa, het Waals openbaar investeringsfonds. Het Waalse herstelplan zou volgens hem nooit voldoende impact hebben. “Wallonië betaalt de prijs voor het feit dat het een kleine arme regio in een klein land is. (…) Het Waals Gewest alleen zal niet in staat zijn om herstel te bewerkstelligen.” Alleen al uit economische noodzaak zouden veel Walen zich na de splitsing van België bij Frankrijk willen aansluiten.
Daar is Lode Vereeck het niet mee eens. De econoom en politicus, eerst voor Open Vld en LDD, en nu voor Vlaams Belang, stelt dat de Walen het slachtoffer zijn van het huidige beleid en de transfers van Vlaanderen richting Wallonië. “En het klopt dat de eerste jaren na de splitsing van België enorm moeilijk zullen zijn voor Wallonië”, aldus Vereeck. “Maar op middellange termijn is er geen enkele eonomische indicator die aangeeft dat Wallonië zich niet kan herstellen.”
“Als de Walen zich op een of andere manier door de Vlamingen verstoten voelen, moeten ze weten dat mensen zoals ik dolgelukkig zouden zijn om met hen in hetzelfde land te wonen” – Jean-Luc Mélenchon
Fragmentatie
Het rattachisme zou na de splitsing van België weleens de enige manier kunnen zijn om de regio Wallonië bijeen te houden. “Stel dat zich morgen een Waalse staat zou vormen, dan zou de heterogeniteit ons parten spelen”, vertelde Paul-Henry Gendebien. “Bij een implosie van België zou Luxemburg wel eens sterk naar het Groothertogdom kunnen lonken, een van de welvarendste staten ter wereld. Waals-Brabant wordt dan weer bestuurd door uitgeweken Brusselaars. Het gebied rond Moeskroen en Komen is dan weer erg op Rijsel gericht; die zouden ook niet opgezet zijn met de Republiek Wallonië. En zo zijn er wel meer voorbeelden. Een onafhankelijke Waalse staat is gedoemd om gefragmenteerd ten onder te gaan nog voor zij duidelijk het licht ziet.”
En wat vindt men ervan in Vlaanderen ? “Dat moet Wallonië zelf beslissen”, stelt Barbara Pas (VB) na afloop van het communautaire congres van haar partij. “Wij pleiten met onze partij al jaren voor zelfbeschikkingsrecht voor de Vlamingen. De Walen moeten dat recht ook hebben : ik vind niet dat wij daarin moeten tussenkomen.”
foto’s (c) Gazet van Hove .