door Pieter Vandermoere in ’t Pallieterke .

In het boek ‘De Middellandse Zee – een geschiedenis’ vat John Julius Norwich de boeiende, maar complexe geschiedenis van de vele omringende landen bevattelijk samen. Wat bij het lezen opvalt, is hoe vaak Normandische edelen rond de 11^e-12^e eeuw op tal van militaire en religieuze missies opduiken. Wie denkt dat de Franse koning het onstuimige Vikingbloed kan doen koelen door hen grond aan te bieden ten westen van Frankrijk (het huidige Normandië), slaat de bal mis. Het is hooguit een rustpunt in de aanloop naar nieuw avontuur.

Middeleeuwse propaganda

Levi Roach is een Engelse professor, gespecialiseerd in de West-Europese Middeleeuwen. Een nadere studie van de Normandiërs lijkt dan ook niet zo vergezocht. Opvallend daarbij is hoe snel deze Noormannen na hun vestiging en kerstening opnieuw de vleugels uitslaan en actief op kruistocht gaan. Het eerste deel behandelt uiteraard de connectie met de overkant van het Kanaal. Zonen zijn voor een dynastie een zegen, meer zelfs een bittere noodzaak. Het Engelse Hof rond de wisseling van het jaar 1000 vormt daarvan het levende bewijs. Vertakte stambomen die reiken tot Scandinavië en… Normandië, waar men wel verlekkerd uitkijkt naar de Londense kroon. Intriges, oorlogen en politieke huwelijken vormen de klassieke ingrediënten van plotten die zo uit de serie ‘Game of Thrones’ lijken geplukt.

“Vae victis” of “Wee de overwonnenen”, wisten de Romeinen al. De sluwe Willem de Veroveraar weet dat zijn claim op de troon op zijn minst niet waterdicht is en steeds bron van twist zal zijn. Roach prijst diens neus voor beeldvorming en perceptie: “Het ging echter niet om overreden maar om bevestigen. En zodra ze stevig genoeg waren bevestigd, werden politieke leugens langzaam maar zeker rechtsfeiten. Lang voor de komst van de moderne propaganda begreep Willem al dat als je toch een leugen vertelt, het net zo goed een grote leugen kan zijn.” Met het zwaard in de ene hand overtuigt hij zijn tijdsgenoten. Met instrumenten als het tapijt van Bayeux en het Domesday Book in de andere hand dwingt hij de volgende generaties de geschiedenis te lezen zoals hij dat wil.

Strijdend op drie continenten

Net als collega Ian Morris, herinnert Roach eraan dat de eerste Normandische koning op de Engelse troon ook duistere kanten heeft. De weerbarstige Engelse adel krijgt het hard te verduren en vooral in het noorden gaat Willem driest tekeer. De huidige verhouding van naties als Wales en Schotland met Engeland gaat deels terug tot de wijze waarop de Normandische adel zich destijds gedroeg tegenover de westelijke en noordelijke buren. Het boek weet de lezer te verbazen met het feit dat zowel de Stuarts als Robert de Bruce Normandische wortels hebben. De eerste zullen de Londense troon bezetten, terwijl de laatste tijdens de slag bij Bannockburn net de Schotse onafhankelijkheid redt. U merkt het : de Normandiërs duiken overal op, zelfs aan diverse zijden van het politieke en militaire toneel.

Na het Brits voorgerecht volgt het mediterraans hoofdgerecht met uitlopers naar de drie continenten. De architecturale sporen in Palermo zijn op vandaag nog te bewonderen. De lokale Normandiërs vormen er een ware gesel voor de Arabieren, die ooit heersten over het Italiaanse eiland. Maar ook in Noord-Afrika en het Midden-Oosten (via de kruistochten) maken moslims kennis met de zware cavalerie van Noordse origine. Ze zouden er voor een belangrijk deel verantwoordelijk voor zijn dat de eerste Kruistocht tot een succes verwerd.

Vlaamse bondgenoten

Doorheen het boek is het verbazingwekkend hoe vaak Vlamingen de Normandische expansie ondersteunen. Van Lissabon tot Jeruzalem geven ze vorm aan de Reconquista. Het toont nogmaals aan hoezeer Vlaanderen politiek en militair een centrale positie inneemt in de periode van pakweg 1000 tot 1200. Zo is Mathilde, de echtgenote van Willem de Veroveraar, de dochter van de Vlaamse graaf Boudewijn V en kleurt een kwart van Willems leger Vlaams.

Vraag rest hoe het komt dat er zoveel historisch stof is komen te liggen over deze Normandische episode. Roach gaat in zijn besluit op zoek naar het antwoord. Inderdaad, nooit vormen ze een demografische meerderheid in de gebieden waarover ze heersen. En vele nazaten gaan zich na verloop van tijd ook niet meer identificeren als Normandiër. Wel helpen ze Zuid-Italië uit de islamitische houdgreep en introduceren ze in diverse uithoeken van Europa de riddercultuur, die we nu zo met de Middeleeuwen linken. Het boek besluit : “Uiteindelijk werden de Normandiërs slachtoffers van hun eigen succes. Ze gingen zozeer deel uitmaken van het weefsel van de Europese samenleving dat ze nauwelijks meer opvielen.” Een met de tijd vervaagd pigment van het bonte Europa dat weer is ingekleurd met dank aan dit boek.

Levi Roach, ‘De Normandiërs – De vergeten afstammelingen van de Vikingen’, 2022, uitgeverij Ambo/Anthos, 392 blz., 24,99 euro, ISBN 9789026352317 .