De kapitein verlaat als eerste het zinkend schip
ANALYSE – door Winny Matheeussen – www.doorbraak.be .
Egbert Lachaert stapt na de zomer op als voorzitter van Open Vld. Volgens Lachaert kan een verdere hervorming van de liberale partij enkel een succes worden als hij zijn eigen positie in vraag durft te stellen. Dat zelfonderzoek leidt nu tot de teruggave van zijn voorzittersmandaat in september.
Zinkend schip
In de laatste peilingen scoorde Open Vld rampzalig en historisch laag. Ondanks de door Lachaert opgezette campagne Liberaal Vuur lijkt het enthousiasme voor zijn partij in liberale middens gedoofd. Open Vld is een zinkend schip dat nu door de kapitein in de steek wordt gelaten. Het is ongebruikelijk dat een voorzitter zo kort voor de verkiezingen verstek laat gaan.
Want er rust wel enige verantwoordelijkheid op de schouders van Egbert Lachaert. Hij werd in 2020 als voorzitter verkozen op een duidelijk rechts programma, waarbij hij liet verstaan dat zijn voorkeur uitging naar een federale regeringscoalitie met N-VA. Dat hij uiteindelijk – in ruil voor het premierschap van Alexander De Croo – koos voor een Vivaldi-regering is hem blijven achtervolgen.
Adagio Verhofstadt
Nochtans mag dat niet verbazen. Sinds Guy Verhofstadt eind vorige eeuw de nieuwe koers van de liberale partij uitzette, luidt het adagio ‘Voer rechts campagne, bestuur links’. Dat bracht Verhofstadt destijds met Paars-Groen in de praktijk en bleek een succesformule om aan de macht deel te nemen. Sindsdien zitten de liberalen onafgebroken in een regering. Ook op het lokale niveau blijkt de lijn Verhofstadt te inspireren : in Gent mag Mathias De Clercq in naam burgemeester zijn, de stad laat hij links besturen door eerste schepen Filip Watteeuw (Groen).
Zolang Open Vld rond de 11% bleef hangen, kon de partij, mede door het cordon sanitaire, rekenen op machtsdeelname
Veel liberale standpunten heeft Open Vld niet kunnen verwezenlijken. De overheidsfinanciën en de begroting zijn volledig ontspoord, wat voor een rechtgeaard liberaal een nachtmerrie is. Behalve op een aantal ethische punten – abortus en euthanasie – staat er weinig op het palmares. Dit alles leidde er toe dat het electoraat systematisch afkalfde. Wat op zich niet echt als problematisch werd ervaren. Zolang Open Vld rond de 11% bleef hangen, kon de partij, mede door het cordon sanitaire, rekenen op machtsdeelname. Zeker wanneer de andere klassieke partijen het niet opmerkelijk beter deden.
Daar is nu een einde aan gekomen. Open Vld zakt ver onder de 10% in de peilingen en ziet tegelijkertijd Vooruit aan een opmars beginnen. Dat N-VA-kopman Bart De Wever het goed kan vinden met Vooruit-voorzitter Conner Rousseau wekt onrust. Zeker nu Vooruit het goed doet in de peilingen. Open Vld zou zo voor het eerst deze eeuw wel eens volledig uit de boot kunnen vallen.
Bittere kelk
En dus verlaat Egbert Lachaert het zinkende schip. Wie vanaf september het roer moet overnemen, is niet duidelijk. Op dit moment dient zich geen enkele kandidaat aan die zich wil opofferen om de zwalpende liberale partij naar een electorale nederlaag te leiden. Je zou verwachten dat de voorzitter die verantwoordelijk is voor de huidige malaise de rit uitzit. Na een eventuele verkiezingsnederlaag kan die dan in alle nederigheid plaats maken voor iemand die de partij terug op de rails probeert te krijgen.
Maar Lachaert kiest er nu voor om de bittere kelk door te geven aan een opvolger. Die mag ze dan in zijn plaats tot op de bodem ledigen. Het is niet ongebruikelijk voor politieke partijen op zo’n moment naar een vrouw te kijken. Open Vld heeft met Els Ampe de gedroomde zondebok in huis. Zij was bij de vorige voorzittersverkiezingen al tegenkandidaat en maakte zich bijzonder onpopulair bij de partijtop. Open Vld probeert haar al langer buiten te werken.
Hieronder de volledige tekst van de afscheidsverklaring van Egbert Lachaert
Beste liberale vrienden,
We namen de afgelopen jaren in een moeilijk tijdsgewricht een grote verantwoordelijkheid. In de regering De Croo leidden wij het land door een uiterst moeilijke gezondheidscrisis en door een oorlogssituatie die voor heel wat burgers een impact had op hun inkomen en vaste kosten. Na deze crisissen is het ogenblik aangebroken om hervormingen door te voeren die ons land sterker maken voor de toekomst. Daar wordt nu elke dag aan gewerkt door onze regeringsleden. Het komende werkjaar, het laatste jaar van de legislatuur, willen wij nog hard werken aan de dossiers die voor ons liggen.
Naast het beste van ons zelf geven op alle niveaus waar we besturen, is het absoluut noodzakelijk dat de liberale partij naar de toekomst toe een nieuw hoofdstuk schrijft in haar geschiedenis. Onder mijn voorzitterschap werd gewerkt aan een Talentenacademie, was er een zeer goede samenwerking met een getalenteerde generatie Jong Vld’ers, werden er twee nieuwe talenten als vice-voorzitters aangesteld, was het een plezier lokale mandatarissen te zien groeien in steden en gemeenten die het liberalisme kleuren. We organiseerden Operatie Liberaal Vuur om onze ideeën scherper te zetten en finaal kwam er het essay ‘Vrije mensen groeien’ die een basis vormt voor een hedendaags liberalisme.
Het liberalisme van vandaag kan niet gebaseerd zijn op de structuren, mensen en ideeën van 30 jaar geleden. Daarvoor is vernieuwing en een duidelijke kentering nodig. Die kentering zal succesvol zijn, ook al zal het tijd kosten. Er is in Vlaanderen duidelijk plaats voor een liberale stroming. Niemand moet daaraan twijfelen.
Om van een verdere hervorming van de liberale partij een succes te maken, moet iedereen zichzelf ook in vraag durven stellen. De vraag die je je daarbij moet stellen is of je vanuit de positie waarin je zit, de beste bijdrage kan leveren om die revival uit te bouwen.
Naar het volgende werkjaar toe moet Open Vld mikken op een doorstart, rekening houdend met het feit dat onze partij het land leidt en de premier levert. Vorig jaar besliste ons uitgebreid partijbureau in consensus in te zetten op leiderschap in moeilijke tijden, met als spilfiguur de premier die de federale ploeg leidt. De afgelopen weken werd dit vertrouwen nogmaals bevestigd in het partijbureau. Het is dan ook belangrijk dat het komende werkjaar ook in functie staat van het ondersteunen van die positie en de organisatie daarrond ook gebouwd wordt.
In het licht van deze keuzes ben ik ervan overtuigd dat het voor mezelf aangewezen is een andere rol op te nemen dan die van voorzitter. Ik zal om die reden mijn mandaat van voorzitter teruggeven aan de partij bij het begin van het nieuwe werkjaar. Graag wil ik mijn bijdrage aan onze partij verderzetten in het federaal parlement, waar het hart van onze democratie klopt en waar ik er naar uit kijk opnieuw actiever deel te nemen aan de debatten.
De komende weken zal ik de lopende zaken afwerken en samen met de ondervoorzitter van de partij en het partijbestuur zoeken naar een passende oplossing voor het invullen van de positie van voorzitter vanaf het nieuwe politieke jaar in september.
Ik wil jullie allen, en in het bijzonder het team van de Melsensstraat 34, bedanken voor de samenwerking de afgelopen periode. Het waren geen gemakkelijke jaren, maar ik ben wel fier op jullie inzet en betrokkenheid bij het liberalisme in Vlaanderen.
Liberale groeten,
Egbert
WINNY MATHEEUSSEN
Enige tijd geleden geboren, in de herfst. Momenteel levend.