door Redactie Politiek ’t Pallieterke .
N-VA-kopstuk Theo Francken verklaarde in een weekendinterview dat de Vlamingen voor de federale verkiezingen niet op het Vlaams Belang moeten stemmen. Een nutteloze keuze, want niemand wil federaal met Van Grieken praten. In deze komkommertijd werd de uitspraak volop geanalyseerd. Toch wel terecht, want de rol van het ‘nuttig stemmen’ zou in 2024 wel eens belangrijker zijn dan velen denken.
“Het zou goed zijn dat het Vlaams Belang geen federale lijsten indient. Een federale stem voor hen heeft geen enkele waarde. Ze willen niet eens meebesturen en ze mogen het ook niet.” Dat zijn de woorden van N-VA’er Theo Francken dit weekend in De Tijd. Voor het Vlaams Belang was deze politiek rustige periode het ideale moment om onder andere op sociale media te schieten op de Vlaams-nationalisten van Bart De Wever en co. Men kan er nog eens fijntjes op wijzen dat de N-VA straks liever met de Franstalige socialisten van de PS regeert dan met het Vlaams Belang. Een onderdeel van de al aan de gang zijnde verkiezingscampagne.
Nu heeft Theo Francken natuurlijk een punt als hij zegt dat het Vlaams Belang federaal geen beleidspartij kan, zal en wil zijn. Tenzij om de allerlaatste Belgische regering ooit te vormen. Dat is niet voor direct. Maar niet enkel daarom bepleit hij voor een ‘nuttige stem’, die op dat niveau naar de N-VA moet gaan. Het tactisch of strategisch stemmen zou in 2024 wel eens belangrijker kunnen worden dan gedacht. Ook al omdat er op verschillende niveaus assemblees worden verkozen. Het is trouwens geweten dat een deel van het electoraat op zo’n momenten voor verschillende partijen stemt. In de tijd dat er nog Senaatsverkiezingen waren en dit een soort van poll was om te kijken wie de populairste politicus was en kandidaat één om de Wetstraat 16 te betreden, waren er Vlamingen die in 1999 op Guy Verhofstadt (horresco referens) stemden, maar voor de Kamer op een andere partij. Idem met een Yves Leterme in 2007.
Wat de rechterzijde betreft, zijn er voorbeelden van West-Vlaamse kiezers die federaal een bolletje rood hebben gemaakt voor Lijst Dedecker en Vlaams voor N-VA of Vlaams Belang stemden. Of in heel Vlaanderen : kiezers die hun stem opsplitsen in de twee Vlaams-nationalistische partijen.
“Het is geweten dat een deel van het electoraat voor verschillende parlementen voor verschillende partijen stemt”
Ook graag een Vlaams-nationalistische meerderheid in de Nederlandse taalgroep
Maar terug naar Theo Francken. Heeft hij een punt dat een federale stem voor het Vlaams Belang weinig zin heeft ? Het klopt dat er geen enkele Franstalige partij is die met Tom Van Grieken en co wil besturen. Maar anderzijds blijft het vanuit een Vlaamsgezind perspectief belangrijk dat de nationalisten in de Nederlandse taalgroep van de Kamer zo groot mogelijk zijn. Indien VB en N-VA daar een meerderheid halen, dan weten de andere partijen dat een federale regering met een Vlaamse meerderheid enkel mogelijk is indien een nationalistische partij in de federale regering aanwezig is. Dat is een drukkingsmiddel. Het zou dus fout zijn te denken dat een N-VA-VB-meerderheid enkel cruciaal is in het Vlaams Parlement. Dat zou een nog groter drukkingsmiddel zijn naar de andere partijen, dat klopt. Maar ook het federale plaatje blijft belangrijk.
De redenen voor de uitspraak van Theo Francken zijn wellicht elders te zoeken : federaal wil de N-VA kost wat kost opnieuw aan zet zijn. En dat kan door zwaar door te wegen in de federale Kamer.
Kijk, het Belgische politieke systeem is door en door vermolmd en heeft veel aspecten van een schijndemocratie. Maar het democratisch principe dat een grotere partij zwaarder doorweegt dan een kleinere, blijft een rol spelen. De Parti Socialiste (PS) heeft enkel misprijzen voor de Open Vld van Alexander De Croo omdat de Vlaamse liberalen een lilliputter-partij aan het worden zijn. Anders gezegd : een Open Vld die nog 20 procent van de stemmen haalde, zou meer gedaan krijgen bij onderhandelingen met de PS.
En dat is waar Bart De Wever op hoopt : zwaar genoeg wegen om druk te kunnen zetten tijdens gesprekken met de PS. En daarom hoopt Francken dat Vlamingen federaal toch eerder voor de N-VA kiezen dan voor het Vlaams Belang.
“Het zijn wij of de chaos” van de Vivaldisten
Het idee van een nuttige stem werd dezer dagen trouwens door een andere politica op tafel gegooid. Zij het op wat omfloerste wijze. Het gaat over staatssecretaris voor Begroting Alexia Bertrand (Open Vld) die nu al waarschuwt dat de volgende regeringsonderhandelingen niet te lang mogen duren, want anders komt de sanering van de begroting in gevaar, net als een aantal sociaaleconomische hervormingen. Kortom, zij pleit voor een stem voor Open Vld om dan Vivaldi verder te zetten. “Het is wij of de chaos”, zo lijkt de boodschap. Het is weinig overtuigend, maar het zal in de campagne als argument regelmatig opduiken. Vraag is dan wel waarom de Open Vld de begroting tijdens de voorbije regeerperiode niet op orde heeft gekregen, laat staan echte hervormingen heeft doorgevoerd.
Een laatste bedenking op dat vlak : de geschiedenis leert dat lange periodes in lopende zaken niet per se slecht zijn voor de staatshuishouding. Er worden geen onnozele uitgaven gedaan, want men werkt met de voorzichtige budgettaire regels van voorlopige twaalfden.
“Federaal wil de N-VA kost wat kost opnieuw aan zet zijn”
Zuigt PTB/PVDA de PS deels leeg ?
In het debat over de ‘nuttige stem’ kan het overigens geen kwaad om even over de taalgrens te gaan kijken. Cruciaal daar is de vraag in welke mate de neocommunisten van de PTB/PVDA stemmen afsnoepen van de PS. Een electoraal zwakkere PS kan in federale onderhandelingen nu eenmaal minder zwaar doorwegen. Dat Vivaldi gedomineerd wordt door de PS, is betreurenswaardig, maar ook enigszins logisch. Het is de grootste partij in de coalitie.
Nu is voorzitter Paul Magnette zich al aan het indekken voor een mogelijk nederlaag. Na de verkiezingen zal zijn boodschap zijn dat de socialistische familie over de taalgrens heen de grootste van het land is en dus het initiatiefrecht heeft voor regeringsonderhandelingen. Daar kan zelfs een sterk scorende N-VA niet tegenop, want de partij van Bart De Wever heeft geen Franstalige tegenhanger. De oplossing in het discours ligt dan voor de hand : de stemmen van N-VA en Vlaams Belang in de communicatie samenvoegen en besluiten dat de Vlaams-nationalisten de grootste politieke familie van het land vormen.
foto’s (c) Gazet van Hove.