Als ratten verlaat een eindeloze stroom aan toppolitici de Nederlandse politiek. De klassieke partijen houden de adem in voor de oplawaai die zij allen gepresenteerd zullen krijgen bij de verkiezingen in november. Duidelijk is dat de laatste bij het CDA het licht kan uitdoen.
Het beroep van politicus zou te zwaar zijn geworden, zo klinkt het uit alle hoeken. Veel politici verlaten het toneel, naar eigen zeggen omdat ze te veel bedreigingen krijgen, de sfeer in de Tweede Kamer te giftig is geworden en hun privéleven erbij inschiet. De harde realiteit is dat velen maar al te goed beseffen dat de kiezer hen een ongeziene draai om de oren gaat geven bij de verkiezingen dit najaar.
Mark Rutte (ontslagnemend premier, VVD) zoekt intussen naarstig naar een internationale topjob. Enkele weken terug opperden wij al de cynische bedenking dat de val van zijn regering hem alles behalve slecht uitkomt. De liberaal weet dat ook Alexander De Croo over een jaar op zoek moet naar een ander emplooi. België bekleedt in de eerste helft van 2024 het voorzitterschap van de Europese Raad. Een goede kans voor De Croo om zich te profileren op het bovenstatelijke niveau. Aangezien de liberalen al goed bedeeld zijn voor wat betreft de hooggeplaatste banen, maait Rutte – door de val van zijn kabinet – het gras mogelijk voor de voeten van De Croo weg. Ook Sigrid Kaag van het sociaalliberale D66 keert niet weer naar de Haagse kaasstolp en gaf aan terug de diplomatie in te willen.
Links zwaktebod
De sociaaldemocraten en groenen zijn intussen op weg naar een soort fusie. PvdA en GroenLinks werkten in de oppositie gedurende de afgelopen maanden al goed samen. Nu zullen zij samen een kieslijst indienen. De progressieve media laten uitschijnen dat het kartel de wind in de zeilen heeft en wel eens de grootste zou kunnen worden. In realiteit betreft die operatie natuurlijk een zwaktebod : twee klassieke partijen die samen moeten klitten om nog enige relevantie te behouden. Al valt niet uit te sluiten dat de terugkeer van Eurocommissaris Frans Timmermans naar de vaderlandse politiek, naast een berg positieve media-aandacht, ook een enkele extra zetel kan opleveren. De radicale klimaatpaus blijft immers populair bij een deel van ecologisch en links Nederland. Bij de Europese verkiezingen in 2019 speelde al eens eerder dit ‘Timmermans-effect’, toen PvdA verrassend als grootste uit de bus kwam.
Intussen verkeren de christendemocraten in een doodsstrijd. De begrafenis volgt naar alle verwachting in november bij de stembusslag. Decennialang was het CDA de fiere staatsdragende partij van Nederland. In alle peilingen staat CDA op zwaar verlies. Meer dan een halvering, tot slechts zeven zetels, is een realistisch scenario. De crisis in de partij neemt intussen nog toe. Op 10 augustus gaf partijvoorzitter Hans Huibers er de brui aan. Eerder gaven boegbeelden Wopke Hoekstra en Hugo De Jonghe aan niet langer een positie als lijsttrekker noch als minister te zullen ambiëren. De onbekende Henri Bontenbal is nu voorgedragen als kandidaat-lijsttrekker.
Donderwolk Pieter Omtzigt
Boven het CDA blijven de donderwolken zich samenpakken. De partijaanhang – de boeren voorop – stapt over naar de centrumrechtse BoerBurgerBeweging. Pieter Omtzigt, veruit het populairste Kamerlid dat de christendemocraten in haar rangen telde, werd uit de partij gepest. Peilingen tonen aan dat indien Omtzigt (en de populaire Mona Keijzer, die eveneens recent uit het CDA stapte) meedoet aan de verkiezingen, zijn partij – die momenteel nog niet eens is opgericht – veruit de grootste zal worden. Omtzigt (eventueel met Keijzer) en BBB zijn samen dan goed voor minstens vijftig tot zestig zetels. Het zou een unicum zijn in de Nederlandse politiek, een electorale wervelwind die veel verder gaat dan de vroegere eclatante overwinningen van de Lijst Pim Fortuyn en Forum Voor Democratie (FvD) van Thierry Baudet.
De verliezer blijkt intussen JA21, een afscheuring van FvD, dat zich steeds presenteert als ‘een respectabel rechts, conservatief-liberaal alternatief’. Ondanks de leegloop bij FvD en de zwalpende koers van de VVD, lijkt de partij maar niet van de grond te willen komen. Tweede Kamerlid Joost Eerdmans, die doorheen de jaren zes partijen versleet, trekt binnen JA21 het laken naar zich toe. Onder andere de bekende journalist Derk Jan Eppink liet al weten niet langer beschikbaar te zijn voor JA21 en roept op tot ‘rechtse samenwerking’. Lees : ook hij zoekt allicht een nieuw mandaat onder de vleugels van BBB of bij de toekomstige club van Omtzigt.
Omtzigt is intussen niet enkel voor het CDA een bedreiging van formaat geworden. Ook bij de liberalen breekt het angstzweet uit. Hoe veelzeggend was het : oud-Minister Henk Kamp (VVD) die plots op de radio venijnig kwam verkondigen dat Omtzigt, door zijn zwakke gezondheid (hij worstelde eerder met een burn-out), niet geschikt is om een positie als toppoliticus te bekleden. Het niveau zakt dag na dag bij de klassieke partijen, net als het aantal virtuele zetels in de peilingen.
foto’s (c) Gazet van Hove.