door Wannes Neukermans in ’t Pallieterke .
Tijdens het interbellum kwamen er kleine groepen Marokkanen uit Frankrijk naar België, maar vooral vanaf de jaren 1960 werden grote aantallen Marokkanen als gastarbeiders naar België gehaald. Intussen vormt de gemeenschap een van de grootste migrantengroepen in het land, door de natuurlijke groei en de gezinshereniging. Zo migreerden er vorig jaar nog 2.720 Marokkanen richting Vlaanderen.
Een groot deel van de Marokkaanse gemeenschap woont in Brussel, maar ook in bijvoorbeeld Vilvoorde, Antwerpen en Mechelen. Tegenwoordig verspreiden de jongere generaties zich meer, waardoor er minder dan vroeger sprake is van een groot ‘gemeenschapsgevoel’. Ons land verzamelt geen etnische statistieken, waardoor er geen exacte aantallen zijn. De Marokkaanse gemeenschap in België wordt geschat op ongeveer 800.000 mensen.
Heel wat Marokkaanse Belgen onderhouden nog een sterke band met hun vaderland, ook als ze daar niet geboren zijn. Jaarlijks gaan duizenden gezinnen op vakantie naar Marokko en die verbondenheid is regelmatig terug te zien. Denk aan de grootschalige steunacties na de aardbeving van 8 september: in Brussel werd er op één dag tijd meer dan een half miljoen euro opgehaald. Maar ook aan het feestgedruis en de zware rellen na de wedstrijden op het wereldkampioenschap voetbal afgelopen winter.
Kansen en uitdagingen
Volgens verschillende onderzoekers was het voor de Marokkaanse gemeenschap moeilijk om zich volledig te integreren. Het was niet altijd duidelijk of de gastarbeiders zich definitief in België zouden komen vestigen. De gebrekkige taalkennis van vooral de eerste generaties, werkte die segregatie in de hand. Bovendien spreekt de Marokkaanse gemeenschap zelf ook verschillende talen: Marokkaans-Arabisch, het Tarifit, Tamazight en Tachelhti.
Wanneer er rellen uitbreken in Belgische steden, zijn er bovendien vaak jongeren van Marokkaanse afkomst bij betrokken. Denk aan de rellen tijdens het WK voetbal, maar ook onder andere tijdens oudejaarsnacht. “Trouwfeesten, oudejaar, sportwedstrijden… Elk excuus is goed om keet te schoppen”, klinkt het bij experten.
In totaal werden er in Antwerpen 250 mensen opgepakt tijdens het WK. Volgens sociologisch onderzoek zijn dergelijke rellen het gevolg van slechte sociaaleconomische omstandigheden, amper omkadering en ouders die weinig contact hebben met scholen. Het autoritaire leven thuis kan doorbroken worden door ‘spanning’ op te zoeken op straat.
Moslimfundamentalisme
Toen er uit Brussel en Vilvoorde verschillende mensen vertrokken om voor IS te gaan vechten in Syrië, ging het voor ruim 80 procent over mensen van Marokkaanse origine. Dat komt deels omdat de andere grote islamitische gemeenschap in België, de Turkse, vooral gestuurd wordt vanuit de Turkse overheid. Misnoegde Marokkanen konden veel minder terecht in een gemeenschap en kwamen in de plaats daarvan in contact met het online-islamisme.
Onderwijs
Volgens een studie in opdracht van het Agentschap Opgroeien (het vroegere Kind en Gezin) zijn Marokkaanse ouders tevreden met de kansen die hun kinderen krijgen in Vlaamse scholen. Ze vinden dat het onderwijsniveau hier veel hoger ligt en hebben veel respect voor de scholen waar hun kinderen les volgen.
De ouderparticipatie verloopt moeilijker. Veel Marokkaanse ouders zijn de taal niet machtig en het onderwijssysteem is relatief ingewikkeld. Bovendien spelen er ook culturele verschillen. In Marokko is het de school die alles regelt en beslist. Ouders worden enkel uitgenodigd bij zware problemen.
Waar Marokkaanse ouders het soms wel moeilijk mee hebben, zijn de ‘verlichte zeden’ in het onderwijs. Zo organiseerden ook verschillende moskeeën protest tegen het EVRAS-decreet. Politici van Marokkaanse origine die voor het decreet stemden, werden tijdens protesten uitgescholden voor verraders. De traditionele verhoudingen tussen jongens en meisjes spelen tegenwoordig al veel minder in Marokkaanse gezinnen en ouders willen dan ook dat zowel hun dochters als hun zonen een goed diploma behalen. Wat ze bijvoorbeeld wel jammer vinden, is dat de zwemlessen gemengd zijn. Dat blijven ze als “hchouma” (ongepast) beschouwen.
Politiek
De overgrote meerderheid van de Belgen van Marokkaanse afkomst zullen op linkse politieke partijen of kandidaten stemmen. Dat blijkt uit een onderzoek door het Centrum voor Sociologisch Onderzoek van de KU Leuven naar de kiesintenties bij de federale, Vlaamse en Europese verkiezingen in 2014 en de gemeenteraadsverkiezingen van 2012.
Eén van de redenen zou kunnen zijn dat Marokkanen stemmen op mensen van Marokkaanse origine, die, vooral tien jaar geleden, nog vooral op progressievere lijsten stonden. Zeker in Brussel is er sprake van een soort ‘cliëntelisme’, bijvoorbeeld bij de stemmingen over het onverdoofd slachten.
De afkomst van kandidaten blijkt echter niet vaak doorslaggevend te zijn bij het stemgedrag van Marokkaanse Belgen. Al zijn er in Vlaanderen wel wat politici van Marokkaanse afkomst. Denk bijvoorbeeld aan Vlaams Parlementsleden Imade Annouri (Groen), Sihame El Kaouakibi (Onafhankelijk) en Nadia Sminate (N-VA), senator Fourat Ben Chikha en voormalig minister Meryame Kitir (Vooruit).
Marokkanen stemden in 2014 vooral op PVDA en cd&v, terwijl ze sp.a (nu Vooruit) links lieten liggen. N-VA, Vlaams Belang en Open Vld kregen amper stemmen vanuit de Marokkaanse gemeenschap. De afgelopen jaren zou met name N-VA echter aan populariteit winnen binnen de Marokkaanse gemeenschap. Vlaams Belang vindt daarentegen weinig aanhangers.
Marokko-expert Fouad Gandoul legt uit
Politicoloog Fouad Gandoul werd geboren in Genk als kind van twee Marokkaanse ouders. Gandoul wordt geregeld gevraagd te reageren op zaken die de Marokkaanse gemeenschap aanbelangen. Hij legt uit wat er leeft binnen de gemeenschap en op welke partijen er gestemd wordt.
“De Marokkaanse gemeenschap stemt niet op één partij. Eigenlijk is het vrij duidelijk: het gros van de gemeenschap leeft rond de armoedegrens en stemt dus automatisch op linksere partijen. Tegenwoordig is dat zelfs vooral PVDA, omdat ze het vertrouwen in de politiek verloren zijn. Ze stellen zich de vraag wat er in die twintig jaar veranderd is. En als een voorzitter van een linkse partij dan nog eens generaliserende uitspraken doet, is het logisch dat ze zich richting PVDA wenden.”
“Dan heb je een groep ondernemers, vooral in Antwerpen en Brussel, die groter wordt. Zij behoren tot de hogere middenklasse en zullen veel pragmatischer stemmen. Ze willen een kleinere overheid, minder belastingen… en zullen daardoor op Open Vld en N-VA stemmen. Het zijn dus vooral de socio-economische omstandigheden die bepalen waarvoor de mensen stemmen. Mensen uit de Marokkaanse gemeenschap die nog een conservatieve opvoeding gekregen hebben en zich daar ook in kunnen vinden, zullen ook op de cd&v stemmen.”
Conservatief
“Qua normen en waarden bevindt de Marokkaanse gemeenschap zich op hetzelfde punt als het christendom in de jaren 1950. Conservatief, met het gezin als de hoeksteen van de samenleving. Ze zien wat zij de ‘teloorgang van de zeden’ noemen. Kijk bijvoorbeeld naar het protest tegen EVRAS, dat heel erg leeft binnen de Marokkaanse gemeenschap. Mensen geloven het fake news dat daarrond verspreid wordt en vinden bij radicaal rechts een opvallende bondgenoot. Een kleine fractie van de Marokkaanse gemeenschap stemt daarom op het Vlaams Belang.”
“Het zijn dus vooral de socio-economische omstandigheden die spelen, met daarrond dan die normen en waarden. Maar ook door de Marokkaanse gemeenschap loopt een communautaire breuklijn. Vlaamse Marokkanen kijken volledig anders naar hoe de samenleving georganiseerd moet worden dan Franstalige Marokkanen. Een Vlaamse Marokkaan is er even gevoelig voor dat hij in Brussel onmiddellijk in het Frans wordt aangesproken. Daarom dat een deel expliciet voor N-VA stemt.”
“Er zitten weinig politici van Marokkaanse afkomst in het parlement, maar kleur alleen mag geen factor zijn. Er zijn in het verleden te veel alibi-Fatima’s en alibi-Ali’s geweest, bij alle partijen. Als er iemand omwille van zijn kwaliteiten in het parlement komt of burgemeester of minister wordt: prima. Ik denk dan bijvoorbeeld aan een Mohamed Ridouani (de burgemeester van Leuven, red.). Hij zou een prima parlementslid kunnen zijn.”
In cijfers
- 30.590 mensen met Marokkaanse nationaliteit
- De gemeenschap telt in België zo’n 800.000 mensen
- Het merendeel (bijna 60 procent) voelt zich evenzeer Marokkaan als Belg.
foto’s (c) Gazet van Hove.