Toename incidenten met allochtone leerlingen, ex-gids scherp voor directie
door Filip Michiels – www.doorbraak.be .
Johan Franckx tijdens één van zijn 1.150 rondleidingen, hier met een groep die wél respect toont. – foto © JF .
Gids Fort van Breendonk geeft er na 14 jaar de brui aan. ‘De directie negeert het gebrek aan respect bij allochtone leerlingen.’
De teller stond op welgeteld 1.150 gidsbeurten in het Fort van Breendonk. Tot directeur Jef Vrelust hem eind vorig jaar op het matje riep, na een klacht van een allochtone leerlinge. Waarbij één zinnetje voor Johan Franckx de druppel was die de emmer deed overlopen. ‘Hier in Breendonk is geen plaats meer voor de iets oudere, blanke, autoritaire gids, met groepen die steeds diverser worden.’ Johan hield de eer aan zichzelf, en stapte op.
De job in bijberoep in het Fort van Breendonk kwam min of meer toevallig op zijn pad. Johan Franckx was in Boom jarenlang aan de slag als leerkracht LO, tot een gescheurde pees vroegtijdig een einde maakte aan die carrière. “Ik was amper 53 en werd medisch ongeschikt verklaard, waarna de directie me om medische redenen met vervroegd pensioen stuurde. Niet zo netjes, maar ik besloot niet bij de pakken te blijven zitten. Ik ben in Antwerpen een cursus gidsen gaan volgen. Nadat ik die afgerond had, kreeg ik het aanbod om in het Fort van Breendonk te gidsen, waar ze blijkbaar altijd mensen te kort hadden. Dat heb ik dus veertien jaar lang gedaan, met heel veel plezier en enthousiasme. Helaas is daar nu abrupt een einde aan gekomen. Gelukkig kan ik in Antwerpen wél nog buitenlandse groepen blijven gidsen.’
Klacht
De vraag kwam zomaar uit het niets, begin december vorig jaar. Of hij even kon langskomen op het kantoor van directeur Jef Vrelust ? ‘Van hem kreeg ik te horen dat er een klacht over mij was binnengekomen, via mail. Zelf had ik die nooit te zien gekregen, maar het ging over een gidsbeurt aan een groep leerlingen uit Sint-Pieters-Leeuw enkele weken eerder. Dat bleken Franstaligen te zijn – wat me vooraf niet verteld was – en zij beklaagden zich achteraf blijkbaar over het feit dat ik te snel had gepraat in het Nederlands, waardoor ze me niet goed begrepen hadden.’
De leerkracht had me op voorhand gewaarschuwd dat er rabiate antisemieten in die klas zaten.
‘Nu goed, ik verzorg net zo graag gidsbeurten in het Frans, maar in dit geval was me gevraagd om de rondleiding in het Nederlands te verzorgen. Dan doe ik dat ook.” Al snel nam het gesprek evenwel een andere wending : in maart 2022 kreeg Johan op Tripadvisor een uiterst negatieve reactie van een allochtone scholiere die hij had terechtgewezen en finaal ook had buitengezet tijdens een rondleiding. Die review kwam nu plots opnieuw op tafel.
Racist
‘Het ging toen om een bijzonder lastige groep scholieren uit Gent’, blikt Johan terug. ‘De leerkracht had me vooraf zelf gewaarschuwd dat er een aantal rabiate antisemieten in het gezelschap zaten. Helemaal op het einde van de rondleiding draaide een meisje van allochtone afkomst me ostentatief de rug toe en begon ze het haar van een vriendin te vlechten. Daarop heb ik haar gezegd dat ze wellicht beter het lokaal kon verlaten, omdat mijn uitleg haar blijkbaar toch niet interesseerde. Ik voegde daar nog aan toe dat ik best kon begrijpen dat de Belgische geschiedenis hen niet zo sterk boeide – het waren haast uitsluitend leerlingen van allochtone origine – maar dat op een plaats als deze enig respect toch wel gewenst was.’
Enkele dagen later zette de leerlinge in kwestie Johan op Tripadvisor weg als een ‘racist’. ‘Ik was daar echt behoorlijk van geschrokken, en heb directeur Jef Vrelust toen notabene zelf attent gemaakt op die bespreking. Ik heb hem toen ook de context geduid, waarop hij me gerustgestelde en toezegde de reactie te zullen laten verwijderen. Dat was blijkbaar niet gelukt, wat ik ook best vervelend vond, maar het is ook de enige klacht die ik in al die jaren ooit gekregen heb.’
Tegen de muur plassen
In de periode van 14 jaar waarin hij als gids actief is, moest Johan welgeteld drie keer een gidsbeurt afbreken. De aanleiding was telkens dezelfde : leerlingen met een migratie-achtergrond die zich bijzonder respectloos gedroegen zodra het droeve lot van de joden in Breendonk ter sprake kwam. Gaande van ronduit onbeschofte opmerkingen tot een Marokkaanse leerling die ostentatief op de grond spuwde bij het horen van het woord ‘Jood’ of iemand die zelfs tegen de buitenmuur van het Fort begon te plassen.
Een Marokkaanse leerling spuwde ostentatief op de grond bij het woord ‘Jood’.
‘Ik begrijp ergens wel dat moslim-leerlingen doorgaans niet staan te springen om hier op bezoek te komen. Maar tegelijk hoop ik dan maar dat onze uitleg hier net tot iets meer begrip kan leiden’, zucht Johan. ‘Voor ik zo’n gidsbeurt afbreek, moet er echt al veel gebeuren, en dan zoek ik uiteraard ook eerst steun bij de begeleidende leerkracht. Maar om eerlijk te zijn : heel vaak kreeg ik die steun niet. Het viel me de voorbije jaren ook almaar meer op dat de leerkrachten ofwel zelf ook maar weinig interesse betoonden ofwel hun klas helemaal niet onder controle hadden. Soms gaven ze ook openlijk toe dat ze bepaalde leerlingen uit voorzorg al preventief geweerd hadden.’
Badge
Nadat Johan Franckx van de sitemanager tijdens het bewuste gesprek – waarbij een collega aanwezig was die nog altijd in dienst is – ook nog te horen had gekregen dat ‘hij uiteraard geen racist was, maar…’, besloot hij dat het genoeg was geweest. ‘Ik heb toen gereageerd dat ik veel zin had om mijn badge meteen terug te geven. Waarop Vrelust laconiek reageerde dat dit natuurlijk ook een mogelijkheid was. Toen wist ik voldoende : ik werd zachtjes naar de uitgang geduwd. Ik heb hem nochtans duidelijk gemaakt dat er wel degelijk een groeiend probleem was met moeilijke leerlingen – veelal van allochtone origine – maar daar had hij geen oren naar.’
Toeval of niet, enkele maanden eerder ontvingen alle gidsen een mail dat ze niet mochten praten over het Israëlisch-Palestijnse conflict. ‘Het valt dus echt wel op dat het management er alles aan doet om dit soort problemen onder de mat te schuiven. Tussen de collega’s werd hier informeel uiteraard wél over gepraat, maar dit thema werd nooit officieel geagendeerd op bijeenkomsten of vergaderingen. Dat zegt natuurlijk ook al iets.’
De dag na ons gesprek stuurt Johan ons nog een evaluatieverslag dat op 8 maart 2022 over hem werd gemaakt. Het laatste zinnetje daarvan luidt : ‘Je bent een heel degelijke gids die de materie van het Fort van Breendonk heel goed beheerst. Volgende evaluatie in 2024.’ Van de directeur hoorde hij sinds het bewuste gesprek helemaal niets meer.
Manifest gebrek aan respect
In een korte reactie zegt Jef Vrelust dat hij er een gewoonte van maakt om feedback van groepen achteraf ook altijd te bespreken met de gids in kwestie. Maar hij ontkent formeel dat hij Johan Franckx ooit zou hebben voorgehouden dat er in Breendonk geen plaats meer is voor de iets oudere, blanke, autoritaire gids. ‘Dat heb ik nooit op die manier gezegd, en ik heb hem al evenmin naar de uitgang begeleid, hij heeft zelf die conclusie getrokken. Wat wél klopt, is dat onze gidsen moeten leren omgaan met wat er leeft in de maatschappij. Maar ik denk niet dat het aangewezen is om verder nog op dit dossier in te gaan.’
Op de vraag of het dan niet normaal is dat gidsen reageren op leerlingen die tijdens een bezoek aan het Fort blijk geven van een manifest gebrek aan respect, klinkt het nog dat zij de leerlingen in kwestie of hun leerkrachten daar ook attent op mogen maken. ‘Maar het lijkt me wel belangrijk dat we daar dan achteraf ook een gesprek over kunnen voeren. Bijvoorbeeld om na te gaan in welke mate een gids zich kan inleven in het standpunt van bezoekers, zonder daar dan ook altijd mee akkoord te gaan.’
Filip Michiels is zelfstandig journalist/auteur en schrijft voor diverse Belgische kranten, weekbladen en websites. Hij won tweemaal de Citi Persprijs voor economische journalistiek en was eenmaal genomineerd voor de Belfius Persprijs. In 2022 publiceerde hij de biografie van Bessel Kok : “Chaos & Charisma”.
foto’s (c) Gazet van Hove .