VERKIEZINGEN 2024
door Redactie ’t Pallieterke .
Het zal wellicht nog maanden duren vooraleer een nieuwe Vlaamse regering wordt gevormd, maar het debat begint al op gang te komen over wie ‘ministeriabel’ is na de verkiezingen van 9 juni, en meer bepaald wie aanspraak kan maken op de post van minister-president. N-VA mag die hoogstwaarschijnlijk leveren en daar zal het gaan tussen Jan Jambon, Matthias Diependaele en Sander Loones. Zuhal Demir heeft afgedaan.
In Limburg zal er vorige zaterdag iemand zijn geweest die niet echt tevreden aan de ontbijttafel zat. Zeker als de persoon in kwestie De Tijd aan het lezen was. We hebben het over Vlaams minister van Omgeving Zuhal Demir (N-VA). In een kritisch stuk in De Tijd over het palmares van de uittredende Vlaamse regering krijgt Demir er flink van langs. Ze zou in de laatste maanden van deze legislatuur eerder een bedreiging dan een troef zijn voor de werking van de Vlaamse regering. Minister-president Jan Jambon (N-VA) zou er geen controle meer over hebben.
De groene saus die Demir over N-VA gegoten heeft, wordt op het platteland niet gesmaakt
Kabinet ontkent niet
Demir ligt al maanden onder vuur door een te radicale houding in het stikstof- en landbouwdebat. En ze kreeg daarvoor de wind van voren. De indruk overheerst dat ze in een valabele strijd (tegen de almacht van de Boerenbond) een onbegrijpelijk bondgenootschap heeft gesloten met radicale natuurorganisaties als Natuurpunt. De groene saus die de Limburgse over N-VA gegoten heeft, wordt op het platteland niet gesmaakt, om het zacht uit te drukken.
In Limburg zal Demir op 9 juni wel scoren, maar haar houding zou in de rest van Vlaanderen negatief afstralen op de partij. Demir voelt de bui al hangen en zou volgens De Tijd meer en meer op een ongeleid projectiel lijken. De ene dag bot en onbeleefd tegen de medewerkers, de andere dag poeslief. Op de ministerraden zou ze er zelfs niet voor terugdeinzen collega’s af te dreigen. Indien dat beeld klopt – en er volgde geen ontkenning vanuit het kabinet -, dan is ze zo’n labiel figuur geworden dat haar kans om het tot Vlaams minister-president te schoppen zo goed als nihil is. En dat terwijl ze de eerste jaren van de regering-Jambon naar verluidt fier kwam oreren dat zij de gedoodverfde Vlaamse ‘MP’ zou zijn na 2024.
Een meerderheid ‘tegen’ de partij van Bart De Wever is mathematisch quasi onmogelijk
De gemiste kans van Bart De Wever
Niet dus. De vraag is wie dan wel in aanmerking komt. Je zou kunnen zeggen : we wachten tot na de verkiezingen van 9 juni en we zien dan wel wie de grootste kans maakt, waarbij de voorkeurstemmen uiteraard een rol spelen. En heeft het zin om nu al voorspellingen te formuleren over de minister-president als nog niet bekend is welke de coalitie zal zijn ?
Welnu, voor de Vlaamse regering mag die voorspelling zeker wel al gemaakt maakt worden, want zoals de tendensen in de peilingen aantonen, is het onvermijdelijk dat N-VA deel uitmaakt van een volgende Vlaamse regering, omdat een meerderheid ‘tegen’ de partij van Bart De Wever mathematisch quasi onmogelijk is. Dan zouden de andere partijen immers moeten samenwerken met Vlaams Belang en desnoods zelfs met PVDA. Politieke fictie. Het wordt dus een N-VA-minister-president. Over de mogelijke coalities gaan we het hier niet hebben, want hoe die eruit zullen zien, zal weinig of geen impact hebben op de beslissing die partijvoorzitter Bart De Wever hier zal nemen. Hij laat zich in deze niet graag intimideren of beïnvloeden door anderen.
Diependaele heeft minder problemen met Vlaams Belang dan andere N-VA-kopstukken
Bart De Wever heeft in het verleden trouwens de kans gemist om zelf Vlaams minister-president te worden en dus op die manier voldoende zwaar te wegen op de werking van die regering. Als populairste politicus van Vlaanderen zou De Wever in elk geval meer respect afdwingen dan uittredend minister-president Jan Jambon. Na 9 juni heeft De Wever trouwens duidelijk geen Vlaamse ministeriële ambities. Hij wil er vooral voor zorgen dat N-VA federaal mee aan boord komt. De Wever zal als partijvoorzitter niet doen wat toenmalig PS-voorzitter Guy Spitaels in 1992 deed door zichzelf op het schild te hijsen als Waals minister-president.
Jambon II bij een goede score
Dan zou je kunnen denken dat de N-VA op zeker speelt en gewoon voor een tweede mandaat van Jan Jambon gaat. Ook al wordt zijn regeerperiode door media, oppositie en zelfs coalitiepartijen als ‘zwak’ bestempeld. Het zag er even naar uit dat Jambon naar het Europees Parlement zou verkassen, een soort kopie van de operatie in 2019, toen Geert Bourgeois op die manier op een zijspoor werd gezet. Dat gebeurde niet. Jambon trekt de Vlaamse lijst. Men gaat ervan uit dat hij de grootste kans maakt om zichzelf op te volgen als minister-president als hij de score (toen op de Kamerlijst) van 2019 zou herhalen : 187.826 voorkeurstemmen. Eenvoudig wordt dat niet.
Indien Jambon van zijn pluimen laat, zullen andere figuren meer kans beginnen te maken op de hoogste Vlaamse post. Een naam die lange tijd de ronde deed, was die van Matthias Diependaele. Als Vlaams minister van Financiën en Begroting vertolkt hij een zeker ‘sérieux’. Akkoord, de Vlaamse begroting gaat in het rood, maar de budgettaire situatie is in elk geval veel rooskleuriger dan die van de andere regio’s. Diependaele is ook de man die rond het woonbeleid een strenge houding aanneemt. Voor mensen die profiteren van het systeem van sociale woningen (door bijvoorbeeld een eigendom in het buitenland te hebben), dreigen er sancties. Als minister van Erfgoed heeft de Oost-Vlaming ook het imago bezorgd te zijn om de Vlaamse cultuur en het historische verleden. En het is bekend dat Diependaele minder problemen heeft met Vlaams Belang dan andere N-VA-kopstukken.
Een ‘cadeau’ voor Sander Loones ?
De grootste concurrent voor Diependaele zou wel eens uit West-Vlaanderen kunnen komen. Sander Loones wordt dankzij zijn dossierkennis op handen gedragen door de partijtop. Hij was het tenslotte die onder andere staatssecretaris voor Begroting Eva De Bleeker (Open Vld) tot ontslag kon dwingen. Loones profileert zich in de Kamer steevast als de grote criticus van het Vivaldi-beleid en dus zou je verwachten dat zijn ambities federaal liggen.
Maar de man uit Koksijde trekt de lijst voor het Vlaams Parlement. Een ingreep die nodig was om Jean-Marie Dedecker zijn kans te laten wagen op de Kamerlijst van West-Vlaanderen. Het is een publiek geheim dat Loones straks kan rekenen op een Vlaamse post van topminister, een cadeau omdat hij plaats ruimt voor Dedecker. Maar nummer één in Vlaanderen ? Dat kan pas echt wanneer er twee voorwaarden zijn vervuld. Eén : door een slechte electorale score komen Jambon en Diependaele niet in aanmerking als ‘intendant’ van het Brusselse Errera-huis, de ambtswoning van de Vlaamse regering. Twee : Loones moet in West-Vlaanderen N-VA boven de 20 procent tillen. Dat wordt zeer moeilijk. In 2019 was N-VA daar met 19,67 procent pas de nummer drie, na cd&v en Vlaams Belang.
