door Bart Maddens in ’t Pallieterke .
Eind volgend jaar komt de langverwachte vijfde Shrek-film uit. De vierde dateert al van 2010. Slechterik van dienst was toen ‘the pied piper’, bij ons beter bekend als de rattenvanger van Hamelen. Als die op zijn fluit speelt, dan moeten Shrek en zijn kompanen beginnen te dansen, of ze dat nu willen of niet, perfect synchroon en in de maat. Het heeft een griezelig effect, ‘uncanny’ zoals ze dat in het Engels zeggen. Ik moet altijd aan die scène denken als ik de partijvoorzitters bezig zie.
“Ik heb te doen met de N-VA-leden. Hoe lastig moet het niet zijn om dwangmatig te dansen op de grillige tonen van Bart De Wevers fluit ?”
Neem nu Conner Rousseau. Ocharme die Vooruit-leden die de gekste danspassen moeten maken op de tonen van de voorzitter. Nu mag je coalities maken met de PVDA, nu niet meer. Nu moet je tegen kernenergie zijn, maar nu ervoor. Nu stemmen we voor een liberalisering van abortus, nu niet meer. Nu zijn we kritisch over legeraankopen, nu zijn we er enthousiast over. Nu keuren we een streng migratiebeleid af, nu voeren we het strengste migratiebeleid ooit. Nu veroordelen we xenofobie krachtig, nu kunnen we er wel begrip voor opbrengen. En de arme partijleden, die hebben geen andere keus dan mee te draaien in die helse en onvoorspelbare dans.
Ook met de N-VA-leden heb ik te doen. Hoe lastig moet het niet zijn om dwangmatig te dansen op de grillige tonen van Bart De Wevers fluit ? Nu zijn we tegen het cordon sanitaire. Nu gaan we een maand onderhandelen met het Vlaams Belang. Maar nu onderschrijven we het cordon sanitaire. Nu mag geen enkele N-VA-er nog met het Vlaams Belang praten. Nu zijn we tegen de socialisten. Nu zijn de socialisten onze bevoorrechte partners. Nu willen we confederalisme, want België werkt niet. Maar nu zullen we eens tonen dat België ook werkt zonder confederalisme. Nu willen we minder Europa. Nu willen we meer Europa. Nu gaan we de Vlaamse identiteit versterken. Maar nu gaan we enthousiast de tweehonderdste verjaardag van België vieren. Nu gaan we Vlaanderen op de kaart zetten. Maar nu gaan we even een grote promotiecampagne voor België voeren in het buitenland. En de N-VA-leden, die moeten al die waanzinnige pirouettes navolgen, of ze willen of niet.
“Actief worden in een politieke partij, is zoiets als een pact sluiten met de duivel”
Duivelspact
Alleen, de Belgische politiek is natuurlijk geen sprookje en de partijvoorzitters hebben geen magische fluit. Toch slagen ze er miraculeus in om de achterban naar hun pijpen te laten dansen. Hoe zou dat toch komen ? Hoe kan het dat de leden hun voorzitter zo kritiekloos volgen en dat er op het N-VA-congres, bijvoorbeeld, geen enkel tegengeluid klonk ? Veel heeft te maken met de particratie en de macht van partijen om mensen aan zich te binden. Haal uit een congres alle deelnemers weg die direct of indirect financieel afhankelijk zijn van de partij en je zal veel lege zitjes zien. Partijen zijn machtsmachines. Hun tentakels reiken griezelig ver in de samenleving. Natuurlijk zijn er veel N-VA-mandatarissen die er het hunne van denken. Maar ze zijn te verknocht aan het postje om dat ook hardop te zeggen.
Actief worden in een politieke partij, is zoiets als een pact sluiten met de duivel. Je kunt aanzien, macht en geld verwerven. Maar je moet er wel een zware prijs voor betalen. Je kritische geest moet je thuis laten. Je kan niet meer op een onbevangen, lucide manier naar de politiek kijken. En je moet altijd en over alles het standpunt van de partij verdedigen, ook al wisselt dat constant, en ook al ben je het er zelf niet mee eens. Om te weten wat partijleden moeten denken en zeggen, is het handig om af en toe het ledenblad te lezen. Als de partij in de meerderheid zit, dan is alles wat de regering doet goed. Als de partij in de oppositie zit, dan is alles wat de regering doet slecht. Stompzinniger kan het niet worden.
Wat een geluk dat je ook nog aan politiek kunt doen buiten de partijen, denk ik dan. Wat een geluk dat er ook nog zoiets bestaat als niet-partijpolitieke drukkingsgroepen en bewegingen. Daarin verenigen burgers zich rond een paar gemeenschappelijke doelstellingen, zonder over alles hetzelfde te moeten denken en zonder hun kritische zin uit te schakelen. Dat is een meer vrijblijvende manier om aan politiek te doen, in de letterlijke en positieve zin van het woord. Als je actief bent in een drukkingsgroep, dan blijf je vrij. Maar, toegegeven, je wordt er niet rijk van en je macht blijft beperkt.
“Het aantal flaminganten dat niet op een of andere manier gebonden is aan een politieke partij, wordt steeds kleiner”
Partijpolitieke zombies
Als het gaat over mensen die de stap zetten van een niet-partijpolitieke beweging naar een partij, dan moet ik altijd denken aan een andere, veel oudere film : ‘Invasion of the body snatchers’. Het is een SF-cultfilm uit 1956, met een remake uit 1978. De bewoners van een Californisch stadje worden een voor een overgenomen door buitenaardse wezens. Het ene moment zijn ze nog perfect normaal, het volgende beginnen ze zich paranoïde en zombie-achtig te gedragen. Dan blijkt dat ze geen eigen wil en identiteit meer hebben, maar worden gedirigeerd door een buitenaardse kracht. Dat schijnt toen een metafoor geweest te zijn voor de dreigende infiltratie van het communisme in de Verenigde Staten.
Wat ‘Invasion of the body snatchers’ zo spannend maakt, is dat het niet meteen duidelijk is wie al in bezit is genomen en wie niet. Om dat te weten te komen, moet je op kleine dingen letten. De manier waarop men spreekt, bijvoorbeeld. Ik heb het in de Vlaamse Beweging al verschillende keren meegemaakt dat mensen zich plots vreemd begonnen te gedragen. Gisteren waren ze nog radicaal, vandaag is er een subtiele verschuiving in hun discours. Ze klinken ineens gematigder en pragmatischer. Gisteren waren ze nog tegen het cordon sanitaire, vandaag zijn ze daar ineens veel genuanceerder over, of omgekeerd.
Hoe gek, wat heeft die nu ineens gegeten, vroeg ik me dan altijd af. Een paar weken of maanden later kwam de aap dan uit de mouw. De persoon in kwestie outte zich als verruimingskandidaat van een of andere politieke partij. Ik heb een verkiesbare plaats op de lijst gekregen, zei hij of zij. De partij had die persoon in bezit genomen. Voortaan was het de partijvoorzitter die besliste wat die flamingant moest denken en kon zeggen.
De film eindigt slecht. De buitenaardse kracht slaagt er uiteindelijk in om van alle inwoners willoze marionetten te maken, op het hoofdpersonage na. Soms heb ik het gevoel dat de niet-partijpolitieke Vlaamse Beweging vandaag hetzelfde lot ondergaat. Het aantal flaminganten dat niet op een of andere manier gebonden is aan een politieke partij, wordt steeds kleiner. Er dreigt geen voldoende kritische massa meer te zijn van Vlaamse Bewegers die op een lucide en eigenzinnige manier aan politiek doen.
Worden we straks allemaal partijpolitieke zombies ? Gehoorzamen we straks allemaal blindelings aan een of andere partijvoorzitter ? Misschien is er nog hoop. Hoe sterker de particratie, hoe groter ook de aversie voor de politieke partijen. Ik ontmoet geregeld mensen die geïnteresseerd zijn in de politiek, zich willen engageren voor de gemeenschap, maar tegelijkertijd niets moeten weten van de politieke partijen. Voor al die mensen hebben wij goed nieuws. Er is een manier om mee te werken aan een bezielend politiek project, zonder de slaaf te worden van een partij. Je kunt met ons meebouwen aan een onafhankelijk Vlaanderen zonder je eigen onafhankelijkheid te verliezen. Welkom in de niet-partijpolitieke Vlaamse Beweging.
foto’s (c) Gazet van Hove .