Bernard Spitz : ‘Laten we kiezen voor een toekomst waarin technologie dient, maar niet dicteert, en waarin kinderen, hoe ze ook geboren worden, altijd voortkomen uit liefde.’
door Bernard Spitz – www.doorbraak.be .
Moet er niet meer aandacht naar liefde, vertrouwen en lange termijngeluk gaan ?
Als gynaecoloog met bijna een halve eeuw ervaring heb ik de impact van de contraceptieve pil op vrouwen, relaties en de maatschappij van dichtbij meegemaakt. Sinds de jaren 60 is het landschap van de reproductieve gezondheid veranderd : zwangerschappen werden gemakkelijker planbaar, vruchtbaarheid beheersbaar. Maar regelmatig is het tijd om ons af te vragen : hebben we de balans gevonden tussen vrijheid en verantwoordelijkheid ? Of zijn we, in de roes van technische vooruitgang, onderweg iets van zingeving verloren ?
‘De pil’ was een gamechanger. Vrouwen kregen meer controle over hun lichaam en toekomst, een mijlpaal in de emancipatiestrijd. In België blijft ze een van de populairste anticonceptiemiddelen, betrouwbaar en veilig mits medische begeleiding. Maar de pil deed meer dan zwangerschappen voorkomen : ze scheidde seks van voortplanting.
Gedeelde toekomst
Wat ooit een intieme dans van vruchtbaarheid en verantwoordelijkheid was, werd ook een recreatieve keuze. Vandaag is de helft van de tieners tussen 15 en 19 seksueel actief, soms nog zoekend naar emotionele bagage en emotionele en relationele stabiliteit. Die nieuwe vrijheid bracht ook paradoxen met zich mee. Ondanks talrijke voorlichtingscampagnes blijven onbedoelde zwangerschappen en seksueel overdraagbare infecties een uitdaging. Sociale media en datingapps hebben seks toegankelijker gemaakt, maar ook vluchtiger. De pil bevrijdde ons, maar liet een vraag achter : wat betekent seks nog in een wereld waar verbinding soms letterlijk met één veeg op het scherm verdwijnt ?
Seksuele voorlichting anno 2025 is technisch en uitgebreid. Kinderen leren al vroeg over condooms, infecties en instemming. Maar moet er niet meer aandacht naar liefde, vertrouwen en lange termijngeluk gaan ? Ouders en leerkrachten zoeken hun weg in een open, diverse en digitale wereld, waar klassieke kaders verdwenen zijn. Vroeger boden huwelijkscursussen of religieuze tradities houvast, nu zijn dat influencers, series of de bijsluiter van de pil.
Jongeren verdienen beter. Ze hebben recht op een opvoeding die hun verliefdheid en energie helpt kanaliseren in relaties die hen duurzaam verrijken. Dat betekent niet terug naar preutse abstinentie, maar wel ruimte voor gesprekken over wat seks waardevol en uniek maakt. Waarom niet praten over trouw, respect en het durven dromen van een gedeelde toekomst ? Zonder die verdieping blijven veel jongeren eenzaam in hun zoektocht naar betekenis.
Emancipatie met een hart
De pil wordt terecht gezien als een symbool van vrouwenemancipatie, maar er schuilt ook een keerzijde. Door vruchtbaarheid standaard uit te schakelen, dreigen we zwangerschap te reduceren tot een optie, en niet langer te erkennen als een uniek, vrouwelijk vermogen. De samenleving evolueert naar een meer geslachts-neutrale beleving van vruchtbaarheid en ouderschap, wat nieuwe vragen oproept over de betekenis van vrouwelijke en mannelijke eigenheid.
Technologieën als sperma- en eiceldonatie, IVF, draagmoederschap en binnenkort kunstbaarmoeders versterken die trend. Steeds vaker worden kinderen verwekt via medische technologie – of wie weet, ooit weer ‘uit bloemkolen’. Dat roept een fundamentele vraag op : winnen vrouwen echt aan kracht door het afstaan van hun vruchtbaarheid ? Gaat echte emancipatie niet eerder om het versterken van de vrouwelijke eigenheid, dan om die te neutraliseren ?
Pleidooi voor balans
De medische vooruitgang is indrukwekkend, maar niet zonder prijs. We investeren miljarden in nieuwe technologieën, van IVF tot prenatale screening, terwijl de gezondheidswinst soms marginaal blijft. Intussen verliezen we het vermogen om kleine ongemakken te aanvaarden. Wat als we leren omarmen dat het leven niet altijd perfect controleerbaar is ? Ook in relaties en seksualiteit geldt dat principe. De pil biedt vrijheid, maar vrijheid zonder richting kan leeg aanvoelen. Laten we jongeren, en onszelf trouwens ook, de middelen geven om relaties te bouwen die duurzaam geluk brengen. Dat vraagt om een seksuele opvoeding die niet alleen technisch is, maar ook inspirerend. En om een maatschappij die vruchtbaarheid erkent als kracht, niet als last.
Laat ons eens reflecteren op een maatschappij waar de anticonceptiepil meer dan 60 jaar bestaat. Laten we de vrijheid die ze bracht, en in haar spoor de andere moderne contraceptie, blijven koesteren, maar tegelijk de verantwoordelijkheid nemen om seks en relaties een unieke betekenis te geven. Want zonder zingeving riskeren we een wereld waarin seks een transactie wordt, vruchtbaarheid een keuzevak en liefde een algoritme. Laten we kiezen voor een toekomst waarin technologie dient, maar niet dicteert, en waarin kinderen, hoe ze ook geboren worden, altijd voortkomen uit liefde.
Bernard Spitz is gynaecoloog en emeritus hoogleraar aan de KU Leuven waar hij verloskunde en de medische plichtenleer doceerde. Hij is (co-)auteur van ‘Als je een prille zwangerschap verliest’ (2010) en ‘Mama worden’ (2021). Als arts en docent zet(te) Spitz zich in voor een toegankelijke en menselijke geneeskunde.
foto’s (c) Gazet van Hove & Wikimedia Commons.