door Julien Borremans in ’t Pallieterke .
Nathan Vandergunst, beter bekend als YouTuber Acid, mag drie maanden lang geen video’s meer uploaden en kreeg eerder al een voorwaardelijke straf van drie jaar. Hij onthulde de naam van een 24-jarige student gynaecologie die wél veroordeeld werd voor verkrachting, maar géén effectieve straf kreeg.
Ironisch genoeg wordt Vandergunst strenger aangepakt dan de dader zelf. In een land waar duizenden veroordeelden al jaren wachten op hun verblijf in de cel door overvolle gevangenissen, lijkt Justitie de prioriteiten volledig kwijt te zijn.
Acid vrijgelaten onder voorwaarden, hij mag drie maanden niks meer online posten .
Falend systeem
De sanctie stelt weinig voor. Niemand gelooft dat Acid ooit effectief achter de tralies belandt. Intussen zijn er duizenden dossiers die simpelweg geseponeerd worden of jaren op zich laten wachten. De Brusselse gevangenissen zitten overvol, de parketten kreunen onder de werklast. Wie vandaag een misdrijf pleegt, heeft vooral statistisch geluk nodig om nog vervolgd te worden.
Justitie kiest eerder voor een opvallend doelwit. Acid, een notoir recidivist die eerder al veroordeeld werd in de zaak Sanda Dia, krijgt opnieuw de schijnwerpers op zich. Door de mainstreampers wordt hij uitvergroot tot de online Robin Hood die zijn pijlen richt op de ‘klassenjustitie’, waarbij hij om de haverklap “fuck justitie” uitkraamt.
Zijn video’s zijn van een puberaal niveau en hebben als doel om te beschadigen. Vorig jaar beschuldigde Vandergunst een Antwerps restaurant onterecht van betrokkenheid bij de dood van Sanda Dia. De rechtbank veroordeelde hem tot een schadevergoeding van 20.000 euro. Er volgden geen excuses, maar wel een flitsende crowdfundingactie die in amper één dag 140.000 euro opbracht. Het toont hoe efficiënt geveinsde verontwaardiging kan renderen.
Acid is geen journalist. Hij is een gewiekste ondernemer. Zijn verdienmodel draait om clicks, campagnes en controverse. In een onbewaakt moment zei hij het zelf : “Het is veel interessanter om geld te pakken met een campagne dan om vier uur te knutselen aan een video waar geen campagne in zit.” Ideologie maakt plaats voor pure commerce.
Digitale schandpaal
Zijn optredens zijn perfect afgestemd op een jonge achterban. Op Pukkelpop verscheen hij op het podium naast Joost Klein, gillend “F*ck Reuzegom !” en “Justice for Sanda Dia !”. De festivalweide ontplofte. Jongeren filmden gretig. Voor Acid was het gratis marketing. Voor politici betekende het electoraal goud. Zelfs cd&v-voorzitter Sammy Mahdi haakte vorig jaar in op de hype en schaarde zich publiek achter Vandergunst. De scheiding der machten? Even onbelangrijk als principes, zolang het likes en stemmen oplevert.
De inbeslagname van Acids apparatuur bracht mediarechtprofessor Dirk Voorhoof in beweging. Hij sprak van een ernstige inbreuk op het recht op vrije meningsuiting. Dat recht is fundamenteel. Maar waar eindigt vrijheid en begint haatzaaierij ? Wat Vandergunst doet, is geen journalistiek. Het is een digitale lynchpartij waarbij laster en eerroof verpakt worden als burgeractivisme, maar in werkelijkheid clicks en inkomsten genereren.
De echte zieke is Justitie
Terwijl alle spotlights op Acid gericht zijn, kraakt het Belgische justitiesysteem in zijn voegen. Vierduizend veroordeelden wachten op de uitvoering van hun straf. Duizenden dossiers belanden ongezien in de vuilnisbak. Jonge delinquenten worden na zware misdrijven vrijgelaten bij gebrek aan plaats. Erkende vluchtelingen veroordeeld voor moord, verkrachting of terrorisme kunnen niet worden uitgewezen.
“Ik ken voorbeelden van drugsdealers met drie kilogram in hun schuif, die we arresteren en die vervolgens thuiszitten met een enkelband, waardoor ze rustig kunnen blijven dealen”, zegt Brussels procureur Julien Moinil in het Nieuwsblad. Volgens Moinil zitten we in een situatie waarbij we criminelen niet naar de gevangenis kunnen sturen, maar ze ook niet kunnen opvolgen. Hallucinant.
De rechtsstaat is in vrije val. De tragiek ervan werd pijnlijk blootgelegd toen advocaat Pierre-Philippe Hendrickx een brief kreeg van het hof van beroep dat zijn fiscale zaak pas in 2040 behandeld zou worden, negentien jaar na het indienen van het dossier.
Tijdens een symbolische actie in Gent sloeg Michel Oosterlinck, eerste voorzitter van het hof van beroep, alarm. Hij waarschuwde voor de uitholling van het systeem en riep op tot dialoog om de toekomst van de rechtsstaat veilig te stellen. Maar dat debat werd overstemd door het zoveelste mediaspektakel rond een luidruchtige influencer.
Het echte probleem wordt genegeerd
De hype rond Acid is niet onschuldig. Het moet de aandacht afleiden van wat echt misloopt : een justitieapparaat in ontbinding. In plaats van zijn grondtaak uit te voeren – de bescherming van burgers en de handhaving van het recht – verkiezen parketten en politici de vlucht naar voren : spektakelrecht, mediastormen en symbolische veroordelingen van onlinerelschoppers.
Acid is niet de oorzaak van het probleem. Hij is een abces van een maatschappij die verward geraakt is tussen clicks en gerechtigheid, tussen straatprotest en staatsgezag. Terwijl Vandergunst zijn publiek amuseert en Justitie vervalt in machteloosheid, blijft de burger wachten op degelijke rechtspraak.
foto’s (c) Gazet van Hove.