4 wolvenwelpen met bijnaam ‘de Bosland Daltons’ gefotografeerd met een wildcamera in juli 2020 – foto (ANB)

Veiligheid

door Lode Goukens in ’t Pallieterke ;

Een wolf greep woensdag een 6-jarige Nederlandse jongen en sleurde hem mee aan zijn oksel. Alerte omstaanders hielpen de jongen ontsnappen, maar niet zonder ernstige verwondingen. “De wolf schudde mijn zoon heen en weer”, zei de vader. In 2022 doodden de pakweg 21.500 wolven in de Europese Unie 56.000 huisdieren. De overheden in de EU-landen betaalden daar toen 17 miljoen euro schadevergoeding voor. Die rekening loopt snel op, maar Vlaanderen heeft een ‘wolvenplan’.

Het incident met de jongen gebeurde in het Nederlandse dorp Austerlitz. Sinds woensdag is het de plek waar de eerste voorspelbare ramp plaatsvond sinds de herintroductie van wolven in West-Europa. Het was de eerste keer dat een wolf een relatief groot kind beet en greep.

Het was misschien voorspelbaar voor iedereen, behalve voor de beleidsmakers in de Europese Unie en de ambtenaren in de EU-lidstaten. Na honderden of duizenden jaren van angst voor wolven, zou de wolf volgens hun deskundigen ineens mensenschuw zijn en zeker nooit mensen aanvallen, enzovoort. Tenminste, dat wou men de bevolking doen geloven toen de Europese Commissie tot een terugkeer besloot van wolven in West-Europa om de biodiversiteit en het ecosysteem te herstellen. Natuurherstel, heet zoiets dan.

De boeren schreeuwden moord en brand, maar jarenlang negeerden alle overheden de doodgebeten huisdieren en het doodgebeten vee. De Vlaamse en Nederlandse media deden duchtig mee aan het verkondigen van het ‘wonder’ van de wolf, aangespoord door de ambtenarij en milieuactivisten. Elke wolf kreeg een eigen voornaam zoals in een zoo, waar die marketingtruc ook altijd werkt om extra dierenliefhebbers te trekken. Zoiets noemen ze in de psychologie antropomorfisme : dieren vermenselijken om ze sympathieker te maken.

De grote schuwe wolf

Het voorval in Austerlitz is een waarschuwing. De ampleur kan moeilijk overschat worden. Net voor de middag liep een gezin langs een bospad. De oudste zoon stond naast een bankje. “Toen er plots een beest op hem afstormde”, vertelde de vader aan het Algemeen Dagblad. De jongen kon het gelukkig navertellen : “Ik stond naast het bankje. De wolf kwam aanrennen, sprong op het bankje en sprong op mij.”

“Boeren en burgers die terecht bang zijn voor deze gevaarlijke roofdieren, zijn een vervelende bijzaak”

De jongen begon luid te gillen. Twee mannen die daar liepen, pakten meteen grote stokken om het dier aan te vallen. “De wolf schudde mijn zoon heen en weer, zoals een hond een speeltje heen en weer kan schudden”, aldus de vader. Pas na meerdere stokslagen liet de wolf los, maar maakte zelfs geen aanstalten om te vluchten. Eigenlijk illustreert dit perfect dat de deskundigen de burgers moderne groene sprookjes wijsmaken over schuwe wolven in plaats van boze wolven. Het vervelende is dat dit niet het eerste incident was en allicht evenmin het laatste. Zelfbedrog lijkt de norm.

Welkom Wolf

Vrijwel onmiddellijk na elk incident sturen dierenorganisaties persberichten en geven ze interviews. Dikwijls stappen ze naar de rechter om de wolven te beschermen. De beruchtste en meest controversiële groep is Welkom Wolf. Landschap vzw achter Welkom Wolf is het werk van Jan Loos. Hij beweert altijd dat de wolven zich op natuurlijke wijze in Vlaanderen vestigden. Veel tegenstanders hebben daar vragen bij en denken dat de wolven in Nederland en België moedwillig en illegaal werden uitgezet door milieuactivisten. De belangrijkste reden is dat groene politieke partijen de plannen lanceerden nog voor er ooit één Poolse wolf opdook in de Benelux.

In weinig objectieve studies probeerden de voorstanders van wolven het tegendeel te bewijzen. In ‘De wolf terug in Nederland. Een Factfinding Study’van de Wageningen Environmental Research (WENR) van de universiteit Wageningen, het Instituut Natuur- en Bosonderzoek (INBO) en Senckenberg Gesellschaft für Naturforschung (SGN) ontkenden de onderzoekers alle aantijgingen. Let wel : alle onderzoeksinstellingen die meeschreven, zijn voorstanders van wolven als toproofdier omwille van de biodiversiteit. De Duitse groep SGN heeft zelfs een afdeling CEwolf Konsortium die ijvert voor wettelijke beschermingsmaatregelen voor de wolven. Aan de hand van uitwerpselen identificeert men de wolven genetisch. Hun genetische codes voegt men dan toe aan de CEwolf-databank. Een gesubsidieerde databank. De studie werd betaald door BIJ12 (een Nederlands interprovinciaal overlegorgaan) en het Nederlandse ministerie van landbouw.

“Deskundigen maken burgers moderne groene sprookjes wijs over schuwe wolven in plaats van boze wolven”

Het gaat telkens om overheidsgeld. Een andere naam die steeds opduikt, is de Vlaamse overheidsdienst Instituut Natuur- en Bosonderzoek (INBO). Hun wolvenspecialist is Joachim Mergeay. Die onderzoeker – die ook actief is aan de KU Leuven – is een milieuactivist die probeert uitgestorven dieren te herintroduceren. Bezwaarlijk een neutrale stem in het debat, maar hij zit als een spin in het web, bij een van de grootste ontvangers van EU-subsidies IUCN (International Union for Conservation of Nature). Zij houden lijsten bij van bedreigde diersoorten. IUCN is helemaal geen overheidsdienst, maar een ngo. Daar zit Mergeay in de groep die genetisch onderzoek doet, bijvoorbeeld bij wolven.

Ecotoerisme

In zijn rol bij INBO werkte Mergeay mee aan de recentste wetenschappelijke publicatie, getiteld ‘Continuing recovery of wolves in Europe’ die op PLoS verscheen op 25 februari 2025; blijvend herstel van wolven in Europa dus. De conclusie van dit artikel was dat wolven een opmerkelijke comeback maken in heel Europa. De populatie groeide tot 21.500 dieren in 2022. Dat zijn er 58 procent meer in tien jaar tijd. Dat is een succes qua natuurherstel, zo klonk het. Toch bleek uit dit artikel dat wolven jaarlijks 56.000 huisdieren doodden in de EU. De schade die ze veroorzaakten, bedroeg 17 miljoen euro. Tenminste, dat was de compensatie die betaald moest worden door de overheid. Niettemin beweren de auteurs dat wolven zo veel ‘mogelijke voordelen’ meebrengen. Wanneer ze die potentiële voordelen opsommen, komen ze zelfs uit bij ‘ecotoerisme’. Goed nieuws voor de gemeente met het bospad in Austerlitz.

“Dit was niet het eerste incident en allicht evenmin het laatste. Zelfbedrog lijkt de norm”

De immense middelen die de EU uitdeelde en de regelgeving die de EU invoerde, zorgden voor dit succes volgens de auteurs, hoewel het samenleven met wolven en vooral dan met boeren en jagers een uitdaging blijft. Maar dat zou vooral ‘een politieke context’ zijn. De ‘herkolonisering’ door wolven in België is relatief klein, amper een honderdtal dieren.

Maatschappelijke acceptatie

Tegenstanders van de wolf staren zich blind op Landschap vzw, de vereniging achter de campagne Welkom Wolf. Deze vzw ontvangt geen Vlaamse subsidies. Via Welkom Wolf signaleert de vzw op sociale media en website elke waarneming. Voor tegenstanders van de wolf zijn Landschap vzw en vooral haar afgevaardigd bestuurder Jan Loos erg verdacht. Zelf wijst de in 2011 door Kris Ooms, Koen Van de Wiele, Wim Verhavert en Jan Loos opgerichte vzw erop dat wolven uitzetten strafbaar is.

De tegenstanders zouden beter kijken naar INBO en de Vlaamse overheid. In Vlaanderen bestaat een heus Wolvenplan Vlaanderen : “Het wolvenplan beschrijft de ecologie en verspreiding van de wolf, met duiding van het juridische kader en wetgeving, en geeft een maatschappelijke analyse.” De Vlaamse overheid wil met schadepreventie en schadevergoeding de wolf maatschappelijk acceptabel maken. De Vlaamse Regering financiert daarom wetenschappelijk onderzoek en de bescherming en de instandhouding van de roedels. Kortom, de Vlaamse administratie Leefmilieu wil de wolven in Vlaanderen houden. Zij betalen Mergeay en co.

“Natuurverenigingen hebben een direct belang bij de introductie van de wolf”

Natuurverenigingen hebben trouwens ook een direct belang bij de introductie van de wolf. Als de wolf zes maanden ergens leeft, kan de Europese Commissie overgaan tot de maatregel om van heel de streek Natura 2000-gebied te maken. De Vlaamse overheid reageerde dat de Europese Commissie nog geen enkele keer een gebied tot beschermd natuurgebied uitriep omwille van de aanwezigheid van wolvenroedels. Maar het staat wel zo in de Habitatrichtlijn die om de haverklap door de Raad voor Vergunningsbetwistingen gebruikt wordt om vergunningen van landbouwers of bedrijven te vernietigen.

De conclusie is dat overheden en natuurverenigingen wolven willen. Er gaat veel geld om bij het maken van die studies en de administratie deelt veel geld uit via wolvenplannen. En dan is er nog de EU die milieu-ngo’s subsidieert. Boeren en burgers die terecht bang zijn voor gevaarlijke roofdieren, zijn dan een vervelende bijzaak.

foto’s (c) Gazet van Hove.