door Redactie Politiek ’t Pallieterke .
Vlaams Parlementslid en ex-Open Vld’er Maurits Vande Reyde start met een nieuwe politieke beweging: ‘Durf’.Voor een minimale staat en eigenlijk rechts-liberaal. Het is een kwestie van tijd vooraleer dit een partij wordt. Het is niet het eerste rechts-liberale project. De kans op – weliswaar beperkt – succes is er : denken we maar aan Lijst Dedecker in 2007-2009 en RAD-UDRT dat begin jaren 1980 tot drie zetels in Kamer en Senaat haalde.
De kiesdrempel van 5 procent maakt het voor nieuwe politieke initiatieven niet gemakkelijk. Toch heeft Vlaams Parlementslid en ex-Open Vld’er Maurits Vande Reyde met zijn beweging Durf kans op slagen. Hij pleit voor een minimale staat die zich enkel met zijn kerntaken bezighoudt en dus niet overal met subsidies gooit en te ver in het privéleven van de Vlaming binnendringt. De Diestenaar wil niet spreken van een politieke partij. Nog niet. Maar de kans is reëel dat Durf op een of andere manier deelneemt aan de volgende stembusslag. Al was het maar omdat de Open Vld blijft vechten tegen de irrelevantie.
Daarnaast heeft Durf wellicht het voordeel van over wat centen te beschikken, want als ondernemers als Nicolas Saverys (reder Exmar) of Jan Toye (vroeger bij bierbrouwer Palm) mee aan boord stappen, dan is het deels om voor financiële steun te zorgen. Idem voor Ivan Sabbe (ex-Lidl) die trouwens ook nog in het Vlaams Parlement heeft gezeteld voor Lijst Dedecker.
Politici met ervaring
En daarmee zitten we bij een tweede ‘bonus’ voor Durf: er komen politici met ervaring aan boord. Peter Reekmans, burgemeester van Glabbeek en ook een LDD’er, is eveneens van de partij. Er is ook ex-Open Vld’er Bart Van Hulle. En Dimitri Dedecker, zoon van Middelkerks burgemeester en woelwater Jean-Marie Dedecker.
Die ervaring is nodig om te vermijden dat Durf als partij kan meedingen bij de volgende verkiezingen en voor de stembusgang niet uiteenvalt omdat het een Spaanse herberg is waar allerlei vreemde figuren en avonturiers binnen- en buitenstappen.
Het zou uiteraard een huzarenstuk zijn om de kaap van de 5 procent te ronden indien Durf effectief aan de verkiezingen deelneemt. Maurits Vande Reyde is de meest voor de hand liggende kandidaat om op zijn minst een zetel binnen te halen. Alleen: Vlaams-Brabant is een relatief kleine kieskring en daar ligt de kiesdrempel de facto boven de 5 procent. In Antwerpen zou een zetel halen de minst moeilijke opdracht moeten zijn. Maar daar moet men de concurrentie aangaan met de N-VA en het Vlaams Belang. Gemakkelijk wordt het niet.
Meer dan een antibelastingpartij
Toch is er in het electorale landschap plaats voor zo’n rechts-liberale partij die pleit voor een minimaal (of toch op zijn minst voor het terugdringen van het) overheidsbeslag. Die politieke formatie zou ook meer zijn dan een antibelastingpartij. Men wil het overheidsapparaat afbouwen, belachelijke subsidies schrappen en vooral de regeldrift van de regeringen tegengaan. Dat is zeker op Vlaams niveau de zwakke flank van de N-VA, want daar is de partij te veel een keizer-kosterbeleid beginnen te voeren.
Al even belangrijk is dat de politieke geschiedenis aantoont dat er maatschappelijk, electoraal en politiek ruimte is voor zo’n rechts-liberale formatie. Mét een kans op mandaten. Een eerste goed voorbeeld is RAD-UDRT (Respect voor Arbeid en Democratie-Union Démocratique pour le Respect du Travail). In de periode tussen 1978 en 1987 was die partij vertegenwoordigd in Kamer en Senaat. Het was de periode waarin de twee oliecrisissen de overheidsfinanciën zwaar hadden aangetast, de deficits 10 procent van het bbp of meer bedroegen, de Belgische frank steeds zwakker werd, het concurrentievermogen van de bedrijven onder druk stond, de werkloosheid piekte en men het probleem probeerde op te lossen door massale overheidstewerkstelling. Robert Hendrick, een zakenman uit Verviers, pleitte via RAD-UDRT voor een liberaal herstelbeleid en een afbouw van het overheidsapparaat.
Bij de verkiezingen van 17 december 1978 haalde de partij 0,88 procent of bijna 50.000 stemmen. Dat was in tijden zonder kiesdrempel voldoende voor één Kamerzetel. In 1981 werden drie zetels veroverd dankzij een score van 2,7 procent nationaal en 164.000 stemmen. Bij de verkiezingen van 1985 begon de neergang al. Robert Hendrik bleef de enige verkozene.
Uitzwermen naar het Vlaams Blok
Een kortstondig ‘leven’ voor deze partij in het parlement, maar het bewijs dat een rechts-liberale partij leefbaar was en is. De relevantie ervan was halverwege jaren 1980 weliswaar sterk afgenomen gezien het herstelbeleid van de rooms-blauwe regering Martens V.
Interne communautaire spanningen deden de rest. Ze is ondertussen in de nevelen van de geschiedenis verdwenen, maar de partij ging ook deels ten onder omdat de Vlamingen vonden dat de Vlaamse vleugel onvoldoende aan bod kwam. Roger Frankinouille, voorzitter van de Vlaamse vleugel, stapte over naar het Vlaams Blok. Het gros van de Vlaamse kiezers van RAD deed hetzelfde. Aan Franstalige kant was er een beweging richting de liberale PRL en de christendemocratische PSC die toen nog een rechtervleugel had. Voor de volledigheid moet vermeld worden dat Robert Hendrick tussen 1987 en 1991 verkozen werd op zo’n PSC-lijst.
Lijst Dedecker als ventiel voor frustratie
Het volgende rechts-liberale alternatief, die naam waardig, was Lijst Dedecker dat in 2007 tegen alle verwachtingen in de kiesdrempel haalde. Dat kan een inspiratie zijn voor Maurits Vande Reyde en co. Het was een electoraal ventiel dat gelost werd om de frustratie van de vele rechtse liberalen van Open Vld naar buiten te laten komen. Eigenlijk werd goed 18 jaar geleden al duidelijk dat de partij kapot was geregeerd.
Maar LDD is ook een les voor Durf : er werden zeer zwakke figuren aangetrokken. Denk maar Kamerlid Dirk Vijnck die van LDD naar Open Vld overstapte en dan terugkeerde, want LDD viel terug op vier Kamerleden en verloor zo het statuut van fractie plus de daaraan verbonden dotaties. Het was het bewijs dat de partij een krabbenmand was geworden en eigenlijk afhankelijk was van één figuur : Jean-Marie Dedecker. De profilering van de N-VA als economisch liberale partij in de periode 2010-2014 deed de rest en LDD had geen toekomst meer.
foto’s (c) Gazet van Hove.