door Angélique Vanderstraeten in ’t Pallieterke .
De Duitse bondskanselier Friedrich Merz en Commissievoorzitter Ursula von der Leyen overwegen om de Russische tegoeden die bij het Brusselse clearinghuis Euroclear geblokkeerd zijn, te gebruiken. Meer bepaald als onderpand voor een lening aan Oekraïne. Eerste minister Bart De Wever (N-VA) ziet dat niet zitten. Elke directe of indirecte manier om Russische activa aan te slaan, zet de financiële geloofwaardigheid van Brussel en de rest van het land op het spel. Bovendien spijzen die activa via de belasting die erop betaald worden de staatskas.
“Das wird niemals passieren.” Dat was de reactie van eerste minister Bart De Wever op de VN-vergadering in New York na het lezen van een opiniestuk van zijn Duitse collega en bondskanselier Friedrich Merz in de Financial Times. Merz overweegt om de 212 miljard euro aan Russische tegoeden die in Europa geblokkeerd zijn als onderpand te gebruiken voor een lening aan Oekraïne. Ook Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen is voorstander. Bart De Wever ziet dat niet zitten en wel om verschillende redenen.
“Niet alle geblokkeerde activa zijn toe te wijzen aan Rusland”
Om dat te begrijpen, moeten we terug naar eind februari 2022 en de Russische inval in Oekraïne. Als onderdeel van de sancties die de Europese Unie toen trof, werden activa zoals cash en obligaties van de Russische Centrale Bank die zich in het Westen bevonden geblokkeerd. Het ging dus om meer dan 200 miljard euro, waarvan 183 miljard euro zich bij het Brusselse Euroclear bevindt. Dat clearinghouse regelt grote internationale betalingen.
Onzekere inkomsten voor België
Die bevroren tegoeden brengen geld op en niet weinig. Ze worden belegd en daar volgen dividenden en couponbetalingen uit voort. De roerende voorheffing die daarop geheven wordt, komt in de Belgische staatskas terecht, net als de vennootschapsbelasting die Euroclear op zijn winst betaalt. Dat is steevast goed nieuws voor de federale begroting, want het levert 1,7 miljard euro op. Geld dat momenteel gebruikt wordt om Oekraïne te steunen, maar op termijn wil de regering-De Wever die middelen aanwenden voor extra defensie-uitgaven.
Alleen : als die activa als onderpand voor een lening worden gebruikt, zijn die inkomsten plots onzeker. Daarom dat De Wever van oordeel is dat men met die middelen voorzichtig om moet gaan. Men ziet dat in de Wetstraat als het slachten van de kip met gouden eieren.
Maar al een tijd is de verleiding dus groot om die middelen te gebruiken en niet alleen de opbrengst ervan. Die zouden tegen 2027 27 miljard euro bedragen. Ook de Russische tegoeden van zo’n 200 miljard euro zelf kunnen in theorie worden aangeslagen en gebruikt worden om militaire steun aan Oekraïne te betalen. Dat vragen Polen en de Baltische staten al een hele tijd, maar de meeste West-Europese landen zien dat niet zitten. En ook de Europese Centrale Bank niet overigens, want het aanslaan van internationale tegoeden zou de financiële geloofwaardigheid van Euroclear, Brussel en België in gevaar brengen.
Om kort te gaan : wie op die manier omgaat met financiële activa, ondermijnt niet alleen de rechtszekerheid, maar het heeft ook veel weg van een bananenrepubliek. Je zou kunnen zeggen : Rusland is een schurkenstaat die in dezelfde situatie niet anders zou handelen zoals Europa doet. Dat klopt, maar de situatie is veel complexer.
Complexe situatie
Hier komen we op het niveau van de hogere financiële spitstechnologie. Niet alle geblokkeerde activa zijn toe te wijzen aan Rusland, zo blijkt. Euroclear heeft tot aan de oorlog in Oekraïne ook effectentransacties afgehandeld en activa als aandelen en obligaties op de rekening staan van Europese en Amerikaanse banken en investeringsfondsen die in 2022 nog transacties deden via Rusland en de Russische Centrale Bank. Wat toen nog perfect aanvaardbaar was.
Het gaat daarbij bovendien om activa van klanten van die instellingen die vragen om via Euroclear grote betalingen te doen; bedrijven en individuen die tot voor kort handel dreven met Rusland. Een deel van die middelen die dus eigenlijk privégeld zijn, zitten vast bij Euroclear. En neen, het gaat hier niet om maffioso die handel dreven met Rusland of om mensen die op de Europese sanctielijst staan.
“Geen zinnig mens gelooft dat Poetin akkoord zal gaan”
Gevolg : indien men die activa aanslaat of zelfs als onderpand gebruikt, dan zouden er een hele reeks schadeclaims kunnen worden ingediend tegen Euroclear én tegen de Belgische staat. “Beslag leggen op de Russische activa zou neerkomen op het openen van de doos van Pandora”, zei Euroclear-baas Valérie Urbain.
De doos van Pandora
Het verzet van De Wever is dus te begrijpen, want het openen van de doos van Pandora zou inhouden dat ook financieel sterke landen als China, Saudi-Arabië enzovoort niet meer via Euroclear willen werken.
Alle alternatieven die nu de ronde doen om de Russische activa te gebruiken, zijn dus gevaarlijk. Ook de piste van de Europese Commissie dat men op zijn minst de opbrengsten van Euroclear weghaalt en aan Oekraïne leent terwijl aan Rusland het signaal wordt gegeven dat ze na het einde van de oorlog daar nog een claim op hebben. In die ingewikkelde constructie zou Rusland dat geld terugkrijgen nadat Moskou herstelbetalingen heeft gedaan voor de schade die het in Oekraïne heeft aangericht. Geen zinnig mens gelooft dat Vladimir Poetin en co daarmee akkoord kunnen gaan.
foto’s (c) Gazet van Hove.