COLUMN – door Siegfried Bracke – www.doorbraak.be
Ik heb nogal wat reacties gekregen op mijn column over Willy Claes, en dan met name op dat ene fragment waarin ik naar de loge verwijs. Alleen daar, schrijf ik, zijn mensen te vinden die waarachtig geloven dat de internationale carrière van Willy Claes is gebroken door toedoen van paus Johannes Paulus II. Dat is eigenlijk een detail, maar het valt mij op dat als het woord Loge valt, bij nogal wat mensen de fantasie op hol slaat. Dat ligt aan die mensen zelf, maar ook aan de Loge.
Vrijmetselaar
Voor alle duidelijkheid: ik ben al ruim vijfendertig jaar vrijmetselaar, maar ik praktiseer niet meer. Ik ben over dat lidmaatschap altijd open geweest. Eerlijk gezegd: uit voorzorg. Ik wou gedoe en gezever voorkomen, voor het geval mijn Logeleven aan het licht zou komen. VRT-journalisten moeten onafhankelijk en onpartijdig zijn: dat kan door zedig te zwijgen en te doen alsof je geen mening hebt en de neutraliteit zelve bent, dan wel door over je eigen meningen onbekommerd openhartig te zijn en ondertussen onberispelijk je werk te doen. (Het tweede verdient de voorkeur.)
Ik wou gedoe en gezever voorkomen, voor het geval mijn Logeleven aan het licht zou komen.
Dat belet niet – heb ik vele malen mogen ervaren – dat zodra mijn naam in combinatie met het L-woord opduikt wilde gedachten opschieten als brandnetels. De zogeheten Bocht van Bracke? Het werk van de vrijmetselarij! Want framaçons zijn belgicisten !
Ook nu weer. Het feit dat ik voor de VRT het Agustaproces heb gevolgd ? Een zet van de Loge! Bracke was daar als ‘poortwachter van de macht’ !
Een redactie boven alle andere
De waarheid is tamelijk simpel : bij de VRT van toen – de omroep werd bestuurd door de politieke partijen – was de Wetstraatredactie een redactie boven alle andere redacties. We hadden zelfs een eigen secretariaat. Zodra het ook maar ergens naar politiek rook, moest een Wetstrater zich ermee bezighouden, en niemand anders. Bij Agusta dus, maar niet alleen daar. Zelfs als het over de ex-kolonies ging, Congo (dan wel Zaïre) of Rwanda, was dat een binnenlands politiek onderwerp. (Het heeft er onder meer voor gezorgd dat ik in de vroege jaren negentig vier weken oorlogsverslaggever ben geweest…)
Zodra het ook maar ergens naar politiek rook, moest een Wetstrater zich ermee bezighouden, en niemand anders.
Met de Loge heeft dat allemaal niets te maken. Over de verhouding tussen vrijmetselarij en politiek heb ik ooit de oude liberale Gentse voorman Willy De Clercq wijze woorden horen spreken. De verhouding tussen de Loge en de politiek, zei hij, is zoals de verhouding tussen AA Gent en het wereldkampioenschap voetbal : de Gantoise komt daar niet aan te pas.
Toen Claes destijds in de Kamer naar Cassatie werd verwezen, was dat door een meerderheid waarbinnen verschillende broeders en zusters (van andere partijen) tegen Claes hebben gestemd. De vrijmetselaarsplicht om zijn broeders binnen en buiten de tempel te beschermen bestaat slechts voor zover zulks ‘gepast en gerechtvaardigd’ is, staat er in de statuten.
Geheimzinnigheid
Dat zal de Loge-believers niet overtuigen. Dat is ook niet mijn bedoeling. Meer zelfs, die slechte maçonnieke reputatie is voor het grootste deel de oogsten van wat de Loge zelf gezaaid heeft.
Geheimzinnigheid wekt immers wantrouwen. Die geheimzinnigdoenerij versterkt het elitaire karakter van de Loge en is volkomen achterhaald in een transparante samenleving. Het idee dat er misschien iets te verbergen valt staat haaks op onze tijdsgeest. De ledenlijsten van de verschillende werkplaatsen zouden bij wijze van spreken als Wiedergutmachung in het Staatsblad moeten worden gepubliceerd.
Het klassieke verweer dat het geheime lidmaatschap dient om de leden te beschermen tegen vervolging is zowel een omkering als een anachronisme. Een omkering omdat de vervolging, die er inderdaad ooit is geweest, een gevolg was van de geheimhouding en niet de oorzaak. De vervolging kwam van de gevestigde macht, en vandaag de dag maken talloze Logeleden nu juist deel uit van die gevestigde macht. Dat de rest van de wereld naar het pijpen danst van de kaloten is – gelukkig – al heel lang fictie.
Binnen de vrijmetselarij is transparantie taboe.
Binnen de vrijmetselarij is die transparantie taboe. Toen ik nog praktiseerde had ik een bouwstuk – een lezing – met daarin een fors pleidooi voor openheid, maar dat viel niet in goede aarde. Ik herinner mij dat in een Hasseltse werkplaats midden in mijn betoog niet minder dan zes broeders tegelijk opstonden. Eén van hen zei: ‘Meneer, wij vinden uw uitlatingen al te vrijpostig; wij verlaten de Tempel.’ (‘Meneer’ zeg je in de loge tegen profanen, tegen niet-ingewijden…)
Integendeel, het geheim wordt daar gekoesterd. Tempels worden opengezet, maar dat dient om de mystiek te vergroten. Op Home Academy – een zeer aanbevelenswaardige Nederlandse site met vaak heel interessante academische hoorcolleges – is er een meneer die een zeer lange uiteenzetting over vrijmetselarij houdt. Hij spreekt urenlang, maar hij slaagt erin niets te zeggen. Dat is onthullend. Het is ook het enige wat onthuld wordt: dat er niets onthuld wordt.
Veel geleerd
Tegelijk moet ik zeggen dat ik in de Loge veel heb geleerd.
Ik herinner mij een bouwstuk van een algebraprof over zijn esthetische ontroering bij het oplossen van wiskundige problemen. Heerlijk! Ik herinner mij ook een bouwstuk van Philippe Moureaux, met als titel L’homme politique en désarroi, de politicus in ontreddering. Nooit zoveel interessante twijfel over eigen inzichten en handelen mogen beluisteren.
Ik herinner mij ook een kletterende ruzie in de Vochtige Kamer (de bar). Iemand klaagde over het uurrooster van zijn vrouw, die lesgaf op een hogeschool. De uurroostermaker stond erbij. ‘Als ik had geweten dat dat uw echtgenote was, dan had ze een ander rooster,’ zei hij. ‘Gij godverdomse klootzak!’ was het antwoord. Het leerde mij veel over het niveau waarop de Loge wel macht had. (Uurroosters worden intussen en al geruime tijd door computers gemaakt.)
Vrijmetselarij is vieren dat er geen hiernamaals is, maar vasthouden aan het verlangen dat er meer is dan het hier en nu.
Ik herinner mij een ritueel waaruit te leren viel dat je altijd zelf de Opperste Rechter bent. Als iemand mij vraagt waarom ik me niets aantrek van wat er zoal over mij gezegd en geschreven wordt, is uitgerekend dat het antwoord dat ik nooit geef. Maar wel denk.
Ik herinner mij de ontroering bij de rituelen. Vrijmetselarij is vieren dat er geen hiernamaals is, maar vasthouden aan het verlangen dat er meer is dan het hier en nu. De rest is stilte.
Siegfried Bracke was voor de N-VA Kamervoorzitter en gemeenteraadslid in Gent. Voordien was hij journalist bij de VRT.
foto’s (c) Gazet van Hove.