COLUMN – door Rik Torfs – www.doorbraak.be .
Er zijn almaar meer ‘hoogopgeleiden’ in onze samenleving. Je kunt er de straten mee plaveien. Zeer terecht blijft deze praktijk illegaal. Maar wat dan wel ? Waar komt de zoveelste communicatiewetenschapper, filosoof of stadsantropoloog terecht ?
Bordje voor het raam
Natuurlijk kan iedereen zich als zelfstandige vestigen. Een bordje voor het raam en klaar is Kees. Zo ontstaat een marxistische filosoof met spreekuren. Hij weet alles over Gaza en kan perfect vertellen waarom meer gelijkheid een morele plicht is. Maar hoe schakel je hem vruchtbaar in als de kraan lekt, de verlichting het laat afweten of een afgewaaide dakpan moet worden vervangen ? Zeker verstaat hij de kunst om het structurele onrecht dat aan het mankement ten grondslag ligt uitvoerig toe te lichten. Maar de kraan blijft lekken. Wat ontbreekt, is een proletariër die haar herstelt.
Precies omdat er veel hoogopgeleiden zijn die niemand nodig heeft, zijn er weinig laagopgeleiden die iedereen mist.
Precies omdat er veel hoogopgeleiden zijn die niemand nodig heeft, zijn er weinig laagopgeleiden die iedereen mist.
Hoogopgeleiden met ronkende titels en onduidelijke competenties, waar ligt hun toekomst ? De compliance-industrie wenkt. Onze meest succesvolle bedrijfstak. Talloos zijn de regeltjes die moeten worden afgedwongen. Helaas, dat werk is niet altijd even vervullend. Burn-out en ziekteverzuim zijn er een onlosmakelijk bestanddeel van. Regels maken mensen die ervoor moeten betalen armer en ambtenaren die ze moeten toepassen ziek. Dus ideaal is deze piste niet.
Volkomen overbodig
Toch is ze minder schadelijk dan een andere die erin bestaat hogere diploma’s te eisen wanneer die volkomen overbodig zijn. Neem nu het beroep van receptionist(e). Meestal is deze persoon het visitekaartje van het bedrijf, het ziekenhuis of de bank die je als bezoeker betreedt. Het eerste contact. De eerste, vaak blijvende indruk. Zoals het Zuidstation het visitekaartje van Brussel is.
Zelf heb ik een zwak voor receptionistes, vooral als ze vrouwen zijn, als ik me deze seksistische uitschuiver mag veroorloven. Als ze behulpzaam blijken, hun taal vloeiend en vlekkeloos is, hun dienstvaardigheid vrolijk en spontaan, hun gevoel voor lichte ironie minimaal ontwikkeld, scheppen ze een kortstondig geluksgevoel dat geen enkele marxistische filosoof tot op heden in mijn leven teweeg wist te brengen.
Iemand kan master in de communicatiewetenschappen zijn en toch de stroefheid zelve in elk persoonlijk contact.
Een receptioniste is per definitie communicatief. En ze beschikt over het nodige psychologisch doorzicht om met de vreemdste bezoekers op positieve manier in contact te blijven. Communicatie, psychologie … Misschien bieden deze woorden kansen. Zouden receptionistes niet beter allemaal master in de communicatiewetenschappen en/of in de psychologie zijn ? Deze hoogopgeleiden weten immers precies hoe je moet communiceren volgens de social penetration theory van Altman en Taylor. En als geen ander doorgronden ze de ziel van de sterveling die zich bij de receptie aanmeldt. Voor een positief eerste contact baseren ze zich consequent op de uncertainty reduction theory van Berger en Calabrese.
Alleen, zouden die geleerde mensen ook goede receptionisten zijn ? Dat blijft onzeker. Misschien communiceert de receptioniste met een diploma lager middelbaar beter dan een volleerde communicatiewetenschapper. En weet ze haar bezoekers lieftalliger, subtieler, gelijkwaardiger toe te spreken dan de professionele psycholoog. Ziedaar een probleem met sommige hogere opleidingen. Iemand kan master in de communicatiewetenschappen zijn en toch de stroefheid zelve in elk persoonlijk contact. Of master in de psychologie en dramatisch tekortschieten tijdens een eenvoudig gesprekje aan de ontvangstbalie. Zoals sommige pedagogen in hun colleges moeizaam proberen uiteen te zetten hoe anderen succesvol les kunnen geven.
Beneden niveau
Tja, waar moeten hoogopgeleiden naartoe in een samenleving die naar laagopgeleiden snakt ? Almaar vaker zullen stroeve hoogopgeleiden met geringe communicatieve en menselijke eigenschappen belanden in uitvoerende kantoorbanen die ze als beneden hun niveau beschouwen.
Als ze ergens op het platteland over een huis met tuin beschikken, biedt de natuur mogelijk vertroosting. Bovendien kun je in de lente aardappelen poten of asperges steken, eenvoudige arbeid met zichtbare, concrete resultaten.
Dramatischer vergaat het de hoogopgeleide die naar eigen opvatting beneden zijn niveau werkt en, gehoorzaam aan de tijdgeest, kleiner gaat wonen in een Renaat Braem-achtige stadstoren. Een leven met toenemende afhankelijkheid en verlies van autonomie, versneld door de ontwikkeling van artificiële intelligentie.
De proletarisering van hoogopgeleiden. Een fenomeen dat stof tot nadenken biedt.
Terwijl de kraan blijft lekken.
Rik Torfs is Belgisch hoogleraar emeritus aan de KU Leuven, kerkjurist, oud-rector van de KUL, bekend mediafiguur, voormalig christendemocratisch politicus en bekende twitteraar.
Foto’s (c) Gazet van Hove, cover : Karl Marx, grondlegger van het communisme.