COLUMN – door Jan Denys – www.doorbraak.be .
De gemiddelde Waal heeft de reportage van Deborsu niet nodig gehad om te weten dat het fout loopt met de activering in Wallonië. Bij de vorige verkiezingen waren er genoeg Walen die duidelijk hebben gemaakt genoeg te hebben van deze toestand. De reportage van Deborsu was maar een bevestiging.
Christophe Deborsu, al sinds enkele decennia zonder enige twijfel de meest bekende Waalse journalist in Vlaanderen, ligt onder vuur. Niemand minder dan de Conseil Supérieur de l’Audiovisuel, de Franstalige mediawaakhond, gaat een onderzoek instellen naar de nu al legendarische reportage ‘Sans boulot, tous fraudeurs ?’.
Iedereen fraudeur ?
Hetzelfde geldt voor de Conseil de déontologie journalistique, de Franstalige deontologische raad voor de journalistiek. De inhoud van de reportage, een portret van enkele inwoners van de armste straat van Wallonië, is intussen uitvoerig becommentarieerd in de Vlaamse media met al bij al voorspelbare reacties als gevolg.
Christophe Deborsu is naast een zeer aimabel ook een intelligent man. Meer nog, van alle journalisten waar ik de voorbije decennia mee heb samengewerkt was hij inhoudelijk een van de strafste. De wijze waarop hij vele jaren geleden een debat leidde bij de technologiefederatie Agoria met tenoren als Geert Noels en Ivan Van de Cloot over de toekomst van de Belgische economie staat nog steeds in mijn geheugen gegrift.
Wie Deborsu iets beter kent, weet ook dat zijn politieke profiel niet naar de rechterzijde neigt. Ik zie hem eerder als een centrumfiguur. Net door dat profiel wint zijn reportage aan kracht.
Risicoreportage
Deborsu wist ongetwijfeld dat hij een risico nam met deze reportage. Een dergelijke reportage zou onmogelijk geweest zijn op de RTBF. Het pleit voor hem dat hij zich hierdoor niet heeft laten tegenhouden. Voor het eerst toonde hij een realiteit die helemaal niet onbekend is maar zeker niet mocht benoemd worden.
Hij toonde via de portretten van mensen van vlees en bloed dat er in Wallonië een systeem is gegroeid dat personen die inactief of werkloos zijn niet activeert en zelfs bestendigt in hun afhankelijkheid. Om zo’n systeem te ontmaskeren kan men niet anders dan menselijke voorbeelden gebruiken.
Ongeneerde fraude
Het meest schokkende van de uitzending was dat de paar betrokkenen die er inzake sociale fraude uitsprongen (domiciliefraude, zwartwerk, ziekte faken) zo ongegeneerd hun uitspraken deden. Ze waren zich duidelijk van geen kwaad bewust. Hier wordt het passief makende systeem in al zijn aspecten blootgelegd. Het spreekt vanzelf dat degenen die mee verantwoordelijk zijn voor dit systeem, dit niet over hun kant kunnen laten gaan en zullen reageren.
De inhoudelijke reacties waren voorspelbaar. De reportage heette niet representatief te zijn. Dat heeft Deborsu ook niet beweerd. Integendeel, hij maakte uitdrukkelijk een reportage in de armste straat van Wallonië. Daarmee is representativiteit per definitie onmogelijk. De armste straat kan onmogelijk een beeld van de hele Waalse samenleving weergeven.
Clickbait
De enige opmerking die je kunt maken is dat de titel van de reportage ‘Sans Boulot, tous fraudeurs?’ de lading niet dekt en als clickbait moet afgedaan worden. Zelfs binnen de armste straat bleek de realiteit trouwens opmerkelijk veelzijdig. Er kwamen ook mensen in de reportage aan bod die wel wilden werken, die vorming hebben gevolgd. Dat die mensen nadien niet in de pers opduiken is niet de schuld van Deborsu.
Waarom heerste er zo lang een soort omerta in het Waals medialandschap ?
Wie alles op een rij zet kan enkel verbaasd zijn dat het zo lang geduurd heeft dat een realiteit die al zolang bestaat nu pas in een reportage aan bod komt. De Franstalige mediawaakhond zou zich in de eerste plaats daarover eens mogen buigen. Waarom heerste er zo lang een soort omerta in het Waals medialandschap ? Wie is daarvoor verantwoordelijk ?
Voorspelbaar
Aandoenlijk waren, opnieuw zeer voorspelbaar, de politieke reacties. De eerste prijs gaat ongetwijfeld naar Pierre-Yves Dermagne (PS), de zwakste Minister van Werk van de voorbije halve eeuw, die de misbruiken veroordeelde. Een zeer hypocriete uitspraak voor een ex-minister die in zijn ambtsperiode niets heeft gedaan om de misbruiken tegen te gaan, laat staan de activering te bevorderen.
We wijzen er nog eens op dat het uitgerekend PS-politica en voormalig minister van Werk Laurette Onkelinx was die de beperkte controlemogelijkheden op werklozen, ingevoerd door de vroegere minister van Werk, Miet Smet, weer ongedaan heeft gemaakt in 2002. En dan gaat het nog maar alleen over het openbare wetgevend werk, niet over het systematische gekonkel achter de schermen die vrijwel alle activering op het terrein heeft tegengewerkt en de transitie van werklozen naar ziekte en invaliditeit heeft bevorderd.
Activering
Uiteraard kan de hele hetze niet los gezien worden van de historische maatregelen die de werkloosheidsuitkeringen in de tijd beperken en langdurige ziekte en invaliditeit proberen tegen te gaan.
Het is niet de reportage die in het voordeel speelt van Boucher, wel de realiteit van een chronisch gebrek aan activering.
Ik heb eerder al betoogd dat dit twee van de meest impactvolle arbeidsmarktmaatregelen zijn van de voorbije halve eeuw. De Standaard wees er in een recente podcast op dat de reportage van Deborsu Georges-Louis Bouchez vleugels geeft in Wallonië. De Standaard vergist zich. Het is niet zozeer de reportage die in het voordeel speelt van Bouchez, wel de onderliggende realiteit van een chronisch gebrek aan activering. Daar zal de Franse mediawaakhond niets aan veranderen.
Jan Denys . Volgt sinds 1983 de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. Eerst op de KULeuven als wetenschappelijk medewerker, later bij Randstad en sind eind 2024 als zelfstandig expert. Hij is sinds 2015 lid van de Hoge Raad voor Werkgelegenheid.