NIEUWS – door Jan Denys – www.doorbraak.be .
Hoewel 2025 nog niet ten einde is, is de allerbelangrijkste trend op de arbeidsmarkt mij al duidelijk. En neen, dat is niet de impact van artificiële intelligentie (AI), al zeker niet de negatieve impact ervan op de tewerkstelling. Het is potsierlijk om zien hoe heel wat arbeidsmarktwatchers, nationaal en internationaal, zich in allerlei bochten wringen om toch maar te kunnen aantonen dat AI banen begint te vernietigen. Dat is op zijn minst voorbarig te noemen.
Het meest opmerkelijke feit van 2025 is hoe resistent de arbeidsmarkt zich heeft getoond in deze nochtans turbulente tijden. De werkloosheid blijft in Vlaanderen laag, de werkzaamheidsgraad blijft lichtjes stijgen en het aantal openstaande vacatures blijft ondanks een logische daling op een historisch hoog niveau. Vlaanderen, maar ook de EU als geheel, beweegt zich nog altijd naar een vrijwel volledige werkgelegenheid.
Ronduit ontkend
Toch zul je bijna geen socioloog of sociale wetenschapper horen die deze positieve analyse onderschrijft. Zij blijven zich grotendeels wentelen in het basisverhaal van de voorbije halve eeuw, namelijk dat er te weinig jobs zijn voor wie wil werken en dat we er alles aan moeten doen om meer mensen naar de arbeidsmarkt toe te leiden.
Dat het grootste probleem het invullen van vacatures en het verhogen van de productiviteit is, krijgen ze niet gezegd. Meer nog, dat wordt genuanceerd of zelfs ronduit ontkend. Heel populair is de stelling dat de krapte vooral veroorzaakt wordt door werkgevers die te hoge eisen blijven stellen. De werkgevers zouden de oorzaak zijn van de krapte. Net zoals voor sommigen in de jaren 70 en 80 de werklozen zelf schuld hadden aan hun situatie.
Marxistische ideologie
De hoofdoorzaak van dat verhaal ligt in de (neo-)marxistische ideologie die nog altijd grote invloed heeft op de sociale wetenschappen. Zelfs wetenschappers die zichzelf niet als marxistisch bestempelen, hanteren impliciet een marxistisch wereldbeeld.
Volgens de marxistische leer leidt het kapitalisme per definitie tot massale werkloosheid. Onder andere daardoor blijft de werknemer fundamenteel ondergeschikt aan de werkgever. Alleen een planeconomie zou tot volledige tewerkstelling kunnen leiden. Na 1974 kreeg dat scenario veel aanhang. Als je in een daaropvolgend decennium bijna elk jaar jobs verliest, dan is het logisch dat het geloof in jobcreatie afneemt. Maar de geschiedenis heeft intussen aangetoond dat dit scenario niet klopt.
Intussen is dikwijls de werkgever de ondergeschikte partij op de arbeidsmarkt.
Werkloosheid is geen inherente uitkomst van (gestuurd) kapitalisme. Integendeel, nooit eerder werkten zoveel mensen. Werknemers zijn beter opgeleid dan ooit en zijn niet zomaar de ondergeschikte partij op de arbeidsmarkt. Dat is nu dikwijls de werkgever.
Dit alles zorgt voor een historisch totaal nieuwe situatie op de arbeidsmarkt. Dat past natuurlijk niet in een marxistisch schema. In plaats van de ideologie aan te passen, ontkent men dan maar de werkelijkheid.
Nederland
Een mooie case is Nederland. Nederland telde de voorbije jaren meer vacatures dan werkzoekenden. We mogen ook daar ondubbelzinnig spreken van volledige werkgelegenheid. Toch valt het woord nooit bij arbeidsmarktexperts. In het uiterste geval wil men toegeven dat er krapte is, maar ook dat gaat bijna altijd gepaard met nuanceringen die het fenomeen onderschatten.
Zo stelt Paul de Beer, een gerenommeerde arbeidsdeskundige, in een recent artikel dat Nederland vooral veel vacatures kent omdat Nederlanders veel wisselen van werk. In zijn – toch wel heel simpele – visie op de arbeidsmarkt wordt iedereen die verandert van werk ook vervangen door iemand die op zijn beurt moet vervangen worden. Dit gaat door tot een vacature wordt ingevuld door iemand die voordien niet aan het werk is. Zo kan één vacature in principe tot tien vacatures leiden.
Nog altijd 83% van de Nederlanders tussen 20 en 65 jaar is aan het werk.
Met andere woorden : het probleem van de krapte kan worden opgelost door minder te wisselen van werk en het aantal vacatures te laten dalen. Hoe simpel kan het zijn ? Een andere hoogleraar, Ferry Koster van de Erasmus Universiteit in Rotterdam, wist recent met zijn vreugde op LinkedIn geen blijf nadat het aantal vacatures in Nederland voor het eerst in geruime tijd net onder het aantal werklozen zat. Die krapte was maar een tijdelijk fenomeen, vooral veroorzaakt door corona, luidde zijn betoog. Alsof die lichte daling van het aantal vacatures iets uitmaakt.
Intussen is nog altijd 83% van de Nederlanders tussen 20 en 65 jaar aan het werk. Ook Paul de Beer erkent dat daar nog weinig rek op zit.
50 jaar geleden
Het is niet gegarandeerd dat die krapte blijft duren, bedenkt Koster zich. Hij heeft een punt. Dat kan niemand garanderen. Maar de per definitie onzekere toekomst doet niks af van de huidige realiteit.
Ga daar dan eindelijk eens mee aan de slag. Geef aan hoe het beleid daarop moet inspelen. Het verschil met 50 jaar geleden is dat de marxistische onderzoekers er toen wel zeker van waren dat de massale werkloosheid oneindig zou duren. Ik ken geen enkele wetenschapper uit die tijd die later heeft toegegeven dat hij er toen naast zat.
Jan Denys
Volgt sinds 1983 de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. Eerst op de KULeuven als wetenschappelijk medewerker, later bij Randstad en sind eind 2024 als zelfstandig expert. Hij is sinds 2015 lid van de Hoge Raad voor Werkgelegenheid.
Foto’s (c) Gazet van Hove – cover : Karl Marx, ideoloog van het communisme.