door Angélique Vanderstraeten in ’t Pallieterke .
Op basis van een studie van de Nationale Bank beweren de vakbonden dat er gemakkelijk gesneden kan worden in de 25 miljard euro bedrijfssubsidies aan bedrijven. In werkelijkheid zijn slechts 1 miljard euro van dat totaalbedrag zuivere steunmaatregelen voor bedrijven. Een analyse.
Naar aanleiding van de driedaagse staking van begin deze week, kwamen de christelijke vakbond ACV en de socialisten van het ABVV met een aantal eigen voorstellen om de begroting te saneren en dus om miljarden euro’s te vinden. Blijkbaar is het kwestie om te tonen dat ze van goede wil zijn.
Waanzinnige voorstellen
Het ene syndicale voorstel is echter nog waanzinniger dan het andere. Denk aan de piste van het ABVV om niet enkel de lonen, maar ook andere inkomsten (huur, winsten, meerwaarden,…) progressief te belasten. Hoe hoger de inkomsten uit vermogen dus, hoe hoger de aanslagvoet, desnoods tot 50 procent, zoals dat in de privésector het geval is. Dat moet bijna 10 miljard euro opbrengen. In theorie natuurlijk, want een dermate zware fiscale druk betekent in feite de ondergang van de private economie.
“17 procent van de ‘bedrijfssubsidies’ gaat naar overheidsbedrijven”
Op het eerste gezicht realistischer, zijn de voorstelling ter schrapping van de vele bedrijfssubsidies. In deze tijden wordt eindelijk een debat gevoerd over de middelen die de overheid als steunmaatregelen uitgeeft. In de Vlaamse Regering leidde dit zelfs tot een crisis. En vooral : daar werd duidelijk dat allerlei radicaal-linkse organisaties kwistig in de subsidieton mogen graaien. In het hele debat liet de linkerzijde zich als reactie sterk horen : men moet maar eens de vele subsidies aan ondernemingen onder de loep nemen. Onder andere de steun voor de aanwerving van de eerste werknemers die geen tewerkstellingseffect heeft. Het klopt dat deze maatregel weinig verschil maakt.
Echter, de discussie werd snel herleid tot een welles-nietesspel, zeker toen de werkgeversorganisaties er zich mee gingen moeien. Zij stellen dat de vele subsidies noodzakelijk zijn als tegengewicht voor de nog altijd hoge belasting op arbeid. Haal de subsidies weg en de competitiviteit van de bedrijven komt onder druk, is de boodschap bij de ondernemers. Dat leidde tot de repliek van de vakbonden dat bedrijven ook zonder die subsidies geen marktaandeel zullen verliezen.
Besparen niet altijd goed
De syndicale organisaties voelen zich gesterkt door een studie van de Nationale Bank van België (NBB). In ‘Are government subsidies to enterprises higher in Belgium ?’ wordt dieper ingegaan op die subsidiestromen. En al snel kwamen de vakbonden met de stelling dat er 25 miljard euro naar de bedrijven zou gaan. Hun redenering is dat als je de helft schrapt, dat een serieuze besparing is en dat er dan nog veel geld naar de bedrijven vloeit.
De realiteit is een stuk genuanceerder. Edward Roosens, hoofdeconoom van het Verbond van Belgische Ondernemingen (VBO), is in de tabellen van de studie gedoken en komt tot een aantal opvallende vaststellingen. Om te beginnen is er sprake van 23,8 miljard euro subsidies en geen 25 miljard euro. Voor de cijfermatige duidelijkheid : het gaat om 2023, het laatste jaar met volledige cijfers.
“Middelen die de overheid uitdeelt om ervoor te zorgen dat de absurde Europese klimaatregels worden gerespecteerd”
Maar waar het in essentie om draait, is dat volgens Roosens slechts 6,3 miljard euro of iets meer dan een kwart bestemd is voor bedrijven als ondersteunende maatregel voor de concurrentiekracht. Van die 6,3 miljard euro zijn er dan nog 5,3 miljard euro maatregelen gericht op de verlaging van de arbeidskosten in de innovatieve industrie (zoals kortingen bedrijfsvoorheffing voor onderzoekers of voor ploegen- en nachtarbeid), zo berekende het VBO. Roosens stelt dat “slechts 1 miljard euro zijn wat we échte projectgebonden bedrijfssubsidies zouden kunnen noemen”. Dat valt nog mee, als we weten dat de loonkosten in 2022-2023 door de hoge inflatie en de automatische indexering van de lonen toen met 15 procent zijn gestegen. Dat was een meerkost van 23 miljard euro. Dat die door subsidies worden gecompenseerd, is dus een mythe.
Openbare diensten
Waar gaan die andere miljarden aan overheidsmiddelen dan wel naartoe ? Om te beginnen zijn het subsidies voor de overheidsbedrijven in de sectoren van openbaar vervoer en de post. 17,1 procent of 4 miljard euro is steun van de overheid aan bedrijven die eigendom zijn van de overheid. Dat zijn geen gewone subsidies, maar middelen om de putten van onder meer de inefficiënte NMBS te vullen. Verder zijn er de subsidies met ‘sociale doeleinden’ voor de ziekenhuizen, de non-profit, de tewerkstelling van kwetsbare doelgroepen en de dienstencheques. Goed voor meer dan 30 procent van het totaal. Een deel zijn dus loonsubsidies voor poetsdiensten die betaald worden met dienstencheques. Dit is zoals bekend gesubsidieerde tewerkstelling om te vermijden dat dit zwartwerk wordt. Dat zijn geen bedrijfscadeaus.
“Vakbonden voelen zich gesterkt door een NBB-studie”
Verder is telkens zo’n 10 procent of 2,3 miljard euro bestemd voor niet-bedrijfsgerelateerde subsidiestromen en middelen ‘ter ondersteuning van de vergroening van de economie’. Die laatste groep kan je eventueel onder bedrijfssubsidies boeken, maar dat is toch met veel slechte wil. Het gaat gewoon om middelen die de overheid uitdeelt om ervoor te zorgen dat de absurde Europese klimaatregels worden gerespecteerd. Daar hebben regeringen en de Europese Commissie dus zelf schuld aan.
De conclusie is dat er inderdaad kan bespaard worden op subsidies, maar dan wel op niet-bedrijfsgerelateerde overheidsmiddelen.
foto’s (c) Gazet van Hove.