door Angélique Vanderstraeten in ’t Pallieterke .
In het armworstelen tussen de Belgische regering, de Europese Commissie en de andere lidstaten over het gebruik van de bevroren Russische activa bij Euroclear wordt één zaak vergeten : wat is nog de geloofwaardigheid van de Europese Unie als de tegoeden van een privébedrijf zomaar kunnen worden aangeslagen ? De EU lijkt op het Zaïre van Mobutu begin jaren 1970.
Eerste minister Bart De Wever (N-VA) wil te allen prijze vermijden dat België straks opdraait voor het verlies van de bevroren Euroclear-activa die straks zouden worden doorgesluisd naar Oekraïne. Om het nog even goed samen te vatten : er staan 194 miljard euro activa van de Russische overheid, maar ook van landen die met Rusland handel dreven vóór de oorlog in Oekraïne bij het Brusselse Euroclear geparkeerd. De Europese Commissie, daarin gesteund door de grote lidstaten, wil dat geld inzetten om Oekraïne te steunen. Bart De Wever vreest op termijn echter schadeclaims omdat hier tegoeden van een privébedrijf worden aangeslagen.
Erger dan faillissement Dexia
De Europese Commissie hoopt en denkt dat Rusland die tegoeden via een herstelbetaling na de oorlog zal terugstorten. Daarmee is alles afgedekt. Maar dat lijkt weinig waarschijnlijk. De Wever vraagt dat de risico’s worden gedeeld indien er later claims tegen de Belgische overheid komen. Want anders moet de belastingbetaler hiervoor opdraaien.
“China werkt aan een apart systeem van Euroclear voor internationale betalingen”
Dat zit zo : Rusland kan niet zomaar een rechtszaak aanspannen bij internationale rechtbanken, maar wel op grond van het Bilateraal Investeringsverdrag (BIT) tussen België, Luxemburg en Rusland. Dit verdrag, dat tientallen jaren geleden werd ondertekend om investeerders te beschermen, staat Russische entiteiten toe de Belgische staat aan te klagen als hun investeringen zonder compensatie worden onteigend. België loopt dus risico’s.
En de risico’s wegen drie tot vijf keer zwaarder dan bij de ondergang van de bank Dexia in 2008. Toen moest de staat borg staan voor 48 miljard euro, nu spreken we van 140 tot 180 miljard euro, of zowat een kwart van de Belgische economie of meer. Om kort te gaan: indien er claims komen dat de EU die activa onterecht heeft aangeslagen, dan kost dat elke inwoner van dit land 15.000 euro. Het is dus begrijpelijk dat de federale regering enige solidariteit vraagt. De Europese Commissie beweert echter dat het niet zo’n vaart zal lopen.
De discussie is verworden tot een welles-nietes-spelletje, maar één zaak wordt over het hoofd gezien : wat zijn de gevolgen op langere termijn van de Europese economie indien die tegoeden inderdaad worden aangeslagen of als onderpand voor steun aan Oekraïne fungeren ? Men vergeet nog te vaak dat Euroclear een privébedrijf is en dat de claims die er mogelijk via een rechtbank komen het gevolg zijn van illegale onteigening van het vermogen van een privébedrijf. Kortom, Europa respecteert het essentiële eigendomsrecht niet meer. En dat zullen niet alleen de Russen zelf een probleem vinden, maar ook de bedrijven die handel dreven of drijven met Rusland en wier geld vastzit bij Euroclear.
Mobutu’s truken
Men begrijpt in de Europese wijk blijkbaar niet dat door het aanslaan van de tegoeden het vertrouwen in Europa als investeringsland wordt aangetast. De vraag is zelfs of men dat bij de Europese Centrale Bank in Frankfurt goed beseft. ECB-voorzitter Christine Lagarde zei het volgende : “Het voorstel van de Europese Commissie om activa van de Russische centrale bank te gebruiken om herstelleningen aan Oekraïne te verstrekken, is vanuit juridisch en financieel oogpunt een te grote stap.” Dat klopt, maar het is meer : het is diefstal.
“Welk bedrijf zal ooit nog in de EU willen investeren tegoeden hier kunnen worden aangeslagen, of onteigend en verbeurd kunnen verklaard worden ?”
Welk bedrijf zal ooit nog in de Europese Unie willen investeren als de tegoeden die hier geparkeerd staan door de Europese lidstaten met een gekwalificeerde meerderheid kunnen worden aangeslagen, of meer nog : onteigend en verbeurd kunnen verklaard worden. Want daar komt het op neer. Dit lijkt op de toestanden in het Zaïre van Mobutu Sese Seko begin jaren 1970. Toen waren eigendomsrechten ook geen fluit waard. In het kader van de ‘Zaïrisering’ besloot Mobutu in 1973 duizenden buitenlandse bedrijven en plantages (vooral in Belgische handen) te nationaliseren. Dat had rampzaligen economische gevolgen (productiedaling, kapitaalvlucht, inflatie) en Mobutu was genoodzaakt om in 1975-1977 een deel van de maatregelen terug te draaien (‘rétrocessions’). Veel bedrijven werden teruggegeven aan de oorspronkelijke eigenaars, maar onder slechte voorwaarden en het bedrijf was er dermate slecht aan toe dat het een vogel voor de kat was.
Is dat het imago dat de EU wil tonen ? Naast de Green Deal, hoge belastingen en regulitis is dit een nieuw element dat het oude continent minder aantrekkelijk maakt. En er is meer : de Euroclear-saga ondermijnt het vertrouwen in de Europese financiële infrastructuur en dat kan een dramatische verschuiving veroorzaken. China werkt aan een apart systeem van Euroclear voor internationale betalingen. Ook landen als Dubai en Singapore kunnen mee op die kar springen. In het mondiale financiële landschap wordt Europa op die manier minder relevant, want onbetrouwbaar. En minder vertrouwen in het Europese financiële systeem betekent verarming, want hogere rentes en ontwrichte obligatiemarkten. Staten zullen aan duurdere rentes moeten lenen. Tenslotte wordt ook de euro verzwakt, wat leidt tot inflatie en dus koopkrachtverlies.
foto’s (c) Gazet van Hove.