door Thierry Debels in ’t Pallieterke.
De Waalse Regering onder leiding van minister-president Adrien Dolimont (MR) heeft een ambitieus plan om de Waalse provincies grondig te hervormen tegen 2030. Op die manier willen ze het beleid versterken en de continuïteit van de diensten aan burgers waarborgen.
Bij de vierde staatshervorming werd de provincie Brabant vanaf 1 januari 1995 opgesplitst in drie delen : Vlaams-Brabant, Waals-Brabant en het hoofdstedelijk gebied van 19 gemeenten, het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Hierdoor werd het aantal provincies van negen naar tien gebracht. De vijfde staatshervorming droeg vrijwel de hele bevoegdheid over de organisatie en de inrichting van de provincies over naar de Gewesten, behalve de afspraken die in de zogenaamde Pacificatiewet van 1988 werden vastgelegd om de taalminderheden te beschermen.
Een geleidelijke en gerichte transformatie
Het recente voorstel van de Waalse Regering voorziet in de afschaffing van gekozen provinciale raden en de vermindering van ongeveer 200 mandaten op provinciaal niveau. Dat laatste voorstel staat ook in de Regionale Beleidsverklaring.
Sommige bevoegdheden zullen op supra-gemeentelijk niveau blijven uitgeoefend worden, onder de regulering van een vergadering van burgemeesters, terwijl andere worden overgedragen aan de gemeenten, de regio of de Gemeenschappen.
Grondwet
De opdrachten van de provincies zijn in de Grondwet slechts vaag omschreven. Ze moeten de provinciale belangen regelen en zijn de overheid die fungeert tussen het federale en regionale niveau enerzijds en de gemeenten anderzijds. Het is de regionale regering die, met goedkeuring van de federale regering, de gouverneurs van de provincies benoemt, die als ambtenaren onder de regio moeten worden beschouwd. De bevoegdheid van de Waalse Regio over haar provincies is globaal : “Het omvat de samenstelling, bevoegdheden, functioneren en financiering van lokale overheden, evenals toezicht, regelgeving, kiesregels, inclusief kiesregels. (…)” Het Waals Parlement is ook bevoegd “om de grenzen van provincies en gemeenten te wijzigen”, zonder evenwel de grenzen van de taalkundige grens te kunnen veranderen.
Opdracht tegen 1 mei
De vijf Waalse provinciale raden moeten – op vraag van de Waalse Regering – uiterlijk tegen 1 mei 2026 al het volgende identificeren : de missies die essentieel zijn voor effectieve supra-gemeentelijke actie en de bevoegdheden die kunnen worden overgedragen aan andere bestuursniveaus.
Op basis van de bijdragen van de provincies en de gemeenten zal een samenvatting worden opgesteld, zodat de regering in juli 2026 al kan beslissen over de verdeling van de bevoegdheden. De gemeenten zullen ook worden geraadpleegd om hun behoeften op het gebied van intergemeentelijke samenwerking te bespreken.
Eigen reflectie
De regio zal ook haar eigen reflectie uitvoeren, in overleg met de twee gemeenschappen. In lijn met de Regionale Beleidsverklaring moet die hervorming voor de Waalse Regering volledig zijn uitgevoerd in 2030.
In die Beleidsverklaring lezen we op pagina 11 over de hervorming van de provincies : “Een recente studie heeft aangetoond dat Wallonië, ondanks de grotere bevolking van Vlaanderen, een onevenredig groot aantal gekozen functionarissen telt in vergelijking met Vlaanderen. De regering streeft er daarom naar het aantal lokale gekozen functionarissen te verminderen (met name in grote steden en provincies), om zo een meer geïntegreerde en minder dure politieke actie te bevorderen en de samenhang tussen de verschillende bestuurslagen te versterken.”
De hervorming moet voor de Waalse Regering de continuïteit van de openbare diensten, de fiscale neutraliteit voor burgers, het behoud van de rechten van ‘provinciale agenten’ en de budgettaire neutraliteit voor gemeenten garanderen. Uiteindelijk zal dan een decreet aan het Waals Parlement worden voorgelegd om al deze richtlijnen wettelijk te vertalen.
