door Karl Van Camp in ’t Pallieterke .
U zal ongetwijfeld al eens gehoord hebben van het Grondwettelijk Hof – la Cour Constitutionelle. Ik vermeld de naam van de instelling in beide landstalen, want het Hof is een van onze hoogste Belgische rechtscolleges.
Het Grondwettelijk Hof oordeelt over de grondwettelijkheid van wetten, decreten en ordonnanties. Het Hof waakt over de fundamentele rechten en vrijheden van de Belgen en het Hof controleert of federale en deelstaatparlementen de regels over hun respectieve bevoegdheden niet overtreden. Het Grondwettelijk Hof is een machtige instelling, want het kan wetten vernietigen of schorsen. En, niet onbelangrijk, het Hof toetst ook de taalwetgeving aan het gelijkheidsbeginsel, zoals in kwesties rond de faciliteitengemeenten.
Het Hof bestaat uit twaalf rechters die voor het leven benoemd worden, zes aan Nederlandstalige kant en zes aan Franstalige kant. De facto zijn de Franstaligen dus wederom bevoordeeld in aantal. De leden worden benoemd door de Koning uit een lijst van kandidaten voorgedragen door het parlement. Zes van de rechters zijn oud-parlementsleden. De andere zijn juristen met enige staat van verdienste. Maar ook deze laatsten worden naar voor geschoven door een partij en hebben daardoor evengoed een politiek etiket.
Hervorming
In het jongste regeerakkoord werd een hervorming van het Grondwettelijk Hof afgesproken. Twee wijzigingen vallen op: als er in de toekomst nog een oud-politicus als nieuwe rechter wordt benoemd, dan moet dat ook een jurist zijn. En, geldig voor alle nieuwe rechters: ze moeten kennis hebben van de beide landstalen.
Voor de oorsprong van de hervorming die nu op tafel ligt, moeten we even terug naar 2020. Toen werd Zakia Khattabi (Ecolo) voorgedragen als kandidaat-rechter. Zij was om te beginnen geen juriste, maar bovendien sprak ze geen woord Nederlands. Onder meer de N-VA en het VB stemden in de Senaat tegen haar voordracht tot rechter en ze haalde toen niet de vereiste tweederdemeerderheid. Vandaag zetelt Zakia Khattabi in het Brussels Hoofdstedelijk Parlement.
Verzet van PS
Vorige week kwam het al tot een stemming en goedkeuring van de hervorming in de Commissie voor Grondwet en Institutionele Vernieuwing. In een commissie is een simpele meerderheid voldoende. De volgende stap is een stemming in de plenaire zitting en daar wordt het nog spannend: een tweederdemeerdheid is dan nodig. Blijft een discussiepunt: de kennis van de andere landstaal. Vooral de PS blijft zich verzetten tegen deze vereiste. Nochtans wordt in het nieuwe wetsvoorstel enkel voorgesteld dat kandidaat-rechters voortaan een ‘functionele kennis’ van de andere landstaal moeten hebben. Met andere woorden, men moet elkaar kunnen verstaan, maar een absolute tweetaligheid is niet vereist.
Er is evenmin omschreven wat ‘functionele kennis’ juist inhoudt. Al zou men hier kunnen teruggrijpen naar de ‘functionele kennis’ voor topambtenaren, een wet die al sinds 2002 bestaat, maar toen nooit werd uitgevoerd. Pas in 2016 werd er daadwerkelijk werk van gemaakt door Steven Vandeput (N-VA), toenmalig minister van Ambtenarenzaken. Sindsdien moeten topambtenaren hun tweetaligheid bewijzen via een taalexamen bij Selor.
Democratisch gehalte ?
Los van de taalvereisten, kan men zich vragen stellen bij het democratisch gehalte van het Grondwettelijk Hof. Daarom hierbij de namen van de rechters van de Nederlandstalige groep : Luc Lavrysen (Groen), Yasmine Kherbache (Vooruit), Sabine de Bethune (CD&V), Fientje Moerman (Anders), Danny Pieters (N-VA) en Willem Verrijdt (N-VA). De ‘groene’ Luc Lavrysen is voorzitter van de Nederlandstalige groep. Maar Lavrysen gaat dit jaar met pensioen, net als Danny Pieters. Er dienen dus op korte termijn twee nieuwe rechters benoemd te worden. Logischerwijze én vanuit democratisch oogpunt zou men ook aan iemand van het Vlaams Belang kunnen denken, maar het is voorspelbaar dat die kandidaat geen kans maakt. Vermoedelijk is er achter de schermen al een en ander bedisseld tussen de ‘traditionele’ partijen.
Oh ja, het Grondwettelijk Hof heeft een eigen website: https://nl.const-court.be. Zoals u ziet is de url enkel in het Frans. Een detail misschien, maar wel een veelzeggend detail…
foto’s (c) Gazet van Hove.