NIEUWS – door Kasper Goossens – www.doorbraak.be .
Russische wapens kunnen binnenkort in België belanden.
Hoezeer Vladimir Poetin ook probeert de oorlog uit de Russische huiskamer te houden, het geweld sijpelt er binnen. Terugkerende militairen met oorlogstrauma’s en illegale wapens teisteren de Russische grensregio met Oekraïne. Het aantal zware misdaden waarbij vuurwapens worden ingezet stijgt de laatste jaren fors. Dat kan ook gevolgen hebben voor Europa en België.
25 miljoen vuurwapens zijn in handen van Russische staatsburgers, zo schatten experts in. Volgens denktank Jamestown is amper 20 procent daarvan officieel geregistreerd. De laatste jaren stijgt het aantal vuurwapens in het illegale circuit fors, zo schrijft Rusland-expert Mark Galeotti. Russische soldaten nemen ze mee van het slagveld. Eens thuis belanden ze voor een kleine som in handen van het criminele milieu.
Dat de wapens ook worden gebruikt is duidelijk : ‘Vandaag zie je in de criminaliteitsstatistieken van de Russische provincies die grenzen aan Oekraïne dat het aantal misdaden zoals overvallen met vuurwapens significant is gestegen’, zo vertelt Nils Duquet, directeur van het Vlaams Vredesinstituut.
Desinformatie
Het woord is gevallen : Oekraïne. Al sinds 2014 is het land in een conflict verwikkeld met Rusland, met in 2022 een aanzienlijke escalatie na de Russische grootschalige invasie. Naast de staatslegers vechten langs beide zijden verschillende irreguliere groeperingen mee. Waar Oekraïne deze de laatste jaren binnen de eigen legerstructuur integreerde, zet Rusland ze in grote aantallen in aan het front.
Het Vlaams Vredesinstituut waarschuwt al jaren dat die oorlog ‘een Balkan-scenario’ met zich kan meebrengen, verwijzend naar de oorlogen in die regio eind jaren ’90. ‘Heel veel vuurwapens die in West-Europese landen circuleren in het illegale circuit komen uit de Balkan. Dat zijn wapens die tijdens de oorlogen in Joegoslavië in de handen zijn gevallen van gewone mensen en groeperingen’, zo legt Duquet uit.
‘Het duurde uiteindelijk nog een jaar of tien voor die in Europa belandden. De mensen die die in handen kregen voelden zich nog onveilig, dus ze gingen die wapens eerst zelf gebruiken om zich te verdedigen. Of ze hadden er vaak een emotionele band mee: met die wapens hadden ze hun huis, dorp of gemeenschap helpen verdedigen.’
En dan is er de Russische invasie van Oekraïne. Het conflict in en rond de Donbas maakt al jaren deel uit van de adviezen en analyses van het Vlaams Vredesinstituut als het aankomt op illegale wapensmokkel richting België. ‘Voor alle duidelijkheid: op dit moment zien we nog geen echte smokkel van Oekraïne naar België. Daar wordt desinformatie over verspreid, vooral ook vanuit Rusland. Maar naar de toekomst toe zijn er wel risico’s.’
‘Oekraïne was ook vóór de grootschalige invasie een plek waar veel wapens circuleerden. Er zijn ook criminele netwerken die vanuit Oekraïne opereren en banden hebben met West-Europese landen’, vervolgt hij. Met daarnaast de aanwezigheid van Russische paramilitaire organisaties, met eigen wapens, vormt dit een verhoogd risico voor wapensmokkel richting Europa.
Afspraken en controle
‘Er zijn nauwe contacten met de veiligheidsdiensten in Oekraïne. Er worden expertise, kennis en data uitgewisseld’, zo geeft Duquet aan. Daarnaast zet de Oekraïense overheid ook in op het bestrijden van illegale smokkel, onder meer van wapens. ‘Ook is er in de buurlanden een verhoogde alertheid, waardoor meteen kan worden gereageerd als men met wapens vanuit Oekraïne de grens probeert over te steken.’
Wat met de wapens die wij zelf doneren aan Oekraïne ? De kans dat die terug naar België keren, naar het illegale circuit, is eerder klein, schat Duquet in. ‘Er wordt goed bijgehouden welke wapens hier vertrekken en welke er toekomen in Oekraïne. Daarnaast zijn er afspraken met de Oekraïense autoriteiten dat die wapens maar in bepaalde gebieden en door bepaalde troepen mogen worden ingezet en dat er mogelijkheden zijn om die wapenstocks te controleren.’
‘Er zijn veel veiligheidsmechanismen ingebouwd, net om dat Balkan-scenario te vermijden’, duidt Duquet. ‘Het grote risico is misschien niet zozeer de wapens die in handen zijn van Oekraïense troepen. Dat is goed gereguleerd en gecontroleerd. Maar wat gebeurt er met de wapens die de Russen Oekraïne binnenbracht ? Wat gaat daar mee gebeuren ? Daar is veel minder controle op’, zegt de directeur van het Vlaams adviesorgaan.
Hij verwijst ook naar de criminaliteitsstatistieken in de Russische provincies die grenzen aan Oekraïne : Russische soldaten smokkelen wapens mee van het front als trofee of verkopen die vaak door aan wie ze wil. Vanuit Rusland lijkt er ook weinig animo om daar fors tegen op te treden.
Wapens als bijvangst
Duquet waarschuwt voor de vicieuze cirkel die kan optreden als de overheid dit probleem onvoldoende aanpakt: ‘We zien dat het in België makkelijker is geworden voor jonge criminelen om aan vuurwapens te geraken. Vroeger waren het de mannen hoger op de criminele ladder die aan wapens geraakten. Ze zetten die ook niet snel in, om geen politie-aandacht te krijgen. Nu krijgen jongere criminelen toegang tot wapens en ze gaan ook sneller schieten. Daardoor stijg het onveiligheidsgevoel binnen het criminele milieu, en dus ook de vraag naar extra wapens.’
‘Als iemand betrapt werd met een zak cocaïne en twee pistolen, richtte de politie zich op de cocaïne. De vuurwapens zijn vaak maar bijvangst. Onderzoeken waar die wapens vandaan komen en hoe die op de Belgische markt zijn geraakt is veel moeilijker en vraagt veel tijd’, stipt hij aan. ‘Daardoor geeft men daar vaak geen prioriteit aan, maar zo missen we ook een duidelijk zicht op de netwerken. Dat stukje beeldvorming schiet tekort, en net dat is cruciaal om te weten op welke netwerken je moet focussen.’
Het risico dat wapens van het Oekraïens-Russische conflict dus vroeg of laat Europa bereiken is reëel. Net zoals in de Balkan destijds worden illegale wapens in Oekraïne vandaag nog bijgehouden. Toch ziet het Global Initiative Against Transnational Organised Crime dat almaar meer en zwaardere wapens te koop worden aangeboden. ‘Het risico is dus reëel, maar Europol en nationale politiediensten proberen die kwestie zo hoog mogelijk op de politieke agenda te houden zodat er voldoende middelen en mankracht voor voorzien worden’, besluit Duquet.
Kasper werkt sinds oktober 2021 als freelance journalist. Hij schreef al voor verschillende media, waaronder Business AM, Marineschepen.nl en Het Nieuwsblad. Als journalist specialiseerde hij zich in defensie en geopolitiek. Kasper studeerde Journalistiek aan de Arteveldehogeschool in Gent.
foto’s (c) Gazet van Hove.