NIEUWS – door Roan Asselman – www.doorbraak.be .
Bart Maddens : ‘Het Zangfeest verbindt nog steeds alle Vlaams-nationalisten : Vlaams Belang en N-VA.’
Zondag vindt in de Antwerpse Lotto Arena de nieuwste editie van het Vlaams Nationaal Zangfeest plaatss. Het Zangfeest, georganiseerd door het Algemeen Nederlands Zangverbond (ANZ), promoot niet alleen de vaderlandse muziek, maar is sinds lang een ontmoetingsplaats voor de verschillende stakeholders van de Vlaamse beweging. Dat weten ook ANZ-voorzitter Bart Fierens, politicoloog Bart Maddens en Tom Claeys, voorzitter van de Nationalistische Studentenvereniging (NSV!).
‘Het Zangfeest is zowat het enige moment waarop men boven de partijpolitiek en boven de verscheidenheid van de Vlaamse verenigingen nog samenkomt’, steekt ANZ-voorzitter Bart Fierens van wal. ‘Waarop men schouder aan schouder staat voor één gemeenschappelijk doel, één gemeenschappelijke “noemer” : méér en béter Vlaanderen. Onze aanwezigen hebben voorts andere ideeën, andere “tellers”. Maar de noemer, Vlaanderen, is wat ons verenigt. Het Zangfeest opent elk jaar met het Gebed voor het vaderland, wat een oproep is tot eenheid. Zo zetten we die gemeenschappelijke noemer in de verf.’
Twee steunpilaren
Bart Maddens, politicoloog aan de KU Leuven en kenner van de Vlaamse Beweging, brengt het naoorlogs belang van het Zangfeest in herinnering. ‘Toen had je twee steunpilaren van de Vlaamse beweging, twee rituelen : de IJzerbedevaart en het Vlaams Nationaal Zangfeest. Het Zangfeest was altijd iets beperkter; eerder voor de echte Vlaams-nationalisten. De IJzerbedevaart was ruimer, voor de bredere Vlaamse beweging. Voor flaminganten waren het Zangfeest en de IJzerbedevaart zo’n beetje Kerstmis en Pasen. Waarbij de IJzerbedevaart de meer invloedrijke van de twee was.’
Het Zangfeest verbindt nog steeds alle Vlaams-nationalisten : Vlaams Belang en N-VA
‘Vandaag zien we dat van die twee rituelen enkel het Zangfeest overblijft. De IJzerbedevaart is feitelijk verdwenen. Formeel bestaat die natuurlijk nog, maar dat is een marginale aangelegenheid geworden, die ook de banden met het Vlaams-nationalisme heeft doorgeknipt. Het IJzertreffen, de vroegere IJzerwake, deed dat niet, maar verenigt niet de hele Vlaamse beweging. Het IJzertreffen is een erg rechts evenement; N-VA’ers zullen daar niet of maar heel beperkt aanwezig zijn. Maar op het Zangfeest wel. Dat verbindt alle Vlaams-nationalisten : Vlaams Belang en N-VA.’
Vlaams Belang én N-VA
In 2026 is het Zangfeest, net als de bredere Vlaamse Beweging, niet immuun voor partijpolitiek, en dan vooral voor de bitse tweestrijd tussen N-VA en Vlaams Belang. Dat is niet naar de zin van Fierens. ‘Ik vind het jammer dat de Vlaamse Beweging in de gedachten van sommigen gereduceerd wordt tot partijpolitiek. Omdat die partijpolitiek natuurlijk vooral bezig is met de eigen tellers, met de verschillen.’
‘Mochten N-VA en Vlaams Belang een gezamenlijke voorzet doen voor meer Vlaamse autonomie, dan zouden we wellicht al verder staan’, meent Fierens, die in 2019 de leiding van het ANZ overnam. ‘Ik denk ook dat de partijpolitiek faalt op één belangrijk punt, met name van Vlamingen flaminganten maken. Alles blijft zo vaag, zo oppervlakkig. Dat ze vooral met zichzelf en met de onderlinge verschillen bezig zijn, helpt zeker niet.’
‘Het meest flamingant is vandaag zeker het Vlaams Belang. Maar dat is dan een partij die naast de ongeveer 25 procent die ze heeft, stevige weerstand oproept bij die andere 75 procent’, analyseert Fierens. ‘Terwijl de N-VA zonder twijfel een groter potentieel heeft, maar minder flamingant is. Het is jammer dat Vlaamse onafhankelijkheid vandaag bijna uitsluitend geassocieerd wordt met het Vlaams Belang.’
Vandaag is er niet langer een kritische massa van niet-partijpolitieke flaminganten
Maddens begrijpt de moeilijke positie van Fierens, die de weinig benijdenswaardige taak heeft een toespraak te geven die geen van beide kampen de gordijnen injaagt. ‘Dat wijst op een verschil met vroeger’, aldus de politicoloog. ‘Vroeger was er een grote groep flaminganten die partijpolitiek ongebonden waren. Die, bijvoorbeeld, lid waren van het Davidsfonds of met de Vlaamse Volksbeweging naar het Zangfeest kwamen. Maar vandaag is er niet langer een kritische massa van niet-partijpolitieke flaminganten, en is het Zangfeest vooral een bijeenkomst van N-VA’ers en Vlaams Belangers. Ik moedig beide groepen dan ook aan om niet boos te worden als iets gezegd kan worden dat niet in het eigen kraam past. Dat hoort erbij.’
Van oud naar nieuw
Wie de jeugd heeft, heeft de toekomst, zo klinkt het gezegde. Maar jonge Vlamingen overtuigen van het nut van het Zangfeest is niet altijd even eenvoudig. ‘Het is eigen aan het verenigingsleven dat het soms moeilijk is om ook de jeugd mee te krijgen; dat is een issue dat de Vlaamse beweging overstijgt. Maar wij doen natuurlijk onze best om ook tieners, twintigers en dertigers te betrekken’, drukt de ANZ-voorzitter ons op het hart.
‘Ik zie op onze Zangfeesten ook grote groepen van de NSV!, van het KVHV, van het VNJ. Ook losse groepjes van jonge mensen komen af. En wij doen verwoede pogingen om ook andere jeugdbewegingen aan boord te krijgen. Dit jaar zal het nog net niet lukken, maar we hebben er goede hoop op dat we volgend jaar wel andere jeugdbewegingen meetrekken in ons verhaal. Dat zal niet meteen massaal zijn, maar alle begin is moeilijk.’
Het Zangfeest heeft geen echte voetafdruk op sociale media, toch belangrijk om een nieuwe generatie te engageren
Tom Claeys is landelijk voorzitter van de Nationalistische Studentenvereniging NSV!. Ook hij kijkt uit naar de nieuwste editie van het Zangfeest, al waarschuwt hij voor het risico op een kloof tussen de oude en nieuwe Vlaamse Beweging. ‘Een modernisering van de communicatie dringt zich op’, vindt Claeys. ‘Het Zangfeest is een belangrijke herinnering aan onze gemeenschap, aan onze cultuur en tradities. We moeten daar als Vlamingen zijn en met de NSV! zijn we daar ook. Ik denk wel dat het nodig is meer ruchtbaarheid te geven aan zulke initiatieven. Het Zangfeest heeft bijvoorbeeld geen echte voetafdruk op sociale media. Dat is natuurlijk een probleem voor wie een nieuwe generatie Vlaamse bewegers wil engageren.’
‘De ruimere Vlaamse Beweging zit toch een beetje vast in de vorige eeuw. Wat de thematiek betreft, maar zeker ook de esthetiek’, gaat Claeys verder. ‘Er is geen excuus om niet iemand in je groep te hebben die betere foto’s neemt met een goede camera. Moderne telefoons laten ons toe om altijd zeer professioneel ogende foto’s te nemen. Ik kan de organisaties van de Vlaamse Beweging ook enkel maar aanmoedigen om jonge mensen op te nemen in het bestuur. Die doorstroom is belangrijk.’
‘Niet met de paplepel’
Niets daarvan verhindert de NSV! van een enthousiaste deelname aan het Zangfeest van zondag. ‘Er is een generatie Vlaamsgezinde jongeren die niet opgroeiden in een traditioneel Vlaams nest. Jonge mensen die het flamingantisme niet met de paplepel hebben meegekregen. Zo’n evenement als het Zangfeest is dan ook een mooie manier om hen te tonen dat flaminganten niet enkel tégen zijn. Dat wij zaken koesteren, willen doorgeven’, verduidelijkt Claeys. ‘En misschien, inderdaad, in een nieuw jasje willen steken. Wij gaan met de NSV! niet enkel naar het Zangfeest om liedjes te zingen en pintjes te drinken, hé. Wij gaan voor dat culturele, voor dat gemeenschapsgevoel.’
Het Zangfeest is het laatste ritueel van de Vlaamse beweging dat is overgebleven
‘Het Zangfeest is en blijft een bezielend gebeuren’, besluit Maddens. ‘Samen verenigd zijn rond een politieke overtuiging en die al zingend tot uiting brengen, dat heeft iets. Ik vind het aangrijpend. Cyriel Verschaeve zei ooit : “Zingen maakt van gedachten krachten.” Dat voel je wel, zeker als je dat met een paar duizend man doet. Het Zangfeest is ook het laatste ritueel van de Vlaamse Beweging dat is overgebleven. Als het zou ophouden te bestaan, zou dat uitgelegd worden als het einde van de Vlaamse Beweging zelf. Ook daarom moeten flaminganten gaan. Ook daarom ga ik.’
Roan Asselman (1996) is analist, redacteur en Amerikacolumnist van Doorbraak. Hij concentreert zich op de impact van massamigratie op Europese natiestaten, de invulling van politieke rechten in het digitaal tijdperk en de ethische vraagstukken binnen de (bio)medische wetenschap. Roan is jurist en bio-ethicus (beide KUL) en behaalde een postgraduaat in het vermogensbeheer (EMS).
foto’s (c) Gazet van Hove.