COLUMN – door Rik Torfs – www.doorbraak.be .
De druk op de UGent om ‘rassenwetenschapper’ Nathan Cofnas aan de deur te zetten, neemt toe. Decanen, professoren, studenten beklimmen de kansel en schreeuwen hun banvloeken uit. Rector Petra De Sutter, die voorlopig de boot afhoudt en zich op de gevolgde procedures beroept, voelt zich ‘geraakt’ en ‘bezorgd’. Cofnas zou in zijn publicaties en blogposts onder meer stellen dat blanke en mannelijke mensen intellectueel superieur zijn tegenover zwarte mensen. Dat wordt door de critici niet enkel onjuist geacht – een gedachte die zeer valabel is – maar ook onaanvaardbaar. En dat is wat anders.
Is Nathan Cofnas een probleem ? Misschien. Maar onze universiteiten zijn dat zeker. De redenen om de controversiële onderzoeker de wacht aan te zeggen, schetsen een interessant portret van de hedendaagse universiteit.
Consensus
Niet zozeer Cofnas, maar zijn tegenstanders verdienen aandacht. Volgens hen zou de mainstreamwetenschap al lang hebben ontkracht dat er biologisch betekenisvolle verschillen in intelligentie tussen rassen bestaan. Uitstekend. Dat resultaat verheugt mij als mens. En het is bovendien ‘ethisch’ geruststellend.
Moet verder onderzoek over dit heikele onderwerp voor eens en voor altijd beëindigd worden ?
Maar impliceert het dat verder onderzoek over dit heikele onderwerp voor eens en voor altijd beëindigd moet worden ? Houdt, eens ‘consensus’ bestaat, verder wetenschappelijk onderzoek op wetenschappelijk te zijn ? Als dat klopt, is er alvast geen ruimte meer voor de paradigm shift van Thomas Kuhn. Volgens zijn theorie verloopt wetenschappelijk onderzoek niet gezapig lineair, maar stellen vorsers op een gegeven moment anomalieën vast in de bestaande aannames. Waarna de oude consensus na een lange, stabiele periode soms vrij bruusk door een nieuwe wordt vervangen.
Ethiek
Een tweede punt dat opvalt, is de rol van ethiek. Die geldt als poortwachter. Hoewel ethiek doorgaat als een wetenschappelijke discipline en het aan onze universiteiten wemelt van de gespecialiseerde ethici in de meest uiteenlopende deelgebieden, kan ze niet als een helder en wetenschappelijk waterdicht concept worden gehanteerd. Als een Berlijnse muur waar geen doorkomen aan is.
Door het woord ‘racisme’ te gebruiken wordt de discussie ethisch, in bepaalde gevallen ook wettelijk, maar daardoor nog niet wetenschappelijk afgesloten. Je kunt perfect stellen dat om ethische redenen onderzoek niet, of niet langer, mag worden gedaan. Maar niet dat het om dezelfde redenen wetenschappelijk onmogelijk of inhoudelijk waardeloos zou zijn.
Authentieke gevoelens
Uiteraard zijn er ook de obligate ‘authentieke’ gevoelens die tegenwoordig elk Vlaams debat in de kiem smoren nog voor het van start kan gaan. En we hebben al nauwelijks debat !
Zo voelt rector Petra De Sutter zich ‘bezorgd’ en ‘geraakt’. Hopelijk worden pijn en kwetsuren geen ondoordringbare grens die de vrijheid van wetenschappelijk onderzoek en van meningsuiting afbakenen en beperken tot wat voor de emotionele mainstream wenselijk of draaglijk is.
Wat maakt onderzoek ‘pseudowetenschappelijk’ ?
Het argument ‘pseudowetenschap’ valt om Nathan Cofnas uit het Gentse academische universum te verwijderen. Het zou het begin kunnen zijn van een interessant debat. Wat maakt onderzoek ‘pseudowetenschappelijk’ ? Volgens mij een krakkemikkige methodologie. Een werkwijze die variabelen uitsluit, vragen niet stelt, vooroordelen laat uitmonden in het gewenste resultaat dat bij voorkeur in cijfers wordt uitgedrukt.
Pseudo-universiteit
Maakt Cofnas zich daaraan schuldig ? Dat weet ik niet. Ik las de voorbije dagen wel iets, maar te weinig van hem. Maken sociale wetenschappers die ervan uitgaan dat er meer materiële gelijkheid in de samenleving moet zijn en vanuit die premisse onderzoek verrichten zich aan pseudowetenschap schuldig ? Ook dat verdient nadere reflectie, zoals modellen die economisten in vaktijdschriften publiceren maar waarvan ze in werkelijkheid geen concreet voorbeeld weten te geven. Wetenschap, pseudowetenschap, waar ligt de grens ?
Om die discussie te voeren, is de universiteit de uitgelezen plek. Of toch niet ? Door trillend van woede mensen als Cofnas de deur te wijzen, verkijkt de universiteit de kans om een debat te voeren dat wetenschappelijk en maatschappelijk relevant is. Maar dat debat vindt sowieso plaats : als het niet aan de universiteit is dan elders, als het niet in België is dan in het buitenland. Er zijn vandaag eindeloos veel mogelijkheden en kanalen.
Door het vrij onderzoek te beperken, sluit een universiteit geen pseudowetenschappers uit, maar profileert ze zichzelf als pseudo-universiteit.
Rik Torfs is Belgisch hoogleraar emeritus aan de KU Leuven, kerkjurist, oud-rector van de KUL, bekend mediafiguur, voormalig christendemocratisch politicus en bekende twitteraar.
foto’s (c) Gazet van Hove.