NIEUWS – door Hans Brockmans – www.doorbraak.be .
Om te vermijden dat de Belgische financiën compleet uit evenwicht geraken, is een staatshervorming noodzakelijk.
Federaal begrotingsminister Vincent Van Peteghem (cd&v) sluit een akkoord over budgettaire afspraken met de deelstaten. Dat is vaag en amper afdwingbaar, vindt econoom Ivan Van de Cloot (Stichting Merito). Er is een staatshervorming nodig om de staatsschuld aan te pakken. De premier moet die nu voorbereiden tegen 2029.
Hoe moeten we dat akkoord van Van Peteghem inschatten ?
De minister noemt het akkoord op zijn website zowaar ‘historisch’. In theorie moet het akkoord ervoor zorgen dat alle regeringen van dit land nauwer samenwerken over bindende afspraken over hun begroting. Maar dat is relatief. In 2013 werd een gelijkaardig akkoord gesloten en dat heeft tot niets geleid.
Volgens recente cijfers loopt het federale tekort in 2029 op van 3,8 tot 4,9 procent van het bbp of 35,8 miljard euro. Vlaanderen, Brussel en Wallonië torsen vandaag samen een schuld van 1,2 procent van het bbp. Ook de deelstaten moeten dus fors besparen als België wil voldoen aan de Europese regels.
Let wel : tot nog toe hebben de federale staat en de deelstaten enkel de intentie dat er een akkoord zal komen. Het is maar een princiepsakkoord. Er moet nog flink gebakkeleid worden om de doelstellingen te concretiseren. Maar Van Peteghem kan nu wel al een signaal geven aan de Europese Commissie : ‘Kijk eens, we zijn er echt mee bezig.’
Als de politiek er niet uitgeraakt, voorziet het akkoord toch dat de Hoge Raad van Financiën (HRF) een verdeelsleutel van de schuld oplegt aan de federale staat en de deelstaten ?
Als de politiek er niet uit geraakt, is de kans klein dat de Hoge Raad er wel in slaagt. De partijen hebben de leden van de HRF benoemd. Toen in het verleden de politiek de begrotingen liet ontsporen, lieten bepaalde partijen de benoeming van leden van de HRF jarenlang aanslepen. De politiek werd dan ondertussen niet geconfronteerd met strenge adviezen.
Het duurde trouwens soms jaren voor de HRF zijn rapporten klaar kon krijgen om de regering tot besparen aan te zetten. Want er is ook politieke druk. De HRF is een met andere woorden een papieren tijger.
Van Peteghem zegt dat hij de Europese begrotingssanctie door de Commissie kan doorschuiven naar de deelstaten. Die Europese boete kan bij te weinig begrotingsdiscipline oplopen tot 0,1 procent van het bbp per jaar, liefst 600 miljoen euro per jaar. Dat is toch een zware sanctie voor de deelstaten ?
In de praktijk is de kans op zo’n Europese boete erg onwaarschijnlijk. De mogelijkheid tot Europese boete bestaat al meer dan twintig jaar en werd nog nooit toegepast. Er is altijd wel een groot land zoals Frankrijk of Duitsland dat de Europese begrotingsnorm overtreedt. Het verleden wijst uit dat de Europese Commissie dan geen sancties durft op te leggen. De afdwingbaarheid voor de deelstaten is een lege doos.
Wat is eigenlijk de financiële situatie van de deelstaten ? Welk begrotingstraject willen en kunnen ze afleggen ?
In het Waals Gewest is de schuld bijna drie keer zo hoog als de jaarlijkse ontvangsten. In de Franse Gemeenschap bedraagt het tekort ongeveer 10 procent. De toestand van de overheidsfinanciën van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is het meest zorgwekkend. Het financieringstekort loopt op tot meer dan vierde van de ontvangsten. De schuldgraad kan in 2030 stijgen tot meer dan vijf keer de inkomsten. De rentelast loopt dan op tot meer dan 15 procent. Dat is onhoudbaar.
De schuldgraad van Brussel kan in 2030 stijgen tot meer dan vijf keer de inkomsten
Premier Bart De Wever (N-VA) stelt dat de federale regering nog een inspanning van 5 miljard euro zal doen. Hij wil het federale begrotingstekort tegen het einde van de regeerperiode op maximum 4,5 procent van het bbp brengen. Om dat te bereiken moeten de begroting van de drie gewesten op orde komen.
Georges-Louis Bouchez (MR) maakt zich sterk dat ons land stevig moet besparen om die norm te halen, ook de deelstaten. Dit mag je met een zware korrel zout nemen. Bouchez laat toe dat het Waalse Gewest amper begrotingsinspanningen doet. De Waalse minister-president Adrien Dolimont (MR) lijkt erop te rekenen dat het begrotingsevenwicht in 2029 spontaan wordt bereikt.
Ook de Brusselse minister van Begroting Dirk De Smedt (Anders) maakt zich sterk tegen 2029 de begroting op orde te krijgen. Ik vrees dat Brussel de norm zal bereiken via typische budgettaire trucks, door bijvoorbeeld schulden te maken buiten de officiële begroting.
Vlaanderen kan waarschijnlijk zijn begroting tegen 2029 probleemloos in evenwicht brengen. Maar het vertoont te weinig ambitie. Met de nodige inspanningen kan Vlaanderen nu al perfect een begrotingsoverschot realiseren. De Vlaamse regering zou dan via een belastingkorting op de opcentiemen de opbrengst terug aan de burger kunnen uitkeren.
Is er meer nodig dan een vaag samenwerkingsakkoord om de deelstaten tot meer begrotingsdiscipline aan te zetten ?
De openbare financiën van dit land zijn gewoon onhoudbaar. De deelstaten geven samen bijna dubbel zoveel uit als het beleidsbudget van de federale staat. Uiteindelijk bepaalt de federale regering hoeveel dotaties die deelstaten ontvangen, omdat ze afhankelijk zijn van de hoogte van de federale personenbelasting. Net daarom voelen de deelstaten minder de nood om hun begroting op orde te brengen.
Om te vermijden dat de Belgische financiën compleet uit evenwicht geraken, is een staatshervorming noodzakelijk. Dat zegt Bart De Wever ook impliciet. Alleen voorspelt hij dat zo’n staatshervorming pas in 2029 op de agenda kan komen.
De recente biografie over Volksunie-topman Hugo Schiltz leert dat die jarenlang in de luwte een staatshervorming heeft voorbereid door met honderden mensen te spreken. Hij toetste discreet Waalse politici over de mogelijkheden. Op administraties werkten ambtenaren aan scenario’s over de regionalisering van hun bevoegdheden.
De institutionele hervorming behoort tot het bevoegdheidspakket van de premier. Hij kan dus die staatshervorming van 2029 voorbereiden. Hij moet er wel zo snel mogelijk mee beginnen. Ook de Vlaamse ministers, zeker die van de N-VA, moeten hun diensten nu al instructies geven om die oefening voor te bereiden. Anders kunnen we nu al voorspellen dat na 2029 een staatshervorming zal falen.
Hans Brockmans is jurist. Hij werkte van 1988 tot 2023 bij het economische magazine Trends. Hij was drie keer genomineerd en twee keer laureaat van de persprijs van het Gemeentekrediet/Dexia. Hij kreeg ook de Citi Journalistic Excellence Award voor de financiële en economische berichtgeving. Hij was lang actief in het bestuur van de beroepsvereniging VVJ.
Foto’s (c) Gazet van Hove .