door Redactie Politiek ’t Pallieterke .
Als er tegen half juli geen begrotingsakkoord op tafel ligt, is de kans groot dat het over en uit is met de regering-De Wever. Tenzij de eerste minister een reddingsboei vastgrijpt die het Paleis hem zal toegooien. Concreet : koning Filip die het ontslag in beraad houdt en weigert zodat er een doorstart komt. Het is het Belgisch surrealisme in het kwadraat : een monarch en een Vlaams-nationalist die elkaar vinden. Al is dit niet zo uniek in de geschiedenis van dit land.
Even terug naar november vorig jaar. Eerste minister Bart De Wever (N-VA) slaagt er niet in om een akkoord te bereiken over een begrotingssanering van 10 miljard euro. Hij trekt naar het Paleis om de koning in te lichten over de patstelling. Hij ‘vroeg’ en kreeg vijftig dagen om een doorbraak te forceren. Die waren niet nodig. Op 24 november werd een begrotingsakkoord bereikt. Sommige politieke waarnemers zagen hierin het toepassen van de klassieke ‘truc met de koning’.
Naar het Paleis stappen en het ontslag aanbieden, waarna de koning dat in beraad hield. Om zo tijd te kopen en toch een oplossing te vinden. Alleen liep dat vorig jaar toch even anders, want van een echt ontslag was geen sprake. Politicoloog Bart Maddens (KU Leuven) zag het toen zo : “De truc met de koning is legitiem. Premier Jean-Luc Dehaene deed dat in 1993, wat uiteindelijk leidde tot het Globaal Plan. Maar Dehaene bood zijn ontslag wel aan, dat in beraad werd gehouden door koning Boudewijn. Als De Wever naar het Hof trekt om gewoon op audiëntie te gaan, heeft de koning geen rol te spelen.”
De truc nog niet toegepast
Anders gezegd : de truc met de koning heeft Bart De Wever eigenlijk nog niet echt toegepast. Dat is misschien een goede zaak voor hemzelf, want dreigen met ontslag kan je een of twee keer doen om je coalitiegenoten over de streep te krijgen, maar geen vijf of tien keer. Wellicht houdt de eerste minister deze troefkaart nog achter de hand wanneer de begrotingsbesprekingen de komende weken of maanden vastlopen. Die kans is reëel. Voor de bewoner van de Wetstraat 16 worden het immers aartsmoeilijke onderhandelingen. Hoe 5 miljard euro te vinden met andere kleinere partijen die een stellingenoorlog voeren ? Het verhaal is bekend. De Franstalige liberalen van de MR willen geen hogere belastingen, Vooruit wil nieuwe en hogere vermogenstaksen, CD&V en les Engagés willen van alles een beetje.
Ondanks de vele hervormingen die zijn doorgevoerd, zullen de overheidsuitgaven blijven stijgen, door de vergrijzingskosten en omwille van de rentelasten op de schuld. Indien er geen akkoord kan worden bereikt, zal De Wever het park van Brussel naar het Paleis oversteken en dus ‘voor echt’ het ontslag van zijn regering aanbieden.
We hebben geen glazen bol, maar zo goed als zeker zal koning Filip het ontslag op dat moment in beraad houden, in de hoop dat dit toch leidt tot een begrotingsakkoord en de regering een doorstart maakt, desnoods met een aantal halfslachtige begrotingsmaatregelen waardoor men alvast de periode tot 2027 kan overbruggen. Op die manier houdt koning Filip een federale regering met een Vlaams-nationalist aan het hoofd overeind. Belgisch surrealisme in het kwadraat is dat.
Tijd kopen
Tijd kopen tot 2027 kan verstandig zijn. Naar verluidt hoopt men tegen dan de resultaten te zien van het hervormingsbeleid op het vlak van arbeidsmarkt en pensioenen. En is het afronden van de regeerperiode tot 2029 haalbaar.
Het alternatief zorgt in het Paleis voor grote bezorgdheid. Namelijk : mogelijk nieuwe verkiezingen met een overwinning van het Vlaams Belang, een sterkere PS in Wallonië en ellenlange regeringsformaties met aan het einde van de rit een opnieuw een steeds luidere oproep tot een nieuwe staatshervorming en confederalisme of meer. Dat willen Filip en co dus vermijden, daarbij ook denkend aan de viering van 200 jaar België in 2030.
Luisteren naar de waarschuwing van Vlaams-nationalisten
Een monarch en een Vlaams-nationalist die elkaar vinden. Het is niet zo nieuw. Uit de in maart verschenen biografie van VU-coryfee Hugo Schiltz blijkt dat hij een van de figuren was die koning Boudewijn ervan overtuigde dat het federalisme een goede zaak was. En dat dit voor stabiliteit zou zorgen. Als CVP-voorzitter en latere premier deed Wilfried Martens hetzelfde. Voor de jongere generaties : hij liet zijn principes vallen, maar de Oost-Vlaming was in zijn jonge jaren een Vlaams-nationalist.
In de net verschenen diepgravende biografie van Boudewijn door de UCL-historicus Vincent Dujardin blijkt dat politici het staatshoofd langzaam maar zeker hebben overtuigd van de nood om richting een soort van federalisme te werken. Dat is niet zo nieuw, maar het wordt in de biografie nog eens bevestigd. Het federalisme en desnoods Vlaams-nationalisten in de regering dienen in de ogen van het Paleis om erger te voorkomen. In de biografie van Dujardin staat een passage uit 1968 toen Boudewijn aan de Franse president Charles de Gaulle vroeg wat hij moest doen om België te behouden. Diens antwoord : het federalisme.
Deze biografie verhaalt het leven van een uitzonderlijk politiek brein, van 1927 tot 1981, tegen de achtergrond van de geschiedenis van de Vlaamse beweging en het Vlaams-nationalisme. In dat milieu gedraagt Hugo Schiltz zich als een zelfbewuste politicus, bereid tot dialoog, met klare doelstellingen en een open geest. De advocaat gaat door het leven als een charmante Antwerpenaar, begenadigd met vele talenten, maar afgeremd door kleine kantjes.
Het ‘trauma’ Luc Van den Brande
Een figuur als Boudewijn was daar zo sterk mee bezig dat hij zijn mentale worsteling over de toekomst van België ook meenam in zijn gebed. Dujardin, die toegang had tot de persoonlijke nota’s van Boudewijn, toont dat ook aan in de biografie. Er is één geval waarin men aan het Hof te laat heeft beseft dat men over eieren moest lopen wanneer communautaire thema’s ter sprake kwamen, zoals een verregaand federalisme of confederalisme.
Toen Vlaams minister-president Luc Van den Brande (CVP) daar op 11 januari 1993 voor pleitte in en kranteninterview met La Libre Belgique en stelde dat de staatshervorming die net is afgeklopt slechts een ‘fase’ is in de evolutie naar het confederalisme, zou Boudewijn zich volgens biograaf Dujardin in zijn koffie hebben verslikt. Van den Brande wordt in de namiddag op het Paleis ontboden. Dujardin wijst erop dat partijgenoot en eerste minister Jean-Luc Dehaene dit tijdens de ochtendaudiëntie niet uit het hoofd van de koning praat.
De ‘sommatie’ van Van den Brande leidt tot negatieve reacties in de Vlaamse pers. Uit de biografie blijkt dat men dat op het Paleis niet verwacht had en dit tot een bijna traumatische ervaring leidde in die kringen. Sindsdien is men terughoudend met het publiekelijk terechtwijzen van confederalisten en aanverwanten.
foto’s (c) Gazet van Hove.