NIEUWS – door Roan Asselman – www.doorbraak.be .
De achteruitgang van de liberale partijen is een Europees fenomeen.
Het liberalisme verkeert in zwaar weer. Dat is althans de conclusie van de meest recente Grote Peiling van HLN. In Vlaanderen scoort Anders, het voormalige Open Vld, amper 6,9 procent. In Wallonië verliest de MR van Georges-Louis Bouchez bijna een derde van haar kiezers en strandt op 20,1 procent. Een peiling is, zoals elke verliezende politicus weet, uiteraard ‘maar een peiling’, maar dat de toekomst de liberale partijpolitiek niet meteen toelacht, lijkt een voor de hand liggend besluit.
De peiling van HLN was in elk geval beter dan De Stemming van VRT. Twee weken eerder scoorden Anders en MR respectievelijk 5,9 en 18,3 procent. Dat eerste percentage betekent in de electorale praktijk dat de partij van Frédéric De Gucht in meerdere kieskringen onder de kiesdrempel van 5 procent duikt. Die 5,9 is immers een peiling voor heel Vlaanderen, en de liberalen staan niet overal even sterk. Oost-Vlaanderen en Vlaams-Brabant leveren vandaag twee Kamerleden en zullen er in 2029 nog zeker één leveren. Maar in West-Vlaanderen, Antwerpen en Limburg, met vandaag elk één Kamerlid, ziet het er minder goed – nog slechter – uit.
Europese malaise
De malaise van het partijpolitiek liberalisme – dat, toegegeven, niet altijd overeenkomt met de ideologie – is evenwel niet beperkt tot drie Vlaamse provincies. In Nederland boeren volgens de nieuwste peiling van Maurice de Hond zowel de ‘rechts-liberale’ VVD als het ‘links-liberale’ D66 achteruit. De VVD verliest 5 van zijn 22 zetels, D66 7 van zijn 26. Het huidige minderheidskabinet, gebouwd op de liberale familie, heeft volgens diezelfde peiling nog maar 51 van de 150 Tweede Kamerzetels.
Iets verder, in Duitsland, is het nog erger. Daar schommelt de FDP, de Freie Demokratische Partei, rond de 3 procent, ruim onder de kiesdrempel van 5 procent. Die drempel haalden de liberalen in 2025, tijdens de laatste verkiezingen, ook al niet, waardoor ze uit de Duitse Bundestag verdwenen. En vanuit de oppositie lijkt een remonte niet meteen waarschijnlijk – de ontevredenheid over de centrumregering-Merz komt vooral het rechts-conservatieve Alternative für Deutschland (AfD) ten goede.
Liberale ideeën
De problemen van liberale partijformaties strekken verder dan de Germaanse contreien. In Frankrijk is de toekomst van het ‘macronisme’ hoogst onzeker. In Spanje en Italië zijn de liberale partijen, Ciudadanos en Azione, totaal irrelevant. En in het Verenigd Koninkrijk kunnen de Liberal Democrats niet profiteren van de impopulariteit van de socialistische premier Starmer. Ook daar is het een rechts-conservatieve partij, Reform UK, die de wind in de zeilen heeft. De Britse liberalen peilen op 13 procent, de Italiaanse op 3 en die in Spanje op 2.
Partijen die álle typisch liberale ideeën in één tent verenigen boeken vandaag weinig succes
De electorale malaise betekent niet dat ‘het liberalisme’ of, beter, liberale ideeën niet populair zijn. Wel valt het op dat politieke partijen die álle typisch liberale ideeën in één tent verenigen, vandaag weinig succes boeken. Dat zijn er, grosso modo, drie : (1) een kleine overheid en laissez faire economie, (2) een emancipatorisch individualisme of ethisch progressivisme en (3) een engagement voor een op regels gebaseerde wereldorde, met een internationaal vrij verkeer van goederen, diensten én personen. In Europa zijn er vele partijen die met succes één of twee van die liberale ideeën uitdragen, maar niet alle drie.
Het is bijvoorbeeld opmerkelijk dat partijen die een economisch (eerder) liberaal platform combineren met een conservatieve of reactionaire culturele agenda electoraal scoren. Voorbeelden zijn, in verschillende gradaties, N-VA, de Fratelli d’Italia van Giorgia Meloni, de voormelde AfD en Reform UK. Omgekeerd zijn er ook populaire sociaaldemocratische en socialistische formaties die een sterke, interveniërende overheid combineren met liberale mores. Het zijn de échte liberalen, de totaalliberalen, die in 2026 bijna overal het onderspit delven. En het einde van de tunnel is nog niet in zicht.
Roan Asselman (1996) is analist, redacteur en Amerikacolumnist van Doorbraak. Hij concentreert zich op de impact van massamigratie op Europese natiestaten, de invulling van politieke rechten in het digitaal tijdperk en de ethische vraagstukken binnen de (bio)medische wetenschap. Roan is jurist en bio-ethicus (beide KUL) en behaalde een postgraduaat in het vermogensbeheer (EMS).
foto’s (c) Gazet van Hove.