Als machtsmisbruik en amateurisme samenvallen
NIEUWS – door Lucas Kindt – www.doorbraak.be
Een politiekorps dat zestienjarigen achter de politiedatabanken zet, een handleiding die in rode blokletters oplegt hoe je je eigen naam wist en een burgemeester die het geheel afdoet als een ‘juridisch discussiepunt’. Het leest als het script van een middelmatige politieserie, maar het is de realiteit in de politiezone Rivierenland.
Voor het eerst in zijn bestaan heeft het Controleorgaan op de politionele informatie (COC) een onderzoek geopend tegen een volledige zone. En in de schijnwerpers staat niet alleen korpschef Yves Bogaerts, maar ook de man die hem zou moeten controleren.
Cashmachine draaide
Wat De Morgen blootlegde, laat weinig aan de verbeelding over. Jarenlang zette de verkeersdienst van de politiezone Rivierenland (Mechelen, Willebroek, Puurs-Sint-Amands en Bornem) jobstudenten in om verkeersovertredingen vast te stellen en pv’s op te maken. Daarvoor kregen ze toegang tot systemen die geen enkele burger mag inkijken: de Algemene Nationale Gegevensbank, de databank van de DIV (verkeer), het politienetwerk ISLP en het stedelijke cameranetwerk. Minderjarigen trokken met hun eigen gsm de straat op om foutparkeerders te fotograferen.
In 2023 haalde Mechelen 143,50 euro aan boete-inkomen per inwoner op. Dat is het hoogste van alle Vlaamse centrumsteden. De cijfers laten zich moeilijk anders lezen dan als een verdienmodel. Het meest gênante detail staat op bladzijde 23 van de handleiding ‘Grote Markt overrijden – Jobstudenten’. Bij de rubriek ‘Uitvoerder’ moet de student eerst zijn eigen naam selecteren en verwijderen, om er vervolgens de naam van een commissaris in te vullen. Juristen noemen dat valsheid in geschrifte. Het is meteen ook het bewijs dat het niet om nonchalance ging, maar om een uitgekiend (en tegelijk flagrant amateuristisch) systeem. De illegale boetefabriek verbergen was onmogelijk.
Burgemeester ?
En dan begint het politieke deel van het verhaal, want Bart Somers is in Mechelen niet zomaar een burgemeester. Hij is tegelijk voorzitter van de politiezone en daarmee de bestuurlijke eindverantwoordelijke voor het korps dat nu wordt onderzocht. De vraag of hij van iets wist, dringt zich vanzelf op.
Voor de Mechelse oppositie is het antwoord in elk geval geen uitgemaakte zaak. ‘Het bestuur is ook de eindverantwoordelijke van de politie’, zegt CD&V-gemeenteraadslid Karl Lauwers. Zijn fractie wil, zodra het COC-rapport er is, een audit — en niet alleen van het korps.
‘Wat wist het schepencollege ? Wat wist de burgemeester ? Dit bevestigt ons vermoeden dat hij op de hoogte moet zijn geweest.’ Lauwers wacht het onderzoek af, dat wel. Maar omdat de burgemeester de voorzitter is van de politieraad kan die informatie niet aan de top voorbij zijn gegaan. Het stadsbestuur was tenslotte de enige partij met een direct financieel belang.
Iedereen keek weg
Hoe kon zoiets jaren aanhouden zonder dat iemand aan de alarmbel trok ? Betekent dat dat elk controle-niveau dat had moeten ingrijpen (de korpsleiding, de burgemeester als tuchtoverheid, de gouverneur en de inspectiediensten) faalde of wegkeek ?
Dat het uitgerekend het COC moest zijn dat ingreep, is veelzeggend. Het COC is geen dienst die de dagelijkse werking van een zone opvolgt. Het is de privacywaakhond, zowat de verste controleur in de rij. Als net die buitenste ring als eerste alarm slaat, hebben alle ringen daarbinnen liggen slapen.
Een verklaring dringt zich op. De halve top van het korps had boter op het hoofd. De zoon en de ex-schoondochter van korpschef Bogaerts werkten als jobstudent bij de verkeersdienst, net als de kinderen van commissaris G.V. (dezelfde initialen die de studenten op de pv’s moesten invullen) en de kinderen van nog andere (hoofd)commissarissen. Wie zelf familie aan de cashmachine had zitten, bindt de kat niet snel de bel aan.
‘Grijze zone’
En dan de houding van de man aan de top. Somers had als tuchtoverheid een voor de hand liggende maatregel kunnen nemen: de korpschef tijdelijk schorsen zolang het onderzoek loopt. Hij doet dat niet. Hij doet er zelfs geen poging toe. Voor Somers gaat het hier om een louter juridische grijze zone.
Ook Lauwers merkt die framing op. ‘Ik merk dat De Morgen zeer fors zegt: “Dit mocht niet.” En ik merk dat de burgemeester een beetje aan het framen is van : “Hier is een grijze zone.”’ Misdaadjournalist Joris Van der Aa, die het dossier voor De Morgen uitspit, is scherper en noemt het ‘pure demagogie’.
De onverstoorbaarheid is die van iemand die ervan uitgaat dat de gemiddelde Mechelaar een blinde mol is. De politiezone wil niet reageren zolang het onderzoek loopt; Somers hult zich als ‘betrokken partij’ in stilzwijgen en houdt tegelijk de hand boven het hoofd van zijn korpschef.
Rekening voor Mechelaar
Wordt dit ooit rechtgezet ? Voor Lauwers is minstens één antwoord glashelder. ‘Als er effectief foutieve boetes zijn uitgeschreven, dan moet iedereen die een verkeerde boete kreeg, worden terugbetaald. Dat kan niet anders.’
Zijn eerste vraag op de gemeenteraad, zegt hij, zou simpel zijn : ‘Over hoeveel boetes spreken we eigenlijk ? Heeft de stad daar vandaag al zicht op ?’ Het is een vraag waarop hij naar eigen zeggen nauwelijks een antwoord hoort. Niemand lijkt de omvang van de schade te kennen.
Achter die boekhoudkundige vraag zit een nog grotere vraag. Voor Lauwers gaat die over vertrouwen. Zijn waarschuwing aan het stadsbestuur is dat ze dat vertrouwen niet terugwint door de politie als zondebok voorop te schuiven, terwijl het bestuur zelf buiten schot blijft.
Het is meteen het cynische besluit. De stad die de Mechelaar beboet voor elke seconde foutief parkeren, blijkt zelf geen flauw idee te hebben hoeveel van die boetes rechtsgeldig tot stand kwamen. En de burgemeester die als enige snel kon ingrijpen, kiest ervoor dat niet te doen.
De echte vraag is al lang niet meer of de politie een scheve schaats heeft gereden. Ze is wel: wie heeft dit systeem (al dan niet bewust) op poten gezet en waarom trok niemand aan de alarmbel ?
Lucas Kindt is student International Journalism aan de Arteveldehogeschool. Hij schrijft voor Doorbraak in het kader van zijn stage.
foto’s (c) Gazet van Hove.