NIEUWS – door Roan Asselman – www.doorbraak.be .
Frans Crols – foto © FC
‘Vlaanderen heeft een liberale partij nodig. Maar die partij is niet het Anders van Frédéric De Gucht.’ Aan het woord is Frans Crols, oud-hoofdredacteur van het financieel-economische weekblad Trends. Zo’n liberale partij zou, volgens Crols, een logische vervanger zijn van Vooruit in de Vlaamse en federale coalities : ‘De N-VA, dat is geen liberale partij. Maar een nieuwe Vlaamse Liberale Partij, eventueel geleid door Maurits Vande Reyde, zou wel een logische tandem zijn met de N-VA van Bart De Wever.’
Frans Crols (83) is een ancien van de Vlaamse journalistiek. Als journalist en hoofdredacteur van Trends was hij, vanuit mediahoek, een van de drijvende krachten achter de bloei en emancipatie van de Vlaamse economie, een periode die vandaag bekendstaat als het Vlaamse Wirtschaftswunder. Met Trends zette Crols Vlamingen in de schijnwerpers die de Vlaamse economie een nieuw elan wilden geven. Een economie die vandaag vele malen sterker staat dan de Waalse, maar die niet meer bepaald wordt door hetzelfde vooruitgangsgeloof.
Hoe vergelijkt u de jaren van het Vlaamse Wirtschaftswunder met de huidige politieke en economische situatie ?
Frans Crols: De Vlamingen waren toen en zijn vandaag een mak volk. Wij zijn geen Ieren, geen Schotten, ook geen Polen. Gelukkig stonden de jaren 70 en 80 bol van durf en ijver en werden ze, niet onbelangrijk, gekenmerkt door samenwerking tussen de Vlaamse regering en een voorhoede van innovatieve en ambitieuze Vlaamse ondernemers. Dat was ook de periode dat de Vlaamse regering, na cultureel, ook economisch en politiek volwassener werd. Pioniers van die periode waren de toen al klassieke namen als Gevaert, Bekaert en Bell, en natuurlijke leiders als René De Feyter, Gaston Geens, Hugo Schiltz en wat later Ecoval met Piet Van Waeyenberge. Zeker voor de iets oudere lezers zijn dat namen die een belletje doen rinkelen.
De sfeer was optimistisch. Een Vlaams economisch patriotisme, zeg maar, en een patriotisme waaraan het de Franstaligen, ondanks de Generale Maatschappij van België, ontbrak, waardoor ook hun economisch-politiek skelet erodeerde. Het Vlaams Economisch Verbond (VEV), de voorloper van Voka, was dirigent en inspirator. CD&V was niet enkel dé machtspartij, maar ook een machtspartij met Vlaamsgezinde politici. Minister-president Luc Van den Brande had een Vlaamse leeuw in zijn hart. Achter de schermen ageerden kabinetsmedewerkers als Kris Rogiers. Die te jong gestorven strateeg verdient overigens een standbeeld als de werkelijke vader van Flanders Technology.
De periode die u omschrijft was niet enkel economisch een tijd van bewustwording voor de Vlaming.
Nee, zeker niet. Bij de politiek-economische rijping sloot de democratisering van het hoger onderwijs aan. De ene technische hogeschool na de andere opende haar deuren en de universiteiten zogen studenten aan die voor meer kozen dan de petit bourgeois rechten en geneeskunde. De splitsing van de unitaire Leuvense universiteit lokte ook Vlaams wetenschappelijk talent, dat uitgeweken was naar de Verenigde Staten, terug, waardoor een science campus groeide rond het kasteel Arenberg met als later juweel het wereldlaboratorium Imec. Dat waren belangrijke stappen voor de volwassenwording en ontvoogding van Vlaanderen.
Vooruit ziet ondernemers niet als bondgenoten, maar als obstakels
Het dynamiserende Vlaanderen botste met de Franstalige superstructuren Generale Maatschappij van België (GMB, of de Société Générale de Belgique) en de Groep Brussel Lambert (GBL). Die discrimineerden tot aan het einde van de jaren 80 door Vlamingen achter te stellen en voorrang te geven aan Franstaligen. Dat was trouwens een van de redenen waarom de Generale Maatschappij ten dode was opgeschreven. Na het GMB-debacle, met De Benedetti en Suez, kwamen jobs, ademruimte en fortuin vrij voor Vlaamse licentiaten aan de top van zelfs traditioneel Belgische ondernemingen. Al sinds de jaren 60 werden zij door het Vlaamse onderwijs geproduceerd, maar ze kregen niet wat hen in een meritocratie toekwam.
In 2026 sjokt de Vlaamse tandem regering-ondernemingen uiterst slaperig. De CD&V is niet meer de CD&V van vroeger. Vooruit ziet ondernemers niet als bondgenoten, maar als obstakels, tegenstanders, in het slechtste geval zelfs vijanden. Bij de N-VA, de grootste Vlaamse partij, is er wel wat goede wil, maar ook niet veel meer dan dat. Dat optimisme van een gemeenschappelijke missie, van overheid en bedrijfsleven, is in belangrijke mate verdwenen.
In hoeverre belemmert de huidige federale staatsstructuur de verdere groei van de Vlaamse economie ?
België is door zijn paternoster van staatshervormingen bewust een kaduke structuur vol dubbels, spanningen, pesterijen en onwil. Helderheid en gebruiksgemak waren nooit het oogmerk, wel remmen, compliceren en boycotten.
Bart Van Craeynest, hoofdeconoom van Voka, voorspelde in een essay in 2022 dat België evolueerde naar ‘drie gewesten, drie richtingen naar groei, drie economieën’. Hij had gelijk. De Franstalige politieke en economische bovenlaag verteert trouwens haar tweederangsrol niet en blijft les flamands koeioneren. Voor de PS is dat een vorm van socialisme, wat in Wallonië weinig meer is dan een totaal ontspoorde vorm van cliëntelisme.
Hoe van Brussel, die melaatse stad, af te komen is een levensvraag voor Vlaanderen
In Brussel, misschien een nog groter probleem dan Wallonië, ontaardt dat PS-cliëntelisme in een Maghrebisme, wat Doorbraak onlangs Nieuw Brussel doopte. De hoofdstad wordt een randstad van Casablanca. Om in Brussel als Vlaming te blijven doe je aan zelfkastijding. Hoe van die melaatse stad af te komen is een levensvraag voor Vlaanderen. Haar transitie naar een culturele hoofdstad als Den Haag, Berlijn, Parijs is alvast ondoenbaar. De cultuur, de winkels, het vertier, de restaurants van Brussel… die vind je vandaag in elke Vlaamse provinciehoofdstad.
Vlaanderen wordt bestuurd door de tandem N-VA-Vooruit. Zou het niet beter zijn als Anders (Open Vld) volgende keer de socialisten vervangt ?
Een exit van Vooruit en een intrede van Anders is theoretisch aanlokkelijk. Het zou het centrumrechtse gezond verstand aandikken, en leiden tot een snellere ontvetting van de Vlaamse (deel)staat en een halt toeroepen aan de bureaucratisering van het beleid. Op papier is dat het resultaat van zo’n switch. Maar de liberalen slaan intussen al decennia een triest figuur. Bij Anders resten vandaag te weinig kleppers na de glorietocht van Guy Verhofstadt en co. De partij lijkt onder Frédéric De Gucht ook heimwee te hebben naar het Belgisch unitarisme. Ook Verhofstadt en vrienden vrijden om de macht liever de PS op, slikten haar oriëntering en vergaten hun eigen recepten, dus echt nieuw is dat niet. En ik zie niet hoe dat met de nieuwste De Gucht anders zou zijn.
Vlaamse liberalen zullen moeten wachten op Georges-Louis Bouchez, de originele of een Vlaamse kopie, voor ze meer zijn dan een reservewiel. Of Anders gedoemd is tot euthanasie ? Niet noodzakelijk. Nadat de Volksunie versplinterde, herrees uit haar as de N-VA. Dat kan een voorbeeld zijn voor het partijpolitiek liberalisme.
Organiseer overleg in de Ardennen, à la Poupehan, met Maurits Vande Reyde en geestverwanten uit Gent, uit studentenkringen, uit de blauwe zuil. Een sterke Vlaamse Liberale Partij moet bestaan als logische bondgenoot van N-VA, een partij die naast een pragmatisch liberale vleugel ook beïnvloed wordt door progressieve, centrumlinkse en groene elementen. Dé N-VA is geen liberale partij, en ik denk dat Vlaanderen een echte liberale partij kan gebruiken. Maar niet met Frédéric De Gucht aan het roer.
Wat is volgens u de belangrijkste verwezenlijking van de regering-De Wever ?
De verdere, doorgedreven ontzuiling van de Vlaamse samenleving. De kracht van de N-VA is dubbel : ten eerste heeft het jonge en frisse politici, ten tweede zijn zij geen handpoppen van de vakbonden en de mutualiteiten. Bewijzen zijn, ondanks de traagheid van het proces, de aanpak van de gebetonneerde werkloosheid, de Everest aan langdurig zieken en de goesting om de belastingen te verminderen. Dat laatste is niet meteen een succes, maar we moeten een verschil maken tussen wat de N-VA wíl doen, en wat ze vandaag, met de huidige coalitie en budgettaire toestand, kán doen.
Denkt u dat België ontbonden kan worden via onderhandelde weg ? Zullen Franstaligen dat ooit toelaten ?
De onafhankelijkheid van Vlaanderen is een droom. Voor- en tegenstanders kan je vergelijken met een splijting zoals de zionisten en de anti-zionisten over het Beloofde Land. De anti-zionisten bekampten meteen de gedachte van een staat Israël omdat zij de spreiding en het wereldburgerschap van de joden waardeerden. Zij begrepen dat de herovering van Israël/Palestina zou leiden tot een frontlijn van 10 miljoen Israëli tegen 550 miljoen Arabieren en Iraniërs. Gaza en Libanon tonen dagelijks dit gevecht, van een elite tegen een massa.
De onafhankelijkheid van Vlaanderen is een droom
De ‘anti-zionisten’ in de Vlaamse Beweging waren intellectuelen als Lode Claes die zich keerden tegen de federaliserende, confederaliserende en independentistische flaminganten. Vlaamse ‘anti-zionisten’ noemden de vlucht naar de verbrokkeling van België laf, een angst van kleinburgers om het politieke gevecht aan te gaan en de democratische meerderheid haar rol te doen spelen.
Stukjes van Wallonië worden nu per toeval Coucke-land, een anekdotische aanwezigheid van Vlamingen als baas en beheerder. Zonder de ruk naar federalisering en met een dosis geduld was heel Wallonië, tegen heug en meug, Coucke-land geworden. Een mandaatgebied van de sufferige Vlaamse meerderheid.
U bent een Vlaamse ‘anti-zionist’ ?
In mijn boekenrek staan de recepten van Remi Vermeiren, ex-topman van KBC, en Gerolf Annemans van Vlaams Belang: vlijtig en slim studiewerk voor een onafhankelijk Vlaanderen. Vermeiren pakt uit met gedetailleerd cijferwerk over de financiën van een Vlaamse staat. Dat uitstekende denken siert hem, en Gerolf Annemans. Dat belet niet dat binnenskamers de wens, of plicht, van Lode Claes, met wie ik jarenlang in duo reed, over de taak van de Vlaamse democratische meerderheid in België, niet verdwenen is. In Durbuy doet Vlaanderen wat moet, het had gans Wallobrux kunnen zijn.
Roan Asselman (1996) is journalist, analist en redacteur van Doorbraak. Hij concentreert zich op de impact van massamigratie op Europese natiestaten, de invulling van politieke rechten in het digitaal tijdperk en de ethische vraagstukken binnen de (bio)medische wetenschap. Roan is jurist en bio-ethicus (beide KU Leuven) en behaalde een postgraduaat in het vermogensbeheer (EMS).
foto’s (c) Gazet van Hove.