NIEUWS – door Vanille Dujardin – www.doorbraak.be .

Frankrijk krijgt een prominente plaats in de media van Franstalig België.

Wie een week lang de Franstalige Belgische pers volgt, zou soms vergeten dat Emmanuel Macron niet de president van Wallonië is. Franse verkiezingen, de discussies tussen Macron, Mélenchon en Le Pen, maar evengoed de wissels bij de nieuwsankers van het Franse achtuurjournaal : Frans nieuws krijgt regelmatig een prominente plek in de Franstalige Belgische media. En het voelt er lang niet altijd als klassiek buitenlandnieuws, maar meer als een politieke en culturele referentieruimte.

België heeft twee grotendeels gescheiden medialandschappen : de Nederlandstalige en de Franstalige pers, beide vooral gericht op hun eigen gemeenschap en met weinig aandacht voor de andere kant van het land. Zo bestaat er bijvoorbeeld specifiek onderzoek naar RTBF’s Un Œil en Flandre, eenvoormalige RTBF-rubriek die gewijd was aan wat er in Vlaanderen gebeurde. Alleen het bestaan van zo’n rubriek is al veelzeggend : Vlaanderen moet voor een Franstalig publiek expliciet worden ‘bekeken’, terwijl Frankrijk gewoon door de voordeur binnenkomt.

Tot op de details

Vooral het detailniveau waarmee de Franse actualiteit aan bod komt is opvallend. Franstalige Belgische media behandelen de Franse binnenlandse politiek geregeld alsof van hun lezers verwacht mag worden dat ze die politieke arena door en door kennen. Zo publiceerde La Libre eind augustus een gewoon politiek nieuwsbericht over Olivier Faure die zich kandidaat stelt voor de Franse linkse voorverkiezingen. Niet Macron die aftreedt of een Franse regeringscrisis, maar de interne positionering van de leider van de Franse Parti socialiste bij de presidentsverkiezingen van 2027, inclusief zijn verhouding tot Raphaël Glucksmann, Jérôme Guedj en andere figuren op Frans links.

Het blijft bovendien niet bij de grote politieke gebeurtenissen. Soir Mag berichtte deze zomer over wanneer Léa Salamé zou terugkeren naar France 2, nadat ze tijdelijk het journaal had verlaten vanwege de presidentscampagne van haar partner, de voormelde Glucksmann. Geen enkele Belgische invalshoek te bespeuren : een Franse journaliste, een Franse zender en een Franse presidentskandidaat. Toch wordt het nieuws ook aan de Belgische lezers gebracht. En ook Frans beleid krijgt aandacht wanneer het nog helemaal geen Belgisch beleid is. Nieuwe Franse maatregelen tegen ultrafast fashion werden bijvoorbeeld uitgebreid besproken, met vervolgens de vraag of een gelijkaardige aanpak naar België zou kunnen overwaaien.

Soms kijken ze terug

Maar het kijken naar andermans gras werkt ook andersom. De Franse krant Le Monde gaf PS-voorzitter Paul Magnette eind 2024 uitgebreid de gelegenheid om de Franse politieke crisis te analyseren vanuit zijn Belgische ervaring met coalitievorming. Wallonië importeert dus Franse politiek, maar Frankrijk ‘leent’ soms ook Franstalige Belgische politici als commentator, ervaringsdeskundige of ideologische neef.

Le Monde gaf Magnette eind 2024 uitgebreid de gelegenheid om de Franse politieke crisis te analyseren vanuit zijn Belgische ervaring met coalitievorming

Dat fenomeen werd bovendien onderzocht. Begin dit jaar verscheen de studie French big brother is watching Belgium, waarin onderzoekers evalueerden hoe vier Franse kranten (Le Monde, Libération, Le Figaro en La Voix du Nord) berichtten over de Belgische politieke crisissen van 2010-2011 en 2018-2020. De onderzoekers analyseerden 252 artikels en stelden vast dat culturele nabijheid mee bepaalt hoe Frankrijk naar België kijkt. Franstalige Belgische politici werden vaker als stabiliserende krachten voorgesteld, terwijl Vlaamse partijen, en in het bijzonder N-VA, vaker als confronterend uit de berichtgeving kwamen.

En Nederland dan ?

Natuurlijk berichten wij in Vlaanderen ook over onze noorderburen. Over Wilders, de Nederlandse verkiezingen of de val van het kabinet-Schoof. Maar de verhouding is niet helemaal proportioneel. Nederlandse binnenlandse politiek wordt hier veel sneller als écht buitenland behandeld. Bij de gemiddelde Vlaamse nieuwsconsument wordt het niet vanzelfsprekend geacht dat hij de nummers twee, drie en vier binnen Nederlandse partijen kent. Nederlandse televisieprogramma’s, kranten en politieke commentatoren maken bovendien veel minder structureel deel uit van onze dagelijkse mediaconsumptie.

In Franstalig België ligt het aandeel Franse kranten op ongeveer 6 procent

En ook dat verschil werd onderzocht. Olivier Standaert en Bernard Cools van UCLouvain vergeleken de buitenlandse mediaconsumptie in beide grote Belgische taalgemeenschappen. Volgens hun onderzoek vertegenwoordigen Nederlandse kranten in Vlaanderen minder dan 1 procent van de krantenverkoop. In Franstalig België ligt het aandeel van Franse kranten op ongeveer 6 procent.

Ook betreffende televisie zien de onderzoekers dezelfde asymmetrie : Franstalige Belgische kijkers zijn veel sterker op Franse programma’s gericht dan Vlaamse kijkers op Nederlandse. Dat is opmerkelijk, want de taalverwantschap bestaat aan beide kanten. Volgens de onderzoekers ligt een deel van de verklaring in de Vlaamse ontvoogding : Vlaanderen bouwde almaar nadrukkelijker een eigen populaire cultuur en medialandschap uit, met programma’s en bekende gezichten die dicht bij de eigen leefwereld stonden. In Franstalig België vond diezelfde culturele afscheiding van het grotere buurland veel minder plaats.

De interessante paradox

In Wallonië ligt Parijs duidelijk mentaal dichterbij dan Antwerpen. En daar zit misschien de interessantste Belgische paradox. De taalgrens ligt op enkele tientallen kilometers, maar bepaalt sterk welke wereld vanzelfsprekend binnenkomt in onze huiskamer. Voor vele Franstalige Belgen is Frankrijk niet zomaar een buurland. Franse televisie, politiek, cultuur en publieke figuren maken deel uit van een gedeelde mediaruimte. Vlaanderen heeft zich tegenover Nederland veel nadrukkelijker een eigen mediawereld aangemeten.

Dat betekent niet dat Vlaanderen voor Franstalige Belgen volkomen vreemd terrein is. Maar het verklaart wel waarom een interne Franse politieke strijd in de Franstalige Belgische pers soms verrassend vertrouwd kan klinken, terwijl nieuws van enkele tientallen kilometer verderop eerst moet worden uitgelegd.

Vanille Dujardin is zelfstandig journalist en schrijft al drie jaar voor diverse Belgische kranten, weekbladen en websites. Haar scherpe pen en nieuwsgierige blik focussen zich vaak op politiek en maatschappelijke thema’s. Sinds 2025 werkt ze voor Doorbraak, waar ze haar passie voor politiek en journalistiek ten volle inzet.