NIEUWS – door Pieter Bauwens – www.doorbraak.be .
De burger zou er goed aan doen minder te eisen en meer zelf op te nemen.
‘Vraag niet wat uw land voor u kan doen, vraag wat u voor uw land kunt doen.’ John F. Kennedy zei dat bij zijn eedaflegging in januari 1961. Zijn zin is zo vaak geciteerd dat hij betekenisloos is geworden. Toch loont het de moeite om hem eens naast de Belgische begrotingsdiscussie te leggen.
Want bij ons geldt het omgekeerde. We vragen enkel wat het land voor ons kan doen, want we betalen. Een begrotingsakkoord wordt meteen vertaald naar rekenvoorbeelden. Wat kost dat voor een gezin met twee kinderen ? Hoeveel verliest een gepensioneerde ? Hoeveel duurder wordt de huisarts voor u ? De burger is klant geworden, de staat leverancier. En wat heb je aan een leverancier die meer vraagt en minder levert ?
Belastingen als abonnement
Wie de helft van zijn loon afstaat, mag iets terugverwachten. Onderwijs, zorg, pensioen, mobiliteit, opvoeding, integratie, klimaat. Er bestaat nauwelijks een maatschappelijk probleem waarvoor niet meteen naar de overheid wordt gekeken. De overheid maakt een plan, een budget, een minister die het verdedigt en een administratie die het uitvoert. Opgelost.
De burger is klant geworden, de staat leverancier. En wat heb je aan een leverancier die meer vraagt en minder levert ?
Zo komt de overheid dus aan een structureel tekort. Want die alles regelende en betalende overheid wordt geconfronteerd met een kwakkelende economie, stijgende rentes, investeringen in defensie en vergrijzing. Dan zijn er drastische ingrepen nodig. Kijk naar de sociale zekerheid, Zonder aanpassing stevent die af op een bijkomend tekort van zowat 8 miljard euro in 2031. De uitgaven stijgen met 18,6 miljard euro, de bijdragen met 10,7 miljard. Vooral door pensioenen en zorg.
Remgeld als verraad
Hoe verloopt het debat ? De regering wil dat patiënten vanaf 2027 samen 125 miljoen euro extra remgeld betalen. Op een zorgbudget van ruim 41 miljard euro is dat een afrondingsverschil. Maar het protest klinkt alsof gezondheidszorg wordt afgebroken. En er is nog.
Er zijn te veel (2,5 miljoen) burgers met een verhoogde tegemoetkoming. Het zou 4 miljard opleveren als er 30 procent wordt bespaard. Maar elke poging om dat statuut te reduceren tot wie het echt nodig heeft, is ‘sociale afbraak’.
Die verontwaardiging voedt de woede van de burger voor elke euro die hij extra moet betalen. Maar dat de hele sociale zekerheid onbetaalbaar wordt, hoor je zelden zeggen.
Het weefsel dat verdween
Hoe komt dat ? Vandaag staat het individu alleen tegenover de staat. Daartussen zit weinig meer. Wie niemand heeft om op terug te vallen, kijkt naar de overheid. Want ‘ik betaal toch belastingen voor iets’. Een minister met een nieuw actieplan scoort beter dan een minister die zegt dat iets zijn taak niet is. Zo groeit de staat in het gat dat de samenleving heeft achtergelaten, en maakt hij dat gat tegelijk dieper. Waarom zou je nog voor je buurman zorgen als huishoudhulp wordt terugbetaald ?
Dit is een pleidooi voor een staat die weet waar hij ophoudt en burgers die hun verantwoordelijkheid nemen
Pas op, dit is geen pleidooi voor een zwakke staat of een ‘nachtwakerstaat’. Het is een pleidooi voor een staat die weet waar hij ophoudt en burgers die hun verantwoordelijkheid nemen.
Wat kan ik doen ?
Wat kan ik doen voor mijn straat, mijn ouders, de vereniging waar ik lid van ben, de school van mijn kinderen ? Wie mantelzorg opneemt, een avond per week bij de jeugdbeweging staat of boodschappen doet voor de bejaarde buurvrouw, doet meer voor de samenleving dan wie ‘hart boven hard’ betoogt.
Dat ontslaat de overheid niet van haar kerntaken. Wie veel belastingen betaalt, mag verwachten dat de treinen rijden, dat de straten veilig zijn en dat scholen kinderen leren lezen en wie echt zorg nodig heeft geholpen kan worden. Precies daarom zou de overheid er goed aan doen minder te beloven en beter te leveren. En de burger zou er goed aan doen minder te eisen en meer zelf op te nemen.
Pieter Bauwens is sinds 2010 hoofdredacteur van Doorbraak. Journalistiek heeft hij oog voor communautaire politiek, Vlaamse beweging en religie.
foto’s (c) Gazet van Hove.