door Harry De Paepe – www.doorbraak.be .
Wanneer de grote mogendheden tegenover elkaar staan, raakt het VN-systeem geblokkeerd. Toch zou het fout zijn de VN af te schrijven, vindt Buyse. foto © DB
Amerika boezemt zijn bondgenoten minder vertrouwen in, China wint aan gewicht en de Verenigde Naties worstelen met hun slagkracht. Intussen dreigt rond de Rode Zee een gevaarlijke opeenstapeling van conflicten.
In de eerste aflevering van het nieuwe seizoen van Wereldblik bespreekt Harry De Paepe met vaste gast Axel Buyse wat die verschuivingen betekenen. De oud-diplomaat en historicus zoekt achter de dagelijkse nieuwsstroom naar de grotere verbanden.
VN : verlamd, maar niet overbodig
De jaarlijkse Algemene Vergadering van de Verenigde Naties vormt het vertrekpunt van het gesprek. Die diplomatieke hoogmis brengt vrijwel alle landen samen, maar kan de organisatie nog wegen op oorlog en vrede ? Buyse spreekt van immobilisme. De Veiligheidsraad weerspiegelt nog altijd de machtsverhoudingen van na de Tweede Wereldoorlog, terwijl de wereld ingrijpend veranderd is.
Wanneer de grote mogendheden tegenover elkaar staan, raakt het systeem geblokkeerd. Toch waarschuwt Buyse ervoor de VN zomaar af te schrijven. Aan de hand van een analyse van de International Crisis Group onderzoekt hij welke ruimte een volgende secretaris-generaal nog heeft. Diplomatieke kanalen openhouden, humanitaire hulp mogelijk maken en conflicten beheersen blijven wezenlijke opdrachten. Zelfs rivalen kunnen op bepaalde dossiers samenwerken. De vraag is hoeveel speelruimte daarvoor overblijft.
China moet niet te vroeg victorie kraaien
Is de Amerikaanse eeuw voorbij ? Een opmerkelijke Chinese analyse biedt stof voor discussie. Wu Xinbo, verbonden aan de universiteit van Fudan, beschrijft de problemen van de Verenigde Staten, maar waarschuwt tegelijk voor voorbarig Chinees triomfalisme. Washington verliest mogelijk een deel van zijn overwicht, zonder daarmee als wereldmacht uitgespeeld te zijn.
Ook culturele uitstraling, prestige en betrouwbare bondgenootschappen tellen mee.
Buyse bekijkt zowel de Amerikaanse schuldenberg als de schade aan het internationale vertrouwen. Macht bestaat immers uit meer dan soldaten en wapens. Ook culturele uitstraling, prestige en betrouwbare bondgenootschappen tellen mee. Juist daar ziet Buyse onder president Trump zware averij. Wat gebeurt er wanneer partners niet langer weten of ze op Washington kunnen rekenen ? En hoe moet China omgaan met een tegenstander die verzwakt, maar machtig blijft ?
Canada kijkt naar Europa
Die vertrouwensbreuk krijgt een concrete uitwerking in de toenadering tussen Canada en de Europese Unie. Buyse bespreekt de ‘geïmproviseerde’ uitnodiging van Commissievoorzitter Ursula von der Leyen om Canada een vorm van geassocieerd lidmaatschap te geven. Daarbij plaatst hij vragen over zowel de juridische basis als het overleg met de Europese lidstaten.
Achter het initiatief schuilt een gedeelde behoefte aan betrouwbare partners. Canada heeft bovendien grondstoffen die voor Europa aantrekkelijk zijn. Maar de economische werkelijkheid stelt grenzen : volgens de besproken analyse gaat ongeveer zeventig procent van de Canadese uitvoer naar de Verenigde Staten. Dichter bij Europa staan maakt die afhankelijkheid niet ongedaan. Hoeveel kan zo’n toenadering dan veranderen ?
Brandhaard aan de poort van de wereldhandel
Het gesprek verlegt vervolgens de blik naar de Hoorn van Afrika. Buyse schetst de historische achtergrond van de spanningen tussen Ethiopië, Tigray en Eritrea. Wisselende bondgenootschappen, een broze vrede en dreigende misoogsten maken de regio bijzonder kwetsbaar. Daar komen de onrust in Somalië en de rol van de Houthi’s aan de overkant van de Rode Zee bij.
Voor de bevolking staat veel op het spel, maar ook de gevolgen voor de wereldhandel kunnen groot zijn. De zeeroute naar het Suezkanaal loopt door dit gebied. De Paepe vraagt wie hier nog diplomatiek kan ingrijpen. Buyse laat zien hoe lokale conflicten, regionale ambities en de belangen van grootmachten in elkaar grijpen.
Bekijk de nieuwe uitzending op Doorbraak.be en volg het gesprek tussen Harry De Paepe en Axel Buyse over de ruimte die diplomatie nog heeft in een wereld vol verschuivende macht.
Harry De Paepe bezit een grote passie voor geschiedenis en Engeland. Hij is de auteur van verschillende boeken.