In België is de dienstplicht (militair/burgerlijk) opgeschort sedert 1994. De vraag of jongeren opnieuw verplicht een militaire/burgerlijke opleiding moeten volgen, is door de oorlog in Oekraïne, de internationale spanningen en de discussie over de Europese defensie opnieuw actueel geworden. In Noorwegen, Zweden en Denemarken gaan mannen en vrouwen sedert enkele jaren terug naar de kazernes.
Bij deze discussie moet je een onderscheid maken tussen drie mogelijke standpunten :
- De klassieke militaire dienstplicht : jongeren worden verplicht om gedurende een bepaalde periode in het leger (of burgerdienst) te dienen.
- Een vrijwillige militaire dienst: jongeren kunnen zich aanmelden voor een militaire opleiding, zonder dat dit verplicht is.
- Een algemene maatschappelijke dienstplicht : jongeren leveren gedurende een bepaalde periode een bijdrage aan defensie, civiele bescherming, gezondheidszorg of andere maatschappelijke diensten. Dit is nu reeds het geval in Frankrijk.
Niet alle partijen die voorstander zijn van een sterkere defensie, willen daarom ook de klassieke ‘militaire’ dienstplicht opnieuw invoeren.
1. Overzicht per politieke partij
De onderstaande tabel geeft de grote lijnen weer. Vooral bij de N-VA is het belangrijk om een onderscheid te maken tussen de persoonlijke mening van Theo Francken en het officiële regeringsbeleid.
| Politieke partij | Standpunt over verplichte militaire dienst | Alternatief of toelichting |
|---|---|---|
| Vlaams Belang | Voorstander van een verplichte gemeenschapsdienst, met een militaire mogelijkheid | Wil schoolverlaters gedurende zes maanden een verplichte dienst laten uitvoeren, met keuze tussen Defensie en maatschappelijke inzet. |
| N-VA | Geen officieel regeringsplan voor herinvoering van de dienstplicht | Theo Francken pleit persoonlijk voor een verplichte gemeenschapsdienst. De partij heeft daarnaast ingezet op vrijwillige militaire dienst en burgerengagement. |
| CD&V | Heeft zich uitgesproken voor verplichte burgerdienst, niet noodzakelijk voor klassieke legerdienst | Jongeren zouden ook in de zorg, bij hulpdiensten of in andere maatschappelijke sectoren kunnen werken. |
| Vooruit | Tegen een algemene verplichte dienstplicht als beleidsmaatregel | Geeft de voorkeur aan een professioneel leger en vrijwillige versterking van Defensie. |
| Open Vld | Tegen herinvoering van de klassieke dienstplicht | Wil onder meer meer reservisten aantrekken en de professionele krijgsmacht versterken. |
| Groen | Tegen herinvoering van de militaire dienstplicht | Benadrukt vrijwillige inzet en diplomatie; militaire dienst moet volgens deze visie een bewuste keuze blijven. |
| PVDA | Tegen een verplichte militaire dienst | Verzet zich tegen verdere militarisering en legt de nadruk op diplomatie en een andere veiligheidsaanpak. |
| PS | Tegen een herinvoering op korte termijn | Verkiest een beroepsleger; de partij verzette zich eerder tegen de herinvoering vanwege de beperkte middelen en opleidingscapaciteit. |
| MR | Geen voorstander van een algemene herinvoering zoals voorgesteld door Vlaams Belang | Legt de nadruk op een sterke, professionele krijgsmacht. |
| Les Engagés | Geen voorstander van de voorgestelde verplichte algemene gemeenschapsdienst | Verkiest versterking van de bestaande defensiecapaciteit. |
| Ecolo | Tegen de verplichte dienstplicht | Benadrukt vrijwillige inzet en diplomatie. |
Belangrijke nuance : deze tabel vat de partijposities op hoofdlijnen samen, grotendeels op basis van de standpunten die rond de verkiezingen van 2024 naar voren kwamen. Ze betekent niet dat iedere partij over alle mogelijke vormen van dienstplicht een recent en gedetailleerd officieel standpunt heeft ingenomen.
2. Belangrijkste recente ontwikkeling : Theo Francken wil het debat opnieuw openen
Er is een belangrijke ontwikkeling in oktober 2026.
Theo Francken heeft opnieuw gepleit voor een verplichte dienst voor jongeren. Hij ziet die als een manier om de maatschappelijke weerbaarheid, discipline en samenhorigheid te versterken.
Zijn voorstel is ruimer dan de vroegere legerdienst : jongeren zouden kunnen kiezen tussen een militaire opleiding bij Defensie en maatschappelijke inzet, bijvoorbeeld in de zorg of het onderwijs.
Maar Francken heeft op 14 oktober 2026 in de Kamer ook bevestigd dat een verplichte militaire dienst of algemene gemeenschapsdienst geen deel uitmaakt van het regeerakkoord en geen concreet regeringsproject is. De regering blijft voorlopig inzetten op vrijwillige instroom in Defensie.
Dat betekent dat er binnen de N-VA een onderscheid bestaat tussen Franckens persoonlijke overtuiging en het officiële beleid van de federale regering.
3. Wat gebeurde er met het voorstel van Vlaams Belang ?
Op 26 maart 2026 werd in de Kamer van Volksvertegenwoordigers een voorstel van resolutie van Vlaams Belang over de invoering van een verplichte algemene gemeenschapsdienst verworpen.
Het voorstel voorzag in zes maanden verplichte gemeenschapsdienst, met verschillende mogelijkheden, waaronder het leger, de brandweer, de civiele bescherming en andere maatschappelijke inzet.
De Kamer verwierp het voorstel tot verwerping van de resolutie niet : met andere woorden, de resolutie zelf werd niet aangenomen. De parlementaire registratie vermeldt dat 122 Kamerleden voor de verwerping stemden en 19 tegen. Daarmee bleef het voorstel van Vlaams Belang zonder meerderheid.
4. Waarom zijn de meeste partijen tegen ?
Er zijn drie belangrijke argumenten.
- Gebrek aan capaciteit : Defensie beschikt niet over voldoende personeel, kazernes, opleidingsmogelijkheden en uitrusting om op korte termijn grote aantallen dienstplichtigen op te leiden. Dit kost minstens 1 miljard extra per jaar.
- Een modern beroepsleger : de meeste partijen vinden dat België vooral nood heeft aan goed opgeleide militairen die met moderne wapensystemen en technologie kunnen werken.
- Vrijheid van jongeren: verschillende partijen vinden dat jongeren zelf moeten kunnen beslissen of ze een militaire loopbaan of maatschappelijke dienst willen opnemen. Ze willen zich sympathiek maken bij de jongeren/kiezers.
de meeste partijen willen zich sympathiek maken bij de jongeren/kiezers
Voorstanders van een verplichte dienst wijzen daarentegen op de groeiende veiligheidssituatie in Europa, de behoefte aan reservisten en het belang van discipline en maatschappelijke verantwoordelijkheid.
5. Besluit :
De politieke verhoudingen kunnen als volgt worden samengevat :
- Vlaams Belang : de duidelijkste voorstander van een verplichte gemeenschapsdienst met een militaire component.
- N-VA : verdeeld, met Theo Francken als uitgesproken voorstander van een verplicht systeem, maar zonder concreet regeringsplan.
- CD&V : heeft eerder gepleit voor een verplichte burgerdienst, die niet noodzakelijk militair hoeft te zijn.
- Vooruit, Open Vld, Groen, PVDA, PS, MR, Les Engagés en Ecolo : hebben geen steun verleend aan het voorstel van Vlaams Belang om een verplichte algemene gemeenschapsdienst in te voeren.
De kern is dus dat er in België meer steun bestaat voor het versterken van Defensie en vrijwillige militaire dienst dan voor het opnieuw verplicht naar het leger sturen van jongeren. De discussie is echter niet afgesloten: de recente uitspraken van Theo Francken tonen aan dat het idee van een bredere verplichte gemeenschapsdienst opnieuw op de politieke agenda staat.
foto’s (c) Gazet van Hove.