NIEUWS – door Jan Fabry – www.doorbraak.be
Ook het archief van de Vlaamse Beweging ontkomt niet aan de besparingen.
De subsidies van erfgoedbibliotheken, archieven en andere instellingen lagen op het kapblok van de besparingen en de botte bijl is erdoor gehaald. Het protest in de cultuursector bleef dan ook niet uit. Een maand later zijn de gemoederen nog steeds niet bedaard. Doorbraak sprokkelde enkele reacties uit het veld. Zonder een blad voor de mond te nemen wordt de rol van de minister van Cultuur, maar ook die van de Vlaamse regering op de korrel genomen.
Het Letterenhuis en de erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience in Antwerpen, het KADOC in Leuven, de Openbare Bibliotheek in Brugge met het archief van Guido Gezelle, … De lijst is te lang om ze neer te pennen, maar één ding hebben ze gemeen: drastische besparingen. Aan de Vlaamse werkingssubsidie van al die organisaties wordt niet geknibbeld, maar gezaagd : soms met 50 procent, vaak met 100 procent. Ook het ADVN, het archief voor de Vlaamse beweging en andere nationale bewegingen, en het Archiefpunt, waar gegevens over privéarchieven en -collecties in Vlaanderen en Brussel worden verzameld, ontkomen niet aan de besparingen.
Onbegrip en woede
Ann Mares, directeur van het ADVN en voorzitter van Archiefpunt, is er nog altijd niet van bekomen : ‘Het nieuws dat ons via een e-mail van Vlaams Minister Caroline Gennez bereikte, shockeert vandaag nog steeds. Cultuur wordt verhoudingsgewijs het zwaarst getroffen, maar daarbinnen blijkt erfgoed geslachtofferd waardoor de archieven er het meest bekaaid van af komen.’ De cijfers komen hard aan : ‘Het ADVN verliest vanaf 2027 de helft van de werkingsmiddelen : dat verlies komt neer op meer dan een miljoen euro per jaar.’
Mares vreest verder ook voor ‘een acuut sociaal en juridisch drama op de werkvloer.’ Dat dat geen onterecht gevoel is, staaft ze door te verwijzen naar de ontslagen : ‘75 van de 150 ontslagen in de sector vallen bij de archieven.’ De toekomst oogt dan ook somber: ‘De menselijke tol is zeer groot. Teams vallen uiteen en ook wie blijft, wordt niet gespaard : meer werklast, weg thuiswerk en weg welbevinden.’ Hierdoor zal er volgens Mares ingeboet worden op de kwaliteit van de dienstverlening : ‘Archieven moeten volgens het erfgoeddecreet zorgen voor de invulling van vijf functies (verzamelen, bewaren, onderzoeken, presenteren en participeren). Hoe gaan we dat klaarspelen als er maar zeven medewerkers overblijven ?’ Ook het Archiefpunt moet 30 procent inleveren. Er zal 1 VTE sneuvelen, maar de organisatie zal dat trachten op te vangen met deeltijdse contracten. ‘De werking gaat lijden omdat het netwerk verschraalt.’
Gennez in het oog van de storm
Minister Gennez is kop van Jut bij Mares : ‘De minister verwees de archieven naar “aanpalende” organisaties voor ondersteuning – de gemeenten, universiteiten of ideologische families. Ook dat argument is ondertussen doorprikt. Gemeenten kampen zelf met besparingen en kunnen niet compenseren, universiteiten idem.’ Haar collega en voorzitter bij het ADVN Dirk Rochtus treedt haar bij : ‘Het was al langer duidelijk dat de huidige minister van Cultuur geen oog heeft voor de dieptewerking die uitging van de erfgoedsector die in stilte de fundamenten van onze cultuur schraagt.’
Het was al langer duidelijk dat de minister geen oog heeft voor de erfgoedsector die in stilte de fundamenten van onze cultuur schraagt
Ook de rest van de Vlaamse Regering krijgt een veeg uit de pan : ‘Het is onbegrijpelijk dat een minister dit niet ziet, niet wil zien, en met haar een voltallige Vlaamse Regering die deze beslissing in consensus meedraagt.’ Rochtus spreekt klare taal over de verantwoordelijkheid : ‘Er wordt wel eens beweerd dat elke minister in haar of zijn eigen domein zelfstandig opereert, maar dat neemt niet weg dat de collegae alles zomaar hoeven te slikken, zeker niet wanneer zo een beslissing raakt aan wat henzelf nauw aan het hart zou moeten liggen.’ Rochtus verwijst naar de N-VA en haar DNA : ‘Het collectieve geheugen van Vlaanderen, en van de Vlaamse Beweging, bezwijkt onder deze hardvochtige besparingen. Ieder die betrokken is bij die beslissing, direct of indirect, moet zich bewust zijn van zijn/haar verantwoordelijkheid.’ Ook Mares kijkt de evolutie met lede ogen aan : ‘De ideologische partijen die ooit mee aan de basis lagen van de grote archieven, bestaan al lang niet meer.’
Quid N-VA ?
Er is maar één partij in de Vlaamse Regering die die erfenis hoog in het vaandel zou moeten dragen, zeker wanneer het over Vlaams erfgoed gaat. Dat zit in het DNA van N-VA. Vlaams erfgoed en het bewaren en cultiveren ervan zou dan ook hoog op het prioriteitenlijstje moeten staan. De besparingen in de erfgoedsector zouden dan ook het hart van de N-VA moeten doen bloeden. Dat de Vlaamse minister van Cultuur van linkse signatuur is, kan best zijn. Maar N-VA staat al jaren aan het hoofd van Vlaanderen en deelt er de lakens uit, waardoor de opgelegde besparingen meer doen dan de wenkbrauwen fronsen. Wat bezielt hen ?
Jan Fabry (°1991) is journalist bij Doorbraak en doctor in de Nederlandse filologie. Hij woonde en werkte in België, Frankrijk, Polen en Tsjechië als leerkracht en onderzoeker. Zijn interesses situeren zich op het snijvlak van politiek, taal, geschiedenis en identiteit, met een bijzondere aandacht voor Vlaanderen en de Lage Landen.
foto’s (c) Gazet van Hove.