door Ignace Vandewalle in ’t Pallieterke .
Nadat de nachtelijke vergaderingen van de Vlaamse Regering bijna tot een menselijk drama hadden geleid, verdween de techniek van het ‘onderhandelen door uitputting’ uit het onderhandelingsarsenaal van Bart De Wever. Hij gooide het over een andere boeg en putte daarvoor uit een breed scala van onderhandelingstechnieken. De anderen keken niet lijdzaam toe en reden elk hun eigen tactische koers. Geen koers voor het algemeen belang, maar voor het eigen electorale belang. Eigen belang eerst.
Zoals gebruikelijk in België, startte De Wever rijkelijk laat. Zo werd de techniek van ‘deadline pressure’ toegepast. Hierbij wacht men tot het water aan de lippen staat en hoopt men dat de verdrinkingsangst leidt tot meer compromisbereidheid. Het werkte niet. De ene deadline na de andere verstreek en telkens werd De Wever in zijn hemd gezet.
Om via ‘agenda control’ de regie over het politieke debat te behouden, koos de premier er bewust voor om het btw-debat meteen als twistappel op tafel te leggen. Waarom ? Het was een uitgekiende strategie om George-Louis Bouchez van bij het begin te laten kiezen tussen de koopkracht beschermen of nieuwe belastingen aanvaarden. Het mislukte, want Bouchez hield aan beide vast.
De MR-voorzitter bleek een meester in ‘war of attrition’. Dit is een bewuste uitputtingsslag. Niet door de beste argumenten op tafel te leggen. Neen, door met ijzerenheinigheid koppig op zijn standpunt te blijven staan. Dat de politieke en financiële factuur almaar opliep en De Wever imagoschade leed, was voor Bouchez slechts ‘collateral damage’.
Daarbovenop kwam ‘Schelling’s Commitment Strategy’ in het spel. Het publiekelijk en vrijwillig een harde rode lijn trekken verhoogt de politieke kostprijs van een latere toegeving en maakt een bocht van 180 graden onmogelijk.
Van de regen in de drup
Omdat De Wever gedwongen werd om Bouchez zijn zin te geven, schakelde hij naar de ‘Madman-theorie’ van Nixon als bliksemafleider. Het losgeslagen idee van een noodbegroting voor één jaar, gekoppeld aan een schuldenrem, moest partijen doen geloven dat hij onvoorspelbaar en tot alles in staat was. Het maakte geen indruk op de onderhandelaars, maar zorgde er wel voor dat de onderhandelingen zonder btw-verhogingen konden worden verdergezet.
Vooruit had intussen goed naar Bouchez gekeken en besloot diens tactiek schaamteloos te kopiëren. Conner Rousseau en Frank Vandenbroucke excelleerden in een eigen ‘war of attrition en Schelling’s Commitment Strategy’.
Het resulteerde bij Les Engagés en CD&V in het installeren van een ‘prisoner’s dilemma’ of ‘het gevangenendilemma’ : een situatie waarin iedereen zich bewust is van het feit dat samenwerking noodzakelijk is, maar ze elk afzonderlijk proberen electorale winst te boeken door de andere publiekelijk aan te vallen. MR en Vooruit werden de schietschijf bij uitstek.
CD&V-voorzitter Sammy Mahdi en in mindere mate N-VA-voorzitter Valerie Van Peel gingen over tot ‘fear appeal’ en ‘external threat framing’. Ze hielden ons voor dat er Griekse toestanden dreigen wanneer de regering haar verantwoordelijkheid niet neemt, waardoor financiële markten en externe instellingen België in de afgrond zouden storten.
Tijd kopen bij de koning
Twee partijen zaten nu reeds door ‘Schelling’s commitment strategy’ met de handen op de rug gebonden aan tafel. De Wever zag hoe anderen ook stillaan naar rode lijnen evolueerden en trok aan de noodrem. Want straks restte er geen beweegruimte meer. Door zijn ontslag aan te bieden, bracht De Wever de onderhandelingen naar een institutioneel crisispunt. ‘Brinkmanship’ heet zoiets. Breng de onderhandelaars naar de rand van de afgrond en dwing hen in de diepte te kijken. Er werd zo vooral tijd gekocht bij de koning om deze als vooruitgang te verkopen aan Jan Modaal.
Nadat de koning De Wever tien extra dagen had gegeven, haastte N-VA-voorzitter Valerie Van Peel zich naar de studio’s van VRT en VTM om daar de MAD (‘Mutual Assured Destruction’) in de hoofden van de onderhandelaars te prenten. De angst voor wederzijdse en gezamenlijke politieke schade verwoordde ze als volgt : “Het is allemaal erop of allemaal eronder.”
Belgische dramademocratie
Zo is de begrotingsonderhandeling verworden tot een schoolvoorbeeld van ‘dramademocratie’ met veel ruimte voor politieke spelletjes. Rode lijnen, ultimata, ontslagdreigingen en apocalyptische waarschuwingen domineren het toneel.
Nu start de derde akte. Ik ben van mening dat de koning op 16 november zal beslissen hoelang Bart De Wever nog verder mag onderhandelen. Ik gok dat hij dan tot 4 januari 2027 krijgt op basis van positieve uitzichten op een resultaat. Want ook de koning wil zijn kerstkalkoen in alle rust opeten en zorgeloos nieuwjaar vieren.
foto’s (c) Gazet van Hove & VRT NWS.