door Dylan Wagemans in ’t Pallieterke .

Het aantal personen dat in Antwerpen een leefloon of een equivalent krijgt, stijgt de laatste jaren sterk. Uit cijfers die Anke Van dermeersch (Vlaams Belang) opvroeg, blijkt dat in het tweede kwartaal van 2026 12.403 Antwerpenaren minstens één uitkering ontvingen. Daarvan waren 6.832 personen niet-EU-burgers.

De samenstelling van het Antwerpse leefloonbestand is opvallend. Ruim 55 procent van alle leefloontrekkers hadden een nationaliteit van buiten de Europese Unie. Daarnaast ging het om 4.785 Belgen en 786 EU-burgers die een uitkering ontvingen.

“Wanneer meer dan de helft van de leefloners geen EU-nationaliteit heeft, moeten we durven onderzoeken waarom die afhankelijkheid van sociale bijstand zo groot blijft”, stelt Anke Van dermeersch. Het Vlaams parlementslid is ook lid van de Antwerpse gemeenteraad, en wil dat de stad zich over de feiten buigt. “Het Antwerpse stadsbestuur mag die cijfers niet zomaar naast zich neerleggen”, stelt ze.

Werkloosheidshervorming zet OCMW onder druk

Boven op de bestaande instroom krijgt het Antwerpse OCMW ook te maken met de gevolgen van de federale beperking van de werkloosheidsuitkeringen. Sinds 2026 is het recht op een werkloosheidsuitkering in de meeste gevallen beperkt tot maximaal twee jaar. Wie vervolgens zonder inkomen valt en aan de voorwaarden voldoet, kan bij het OCMW aankloppen voor een leefloon. Ook de Vlaamse overheid waarschuwde vooraf voor extra druk op de lokale sociale diensten.

Tijdens de eerste drie rondes waarin langdurig werklozen hun uitkering verloren, werden volgens de cijfers die Van dermeersch opvroeg 5.822 Antwerpenaren getroffen. Van hen meldden 3.531 zich bij de stedelijke sociale diensten. Er volgden 2.463 positieve beslissingen over steunverlening. In augustus ontvingen nog 1.836 van hen daadwerkelijk een uitkering.

Daar blijft het niet bij. Een volgende groep van 3.108 Antwerpenaren verloor op 1 juli haar werkloosheidsvergoeding. Dat kan de instroom bij het OCMW verder doen toenemen. Ook de stad zelf rekende eerder al op een stevige impact. In juli ging Antwerpen ervan uit dat in 2026 uiteindelijk ruim 3.000 mensen door de hervorming een leefloon of equivalent leefloon zouden krijgen.

Bestand:VDAB logo.svg

Hoeveel mensen vinden werk ?

Van dermeersch plaatst ook vraagtekens bij het activeringsbeleid. Van 1.081 nieuw gescreende leefloongerechtigden werden er 460 doorverwezen naar tijdelijke werkervaringstrajecten. Uiteindelijk begonnen 126 personen aan een artikel 60-traject, waarbij het OCMW mensen tijdelijk tewerkstelt om werkervaring en sociale rechten op te bouwen.

Volgens de stadsrapportering stroomden zes personen door naar de reguliere arbeidsmarkt en 27 naar de sociale economie. Hoeveel leefloongerechtigden uiteindelijk dankzij de begeleiding duurzaam aan het werk raken, kan de stad volgens de antwoorden niet exact bepalen.

“Trajecten en begeleidingsgesprekken zijn geen eindresultaat”, reageert Van dermeersch. “De echte maatstaf is hoeveel mensen opnieuw zelfstandig in hun levensonderhoud kunnen voorzien. Daarover moet het stadsbestuur eindelijk duidelijke en controleerbare cijfers voorleggen.”

Miljoenenrekening

Ook financieel begint de hervorming door te wegen. Volgens de cijfers die Van dermeersch uit de Antwerpse meerjarenplanning haalt, bedraagt de geraamde stedelijke bijdrage voor de gevolgen van de werkloosheidshervorming tussen 2026 en 2031 ruim 10,28 miljoen euro.

Los daarvan maakte Antwerpen eind oktober bekend dat de totale uitgaven voor leeflonen in het aangepaste meerjarenplan met 31 miljoen euro toenemen. Die stijging is niet alleen het gevolg van de werkloosheidshervorming, maar ook van indexeringen en het algemeen groeiende aantal leefloongerechtigden.

“De rekening wordt doorgeschoven naar de Antwerpse stadskas”, besluit Van dermeersch. “Wie kan werken, moet maximaal worden geholpen en aangespoord om dat ook te doen.”

foto’s (c) Gazet van Hove .