door Drieu Godefridi in ’t Pallieterke .

Ze zijn met meer dan 65.000. Meer dan 65.000 voormalige ambtenaren ontvangen een pensioen van minstens 5.000 euro en tot 8.291 euro bruto per maand (het Wijninckx-plafond). Dit cijfer komt van de vakbond ACV : bijna een op de vijf gepensioneerde statutaire ambtenaren behoort tot deze groep.

Laten we de berekening maken die onze zogenaamde ‘verantwoordelijken’ zorgvuldig buiten het debat houden : 65.000 maal 5.000 euro, maal twaalf maanden. Resultaat : 4 miljard euro per jaar. Minstens. Bij een gemiddeld pensioen van 6.000 euro naderen we de 4,7 miljard. Alleen al voor deze groep.

Men kan urenlang discussiëren over de levensstijl van deze of gene voormalige minister, of over de privileges van een hooggeplaatste magistraat. Maar het zijn de grote getallen die over het lot van de overheidsfinanciën beslissen. Het probleem is hier niet die ene bevoorrechte gepensioneerde politicus, een Louis Michel bijvoorbeeld, die als een luxewrak in het televisiejournaal wordt opgevoerd. Het gaat om een uitgave van tientallen miljarden, jaar na jaar opnieuw, gewaarborgd door een overheid die het geld niet heeft. Elke euro van al die miljarden wordt onttrokken aan de economische activiteit van de huidige belastingbetalers.

Bestand:Ambtenaar Louis Dusée Zwaansteeg Utrecht v2.jpg
de ambtenaar van Louis Dusée in Utrecht – foto (c) Wikimedia Commons

Miljarden die worden uitbetaald

Laten we nu de totale rekening bekijken. 70 miljard euro in 2025. Tegenover iets meer dan 52 miljard, amper vijf jaar eerder. Een stijging met 33 procent. Alleen al voor de ambtenarenpensioenen boekte de Federale Pensioendienst in 2024 een bedrag van 22,45 miljard euro. Dit zijn geen hypothetische verplichtingen. Het zijn miljarden die daadwerkelijk worden uitbetaald. Elk jaar opnieuw. Nog vóór de eerste euro naar onderwijs, justitie, defensie of infrastructuur gaat.

Toch beperkt het debat zich al te vaak tot enkele maanden langer werken of een gedeeltelijke indexering. Men schuift wat met de parameters. Een beperkte koerscorrectie, zowel inhoudelijk als in de tijd, krijgt het etiket ‘historische pensioenhervorming’. Maar de werking van het systeem als geheel, dat fatale raderwerk dat ons naar het faillissement voert, blijft zorgvuldig buiten schot. Een faillissement dat allereerst de zwaksten zal vermorzelen, en onder hen de mensen met de laagste pensioenen. Zie Griekenland, waar de pensioenen na de wanbetaling van 2008 tien keer na elkaar werden verlaagd.

De werking van dat systeem laat zich in één zin samenvatten : de pensioenen van vandaag worden niet betaald uit het spaargeld dat de gepensioneerden tijdens hun leven zouden hebben opgebouwd. Ze worden gefinancierd door de werknemers en belastingbetalers van vandaag. Dat is het repartitiestelsel. Daar is niets geheimzinnigs aan. Het werkt wanneer het aantal bijdragebetalers, de duur van de loopbanen en de beloofde uitkeringen onderling coherent en betrekkelijk stabiel zijn. Maar geen enkel decreet, geen enkele toespraak en geen enkele bevlieging van Vooruit over ‘solidariteit’ kan de werkelijkheid opheffen wanneer het aantal werkenden dat betaalt alsmaar verder slinkt, terwijl het aantal gepensioneerden explodeert.

Bestand:Tour du midi.jpg
de “Zuidertoren”, de Federale Pensioendienst in Brussel – foto (c) Wikimedia Commons

Persoonlijke afdrachten

Onze  tonen de omvang van het probleem. Over een typecarrière gerekend, ontvangt een werknemer uit de privésector tijdens zijn pensioen ongeveer 3,66 euro bruto pensioen voor elke euro die hij persoonlijk aan pensioenbijdragen heeft betaald. Voor een statutaire ambtenaar bedraagt die verhouding ongeveer 4,7. Het gaat er niet om te ontkennen dat werkgeversbijdragen bestaan – althans in de privésector –, maar om te bekijken wat iemand persoonlijk afdraagt en wat hij nadien ontvangt. Het verschil is duizelingwekkend.

Gaan we bovendien uit van 20,6 pensioenjaren, dan bedragen de gecumuleerde pensioenuitkeringen, berekend in constante euro’s, ongeveer 422.000 euro voor de werknemer en 854.000 euro voor de ambtenaar. Meer dan het dubbele. Waar komt dat verschil vandaan ? Niet uit een wonderbaarlijke geldreserve die men in de kelders van de Schatkist heeft ontdekt. Het wordt betaald door de gemeenschap. De ene categorie gepensioneerden ontvangt gemiddeld dus aanzienlijk meer dan de andere, terwijl de totale last wordt doorgeschoven naar wie werkt.

Het gaat er niet om jongeren tegen ouderen op te zetten, laat staan een gepensioneerde te verwijten dat hij een bedrag ontvangt dat hem wettelijk werd beloofd. Het gaat erom degenen ter verantwoording te roepen die deze waanzinnige, onhoudbare beloften hebben gedaan en vervolgens de rekening presenteren aan generaties die nooit iets te zeggen hadden over de voorwaarden. Een jonge werknemer betaalt vandaag pensioenen waarvan hij zelf nooit de kleur zal zien. Van hem eist men ‘solidariteit’; wederkerigheid wordt hem ontzegd. Een ‘solidariteit’ die werd afgekondigd toen hij nog niet eens geboren was, en die men hem vandaag via duizend belastingen en lasten op zijn arbeid oplegt, is geen solidariteit. Het is onderwerping.

Erfenis

Dát is de erfenis die de werkenden wordt nagelaten, zonder zelfs maar het recht om die erfenis te verwerpen : buitensporige pensioenrechten financieren, om morgen genoegen te moeten nemen met een aalmoes die nauwelijks meer waard zal zijn dan een schamele troostprijs. Men kan dit een contract tussen generaties noemen, of wat dan ook. In werkelijkheid is het vooral een dictaat waarvan één generatie de bepalingen heeft vastgelegd, en die tot haar laatste snik zal blijven stemmen om ze te behouden. ‘Wij hebben bijgedragen.’ Jazeker. Een ui aan bijdragen, een blik kaviaar bij de uitgang. Een leeuwencontract, zoals men dat in het Romeinse recht noemde (societas leonina) : het leeuwendeel gaat naar de gepensioneerden van de overheid, die half zo lang hebben gewerkt als in de privésector en dubbel zoveel opstrijken. De definitie van de socialistische nomenklatoera, van alle tijden, alle landen en alle regimes. De anderen worden uitgeknepen, kaalgeplukt en vervolgens nog uitgescholden wanneer ze het wagen te morren over de cruises van de gelukkige gepensioneerde ambtenaren die zij mogen betalen.

Een wrede paradox : degenen die zich opwerpen als verdedigers van de gepensioneerden, zijn in werkelijkheid degenen die hen bedreigen. Want een belofte van de overheid is slechts zoveel waard als haar vermogen om die belofte na te komen. En dat vermogen is uitgeput.

socialistische gepensioneerden op 1 Mei

Wat gebeurt er wanneer een staat structureel meer heeft beloofd dan hij kan financieren ? Hij verhoogt de belastingen, leent geld en snoeit in andere uitgaven. En wanneer het krediet opdroogt, begint hij te snijden waar hij plechtig had gezworen nooit te zullen snijden. Griekenland heeft getoond wat een onder dwang opgelegde correctie betekent: pensioenen die in enkele jaren tijd soms met 50 procent werden verminderd. Die brutaliteit is niet het gevolg van een vooruitziende hervorming die nog probeert te redden wat er te redden valt. Ze is het gevolg van een staat die met de rug tegen de muur staat, leeggeplunderd door socialisten van alle partijen, die geen ander alternatief bieden dan regelrechte confiscatie – waarbij de befaamde ‘sterkste schouders’ eenvoudigweg worden gebroken.

Een Grieks scenario kan België echter nog vermijden. Een ernstige pensioenhervorming is geen oorlog tegen de gepensioneerden. Ze moet een overgang organiseren, de kleine pensioenen beschermen – heel wat gepensioneerde zelfstandigen leven objectief in armoede, geklemd tussen het aambeeld van een miserabel pensioen en de hamer van exploderende energiekosten, met dank aan de Green Deal –, de regels voor de verschillende statuten dichter bij elkaar brengen, de duurste rechten geleidelijk beperken en langere loopbanen aanmoedigen. En vooral : ophouden verplichtingen uit te delen zonder te zeggen hoe ze zullen worden gefinancierd. Wat vandaag nog kan worden onderhandeld, zal morgen worden opgelegd. Beter de inspanning beheersen dan de aderlating ondergaan.

de belastingen stijgen steeds …

En men moet ophouden de bevolking voor te liegen. Ophouden zich te verschuilen achter de geruststellende maar misleidende uitdrukking ‘pensioenhervorming’. Wat België vandaag nodig heeft, is een substantiële verlaging van de hoogste pensioenen. Niet alleen die van enkele voormalige ministers, hoe bijna folkloristisch die gevallen ook mogen zijn – al zou men uiteraard bij hen moeten beginnen. Maar vooral die van de ambtenaren, die oneindig talrijker zijn en veel zwaarder op de begroting wegen. Die pensioenen zullen aanzienlijk moeten worden verlaagd om ze geleidelijk in overeenstemming te brengen met de pensioenen in de privésector. Dit is geen politieke keuze meer naast andere keuzes, maar een economische noodzaak en een morele verplichting. Niets rechtvaardigt dat hele categorieën gepensioneerden op kosten van de gemeenschap uitkeringen blijven ontvangen die in geen verhouding staan tot die van de werknemers uit de privésector die hun pensioenen financieren. Niet werknemers die er ‘toe bijdragen’ ze te financieren, maar werknemers die ze eenvoudigweg betalen. Het ruikt naar de middeleeuwen. Het ruim in, hond ! Roeien ! En flink doorroeien ! Terwijl meneer en mevrouw Vandepet uit Bergen, gepensioneerde ambtenaren van Financiën, nog twijfelen tussen een cruise op de Egeïsche Zee en hun 57ste trip naar Venetië. Wat een dilemma, o, wat een dilemma !

krijgen we hier ook Griekse toestanden ??? …

Ineenstorting van het systeem

Want voorbij alle juridische haarkloverij, corporatistische weerstand en gespeelde verontwaardiging bestaat er een werkelijkheid waaraan niemand ontsnapt : de rekenkunde. In een structureel stagnerende economie, geconfronteerd met een massale vergrijzing van haar bevolking, zijn de huidige pensioenen onhoudbaar. Men zal de beslissingen blijven uitstellen, boekhoudkundige kunstgrepen opstapelen, zich beroepen op verworven rechten en verheven beginselen. Maar geen van die bezweringen zal de ontbrekende miljarden uit de grond doen oprijzen.

De keuze gaat niet langer tussen het verlagen of het behouden van de hoogste pensioenen. De keuze is deze : ze vandaag ordelijk, geleidelijk en via onderhandelingen verlagen, of ze morgen in paniek zien weggehakt worden, onder de dwang van een danteske ineenstorting van de overheidsfinanciën. Marginale aanpassingen ‘hervormingen’ blijven noemen, is een illusie in stand houden waarvan de eerste slachtoffers precies degenen zullen zijn die men beweert te beschermen.

De werkelijke bedreiging voor onze pensioenen is niet hun hervorming. Het is de weigering ze op ordelijke wijze te verlagen.

foto’s (c) Gazet van Hove.