Supermarkten voor een betere wereld : Weg met plastic !

Door Jurgen Ceder – (c) ’t Pallieterke .

“Elke dag zet Delhaize stappen voor meer duurzaamheid. Voor minder CO₂, voor meer duurzame visvangst, meer Fairtrade en bio, meer lokale producten en ook… minder plastic !” Zo staat te lezen op de webstek van de supermarkt. Het is een opvallende trend in de gehele westerse wereld : onze winkels, vooral onze supermarkten, profileren zich tegenwoordig als meer dan leveranciers van kwaliteitsvolle producten tegen lage prijzen. Ze doen nu ook een beroep op onze verantwoordelijkheid om een betere wereld te creëren.

In de opsomming van Delhaize vinden we dan ook de drie meest opvallende trends terug in de idealistische missie van onze supermarkten : minder plastic, meer Fairtrade en meer biologische geteelde voeding. Dragen de activistische campagnes echt wel bij tot een betere wereld ? In de komende weken zal ik die vraag proberen te beantwoorden wat betreft de aanspraken van Fairtrade- en bioproducten. Deze week beperk ik mij tot de strijd tegen plastic verpakkingen, waar onze supermarkten zich tegenwoordig zo opvallend in engageren.

Katoen

Het citaat boven is afkomstig van de campagne waarmee Delhaize de katoenen zakken promoot die de klassieke plastic draagzakken moeten vervangen. Die actie illustreert meteen perfect waarom we het deugdvertoon van de supermarkten met een korrel zout moeten nemen. En evenzeer maakt ze duidelijk hoe in de naam van ecologisch bijgeloof maatregelen genomen worden die eigenlijk contraproductief zijn, maar toch onbekritiseerd blijven.

Katoen geeft ons een indruk van natuurlijkheid en duurzaamheid, maar is eigenlijk vele keren schadelijker voor het milieu dan het vermaledijde plastic. In 2018 wees een studie in opdracht van de Deense overheid uit dat de gezamenlijke milieukost van de productie van een katoenen zak zo hoog is dat hij duizenden keer moet gebruikt worden vooraleer hij milieuvriendelijker uitvalt dan een klassieke plastic wegwerpzak.

Die hoge ecologische kost van katoen is vooral het gevolg van pesticiden (50 procent van het totale gebruik van insectenverdelgers in ontwikkelingslanden) en het enorme waterverbruik. Weet u waar het ooit gigantische Aralmeer heen is ? Het is letterlijk in onze kleren gekropen. De productie van één katoenen hemd kan tot 2.700 liter water benodigen, en in Oezbekistan keek men niet op een litertje. Door die irrigatie is het Aralmeer nu grotendeels uitgedroogd, een moderne milieuramp met weinig gelijken.

Polyester

Organisch katoen doet minder een beroep op pesticiden, maar is door zijn lagere opbrengst zelfs nog milieuonvriendelijker dan normaal katoen: het vereist meer landbouwgrond (minder bos) en vereist nóg meer water.

Samengevat mogen we zeggen dat katoen zowat het slechtst mogelijke alternatief voor plastic is. Hoe kan het dan dat diverse supermarkten (ook Lidl, bijvoorbeeld) erin slagen hun klanten precies dit te slijten als een milieuvriendelijk alternatief voor plastic ? Het antwoord is niet eenvoudig. Maar veel heeft zeker te maken met het stilaan irrationele karakter van de kruistocht tegen plastic en het cynische misbruik dat de commerciële sector maakt van het ecologische bijgeloof bij zijn klanten.

Colruyt gedraagt zich iets rationeler door polyester zakken te promoten. Die zijn een stuk milieuvriendelijker, maar moeten nog steeds 35 keer gebruikt worden vooraleer hun milieukost kleiner wordt dan de klassieke wegwerpzakjes.

Daar moet dan nog bij vermeld worden dat zakjes bedoeld voor eenmalig gebruik in de praktijk toch herbruikt worden als alternatief vuilniszakje. Sinds Californië wegwerp-zakjes verbood, wordt daar elk jaar 6.000 ton meer vuilniszakken aangekocht. De verkoop van papieren zakken steeg nog meer : met 40.000 ton.

Papier

Maar papier dan ? Dat is toch veel milieuvriendelijker ? Vergeet het. Voor de papieren zakken in de VS alleen worden naar schatting 14 miljoen bomen per jaar omgehakt. Bij de productie wordt ook meer dan dubbel zoveel energie verbruikt als bij plastic, vier keer zoveel water, is er meer watervervuiling en komt er drie keer zoveel CO₂ in de lucht. Een studie in opdracht van de Schotse regering besloot dat papieren verpakkingen duidelijk klimaatonvriendelijker zijn.

Papier is ook minder herbruikbaar. En de afvalmassa is een veelvoud van plastic. Papier wordt wel vaker gerecycleerd, maar daarvoor wordt heel wat niet-hernieuwbare energie gebruikt (niet veel minder dan bij gewone productie). Hét grote voordeel van papier, de natuurlijke afbreekbaarheid, verliest aan belang naarmate er meer afbreekbaar plastic op de markt komt.

Delhaize kondigde onlangs trots aan dat het zijn druiven voortaan niet meer in plastic, maar in papieren zakjes zal verkopen. Boerenbedrog heet dat.

Carrefour raadt ons dan weer aan om voortaan zelf potjes mee te brengen. Nog even en we gaan ons fruit weer met stenen kruiken vervoeren, zoals in de middeleeuwen. En dat terwijl de milieukost van de aanmaak van verpakkingen gemiddeld 10 keer lager is dan die van de voeding erin. En wat houdt dat voedsel vers en vermijdt verspilling ? Juist : plastic.

Al-Shabaab

De slechte naam die plastic de jongste tijd heeft gekregen, heeft veel te maken met het probleem van plastic in zee. Het klinkt als een grap, maar zelfs de islamistische terreurgroep Al-Shabaab (goed voor 4.000 slachtoffers in 2016) heeft al haar ecologische bezorgdheid getoond en haar afkeuring uitgesproken over het gebruik van plastic zakjes als zijnde “slecht voor mens en dier”.

Uw supermarkt-zakjes hebben echter bijzonder weinig te maken met het plastic in zee. Slechts 0,8 procent daarvan komt van verpakkingen. En zelfs die komen nauwelijks (minder dan 5 procent) uit westerse landen. Zoals ik al in een vorige bijdrage schreef : de kans dat het plastic zakje rond uw appels van de Carrefour in zee terechtkomt, is vrijwel nihil. Hét grote probleem is de slechte vuilnisophaling en -verwerking in niet-westerse landen, in het bijzonder Azië.

De aandacht die wordt gegeven aan het probleem van plastic verpakkingen in westerse landen heeft dan ook iets onwerkelijks, in het bijzonder als die resulteert in praktijken die een grotere milieukost veroorzaken, zoals katoenen zakken.

Voor ik het vergeet : zowel Lidl als Delhaize slijten katoenen zakken met het etiket “Fairtrade”, kwestie van het

beroep op uw goedgelovigheid compleet te maken. Daar kunnen we het volgende week misschien over hebben.

 

Foto’s (c) Gazet van Hove .