Er zit een haar in de boter tussen koning Filip en de N-VA, zegt politiek commentator Bart Maddens. Dat heeft alles te maken met de aanstelling van de regering-Wilmès II en het niet aan bod komen van voorzitter Bart De Wever bij de formatiegesprekken.
Door Bart Maddens – © vrtnws.be .
Bart Maddens doceert politieke wetenschappen in Leuven. Hij volgt de communautaire discussies op de voet.
Je kent dat wel van die man die te pletter stort van een hoog gebouw en zich tijdens het vallen ergert aan een taalfout op een reclamebord. Zo voelen politieke analyses ook een beetje aan tegenwoordig. Alhoewel, als de val eindeloos lang duurt, dan blijven politieke ergernissen een welkom tijdverdrijf.
Ergernis bijvoorbeeld over de dubieuze rol die de koning heeft gespeeld bij het tot stand komen van de regering Wilmès II. De feiten zijn bekend. Op maandag 16 maart stellen de Koninklijke opdrachthouders Sabine Laruelle en Patrick Dewael aan de koning voor om Sophie Wilmès aan te stellen als formateur. De dag voordien is er tussen tien partijen een akkoord bereikt om de bestaande regering van lopende zaken volmachten te geven.
Er is echter niet afgesproken dat dit een volwaardige regering zou worden, met alles erop en eraan. Waarom wordt Wilmès dan aangesteld als formateur ? Minstens twee partijvoorzitters kunnen hun oren niet geloven als ze dat vernemen : die van N-VA en SP.A. Wat hebben Laruelle en Dewael dan verteld aan de koning ? Hebben ze hem voorgelogen ? Hebben ze hem in de waan gelaten dat er een brede consensus was voor een volwaardige regering ? Had de kabinetschef van de koning niet even moeten rondbellen naar de partijvoorzitters om zich ervan te vergewissen of dit klopte?
Corona : de deus ex machina voor België die door de kroon met open armen werd verwelkomd
Waarschijnlijker is wat oud-wetstraatjournalist Mark Deweerdt schreef op doorbraak.be (27 maart) : de koning is maar al te gretig meegestapt in het scenario van Laruelle en Dewael. Hij was verblind door de vreugde dat er snel een regering zou worden gevormd. Het stilaan lachwekkende circus met de informateurs en de opdrachthouders kon voor het staatshoofd niet snel genoeg gedaan zijn. Corona : de deus ex machina voor België die door de kroon met open armen werd verwelkomd.
Koning Filip rijdt een vlekkeloos parcours. Dat was maandenlang het mantra van de media. Maar was het niet eerder een brokkenparcours ? Normaalgezien doet de koning wat een meerderheid van partijvoorzitters hem vraagt. Eind januari echter begon hij plots solo slim te spelen. Onverwacht beëindigde hij het mandaat van de informateurs George-Louis Bouchez en Joachim Coens. In de plaats stelde hij Koen Geens aan als opdrachthouder. Zelfs de partij van Geens wist van niets.
Nochtans had Bart De Wever er al maandenlang op aangedrongen om het initiatief te krijgen bij de regeringsvorming. De meeste waarnemers waren het erover eens dat de N-VA-voorzitter nu maar eens aan zet moest komen. Dat was een logische en noodzakelijke stap in het formatieproces. Maar de koning ziet het anders. Hij passeert eigengereid de voorzitter van veruit de grootste Vlaamse en Belgische partij.
De N-VA-ers zijn woedend, maar houden zich in. De kritiek van Bart De Wever is zeer zuinig : “De koning neemt hiermee wel een zeker risico”. Want inderdaad, als het paleismaneuver faliekant zou uitdraaien en de patstelling enkel maar zou vergroten, dan zou dat de schuld van de koning zijn. En zo gebeurde het ook, met het “J’en ai marre” van Paul Magnette. Sindsdien vernemen we niet meer zoveel over dat vlekkeloos parcours.
Als de N-VA vandaag buiten spel staat, dan heeft de koning daar mee de hand in gehad. Aanvankelijk leek het Paleis nochtans aan te sturen op een regering met de N-VA en de PS. Maar doordat de regeringsvorming zolang aansleepte zijn de Vlaams-nationalisten finaal in ongenade gevallen.
Koning Albert
Ik moet daarbij onwillekeurig denken aan het incident van eind 2012. Een paar maanden na de spectaculaire overwinning van de N-VA bij de lokale verkiezingen waarschuwde koning Albert in zijn kersttoespraak voor de “populistische betoogtrant”. Het was een nauwelijks verholen sneer naar de N-VA. Bart De Wever reageerde furieus en zegde het vertrouwen in koning Albert op. Hij vond dat het staatshoofd geen neutrale scheidsrechter meer was, en dus geen rol meer kon spelen bij de volgende regeringsvorming.
We zullen nooit weten hoe hard Bart De Wever het wilde spelen tegen koning Albert. Zou hij de consultaties van de koning echt hebben geboycot na de verkiezingen van 2014 ? Maar op dat moment was Albert al opgevolgd door koning Filip.
De N-VA was tevreden over de rol die de nieuwe koning speelde bij de formatie van 2014. Het resultaat was een wapenstilstand tussen de Vlaams-nationalisten en de monarchie. Filip hield zich politiek op de vlakte in zijn toespraken. De N-VA stopte de aanvallen op de koning. Dat de Kamerleden Hendrik Vuye en Veerle Wouters het staakt-het-vuren niet respecteerden was een van de redenen waarom ze opzij werden gezet.
Vandaag zitten de monarchie en de N-VA opnieuw op ramkoers. Of liever, ze zouden op ramkoers moeten zitten. Want de kersttoespraak van koning Albert was uiteindelijk maar klein bier in vergelijking met de twijfelachtige politieke rol die koning Filip de jongste maanden heeft gespeeld.
Bart De Wever is aan de zijlijn moeten blijven staan, mee door toedoen van een niet democratisch gelegitimeerd staatshoofd
Na de verkiezingen van 2010, onder de vermaledijde koning Albert, is Bart De Wever twee keer aan zet mogen komen : eerst als informateur, later als verkenner. Nochtans was de N-VA toen veel radicaler dan nu. Maar vandaag is de voorzitter van de grootste partij aan de zijlijn moeten blijven staan, mee door toedoen van een niet democratisch gelegitimeerd staatshoofd.
Zolang de coronacrisis duurt, kunnen de Vlaams-nationalisten niet voluit gaan. Ze moeten hun woede verbijten. Maar als het virus eenmaal is bedwongen, dan zal de strijd tegen die andere coronabedreiging ongetwijfeld worden hervat.
Foto’s © Gazet van Hove.