Er zijn de jongste jaren nogal wat boeken verschenen, waarin op gedetailleerde wijze uit de doeken gedaan wordt, wat zich allemaal in een of ander provinciestad of zelfs dorp van Vlaanderen tijdens de Tweede Wereldoorlog heeft voorgedaan, bijvoorbeeld “Het Tieltse tussen 1940-1945” van Kurt Ravyts en Peter Struyve. Er zijn overigens nog een aantal andere werken van hetzelfde genre die even verdienstelijk zijn. Dat de geschiedenis van een bepaalde periode benaderen door het bestuderen van wat zich toen op een of andere plaats voordeed, best van pas kan komen om aan behoorlijk historisch onderzoek te doen, werd al in de jaren 70 van de vorige eeuw aangetoond door het spraakmakend boek “Montaillou, village occitan” van Emmanuel Le Roy. Hierin bekijkt deze beroemde Franse historicus de geschiedenis van het einde van het catharisme in Occitanië door het prisma van wat zich in die tijd afspeelde in een klein dorpje uit de Midi.

Voor zover ik weet, werd deze methode tot hiertoe nog maar weinig gebruikt wanneer het om grotere steden gaat. Waarschijnlijk is dit te wijten aan het feit dat nogal wat historici van mening zijn dat de grote rol die deze steden in de geschiedenis hebben gespeeld, er voor gezorgd heeft dat ze al veel aandacht hebben gekregen en dat er over hen dus niet veel nieuws te vertellen valt. Jan Huijbrechts toont met zijn boek “40-45 Antwerpen” aan dat dit denkbeeld helemaal niet klopt. Het wemelt van feiten en anekdotes die tot hiertoe door het grote publiek niet of weinig bekend zijn.
Zo besteedt deze specialist van de krijgsgeschiedenis heel veel aandacht aan de gevechten die zowel in mei 40 als in september 44 rond de stad en de haven werden gevoerd. Wist u dat Antwerpen in 40 ook verdedigd werd door een smaldeel van de Belgische zeemacht die het overigens zwaar te verduren kreeg ? Of was u er van op de hoogte dat de weerstand er bij de bevrijding voor gezorgd heeft dat de Duitsers hun plannen om de haveninstallaties te vernietigen, niet hebben kunnen doorvoeren ? Huijbrechts staat uiteraard ook heel lang stil bij de Jodenvervolging, en bij het Amerikaanse bombardement op Mortsel waarbij het doelwit, de Erla-fabriek, amper geraakt werd, maar dat wel het leven kostte aan 935 inwoners van die randgemeente van de Scheldestad. Hij heeft het ook uitgebreid over de terreur die de vliegende bommen hebben veroorzaakt en over de repressie met daarbij het willekeurig opsluiten van honderden verdachten in de leeuwenkooien van de Zoo.

 

Kortom, een werk waaruit heel wat te leren valt en dat dus best mag aanbevolen worden. Huybrechts schreef ook een gelijkaardig werk over Antwerpen tijdens de Eerste Wereldoorlog. Er is geen enkele reden om eraan te twijfelen dat dit van hetzelfde niveau is als wat ik hier gerecenseerd heb. Ik heb het echter nog niet gelezen. Het komt dus de volgende keer aan de beurt !

 

Jan Huijbrechts, “40-45 Antwerpen”, Uitgeverij Vrijdag, 2019, 255 blz., ISBN:9789460017995, 29,95 euro.

 

Francis Van den Eynde in Knooppunt Delta vzw