De weerbaarheid van onze bevolking

door Wim De Smet in Weekblad ’t Pallieterke.

Achttien Franse generaals maakten onlangs in een open brief bekend dat ze vrezen voor een burgeroorlog. Voormalig legerkolonel Pierre Therie (75) denkt niet dat het zo ver zal komen. “Ik geloof daar niet in”, zegt hij. “Maar er moet wel iets gebeuren, want ook burgerlijke ongehoorzaamheid is een vorm van opstand.”

De open brief van de generaals veroorzaakte flink wat ophef in Frankrijk. De stafchef van het Franse leger laat de ondertekenaars voor een hogere militaire raad verschijnen. Pierre Therie is kolonel-stafbrevethouder op rust. Hij deelt de bezorgdheid van de generaals. “De westerse samenleving is al een tijdje aan het evolueren in twee tegengestelde posities”, meent hij. “Enerzijds gaan we naar een vredelievende opstand van de bevolking, anderzijds zijn er de autoriteiten die dictatoriale trekken vertonen. Het ongenoegen dat we in Frankrijk zien, leeft volgens mij ook in België. Maar bij ons is er een groot verschil tussen de Vlaming, die gehoorzaam is, en de Waal die feller reageert. Kijk maar naar de reacties op de maatregelen van de coronapandemie. In Franstalig België is het veel moeilijker om die maatregelen te handhaven.”

In Frankrijk deed de open brief heel wat stof opwaaien. En wat ook opviel : liefst 49 procent van de Fransen bleken nadien akkoord met een mogelijk ingrijpen in de macht vanuit het leger.

“In Frankrijk wordt er vandaag al permanent ingegrepen, maar dan wel door de politie. Er zijn altijd wel ergens rellen in die woelige zones rond de steden. De gele hesjes bestaan nog altijd en er zijn veel achtergestelde zones waar de politie nauwelijks nog te zien is. Het is een algemeen fenomeen dat vooral te maken heeft met de moeilijke integratie van nieuwe inwoners. En de politieke kaste durft zichzelf daarbij niet in vraag stellen. Zij zouden zich moeten afvragen waarom die, vaak extreme, oppositiepartijen zo invloedrijk worden. Men beseft vaak niet meer wat er aan de hand is. En het is naar mijn aanvoelen erger gesteld dan wat nu zichtbaar is.”

“Maar of de huidige onvrede zal evolueren naar een revolutie, dat kan ik me niet voorstellen. Het is wel duidelijk dat de kloof tussen het volk en de politieke bubbel wel heel groot wordt.”

In Frankrijk wordt zelfs gevreesd voor een burgeroorlog. Terecht ?

“Zeg nooit nooit, maar ik geloof daar niet in. In een burgeroorlog grijpen gewone mensen naar de wapens die ze dan gebruiken tegen medeburgers, zelfs buren. Hier gaat het niet om de mensen onderling, maar er dreigt een conflict tussen het volk en de macht. Ik zie een burgeroorlog niet uitbreken, ook niet in Europa. We hebben het nog veel te goed. Zolang de mensen het goed hebben en ze zich van alles kunnen permitteren, is een gewapend conflict niet te verkiezen.”

U maakte een half leven deel uit van het Belgische leger. Hoe is onze krijgsmacht er aan toe vandaag ?

“Het Belgisch leger is een van de slachtoffers van een maatschappelijke evolutie. De weerbaarheid van België en zijn bevolking is ongelooflijk laag. En daar lijden ook de militairen onder. De bevolking wil niet dat er geld verspild wordt aan het leger. Wij zij dus heel mak geworden, een fenomeen dat heel West-Europa treft. Geen enkel land wil nog investeren in defensie.”

“Maar we zijn ook een beetje slachtoffer van een ander fenomeen. De NAVO is geëvolueerd in een richting die niet door Europa, maar door de VS gekozen is. De NAVO was een verdragsorganisatie met een louter defensief doel: het voorkomen van oorlog tussen Europese landen en de Russen buiten houden. Maar dat defensief pact, om onze vrijheden en de vrede te bewaren, is nu uitgebreid naar operaties buiten Europa. Dat stond niet in de beginopdracht. Nu komen we, op vraag van de Amerikanen, overal in de wereld tussenbeide. De NAVO is vandaag een voluntaristisch pact dat de belangen wereldwijd wil verdedigen. En daar komt nog eens bij dat onze vorige minister van Defensie de NAVO heeft toegezegd om ons leger vanaf dag 1 in te zetten bij een toekomstig gewapend conflict. Daarom, en alleen daarom, werd gekozen voor het Amerikaanse F-35-gevechtsvliegtuig. Hierbij negeerde men één belangrijke factor: het duurste en hypermoderne wapentuig kan nooit het gebrek aan weerbaarheid van een volk vervangen. Het is weggegooid geld.”

“We zijn best voorzichtig met alle landen die over een weerbare bevolking beschikken. Landen waar de bevolking weinig te verliezen heeft en men nog kan leven met ‘bodybags’”

Beschikt het Belgisch leger nog wel over voldoende manschappen voor zo’n militaire opdracht ?

“Het leger heeft al jaren een personeelsprobleem en dat wordt nooit opgelost. Er is, om te beginnen, te weinig kwalitatieve instroom. Veel kandidaten haken snel af. En ten tweede : we zitten met veel oudere militairen die niet meer operationeel zijn en waarvoor er geen uitweg bestaat in een andere sector. We hebben dus te weinig volk en het is ook nog eens te oud. Het is een cruciaal en structureel probleem. Uiteraard bestaan daar oplossingen voor, maar die zijn politiek niet eenvoudig uit te voeren. Wie wil er nu nog spreken over een vorm van verplichte militaire opleiding ?”

“Enkele jaren geleden heb ik een artikel geschreven waarin ik voorstelde om de ambtenaar in zijn beste vorm uit te spelen. Als burgerlijk dienaar, zeg maar. Voor mijn part zou elke ambtenaar zijn eerste zes maanden in het leger moeten doorbrengen, waar hij of zij een opleiding krijgt volgens zijn of haar specifieke kwaliteiten. Zij kunnen dan de militaire reserve vormen als we die ooit zouden nodig hebben. Ook in tijden van bijvoorbeeld een pandemie, zoals vandaag, zou je die mensen kunnen inzetten. Een reserve is essentieel en rendabel, omdat je in vredestijd geen groot leger nodig hebt.”

Terwijl West-Europese landen het amper over defensie hebben, zijn er wel veel buitenlandse voorbeelden waar het leger wél van tel is. Welke landen houden we maar beter in de gaten ?

“We zijn best voorzichtig met alle landen die over een weerbare bevolking beschikken. Landen waar de bevolking weinig te verliezen heeft en men nog kan leven met ‘bodybags’. Dat hoeven niet noodzakelijk nationale legers te zijn. Terroristen zijn evenmin bang om te sterven voor hun geloof, hun ideologie, hun waarden. Wij niet meer.”

“De politici zouden zich moeten afvragen waarom die, vaak extreme, oppositiepartijen zo invloedrijk worden. Men beseft vaak niet meer wat er aan de hand is. En het is veel erger gesteld dan wat nu zichtbaar is”

“Een oorlog zoals we die in het verre verleden gekend hebben, kan ik me vandaag niet meer voorstellen. Zo een oorlog met geüniformeerde soldaten is voorbij. Nu krijgen we vooral te maken met acties van mensen die niet te lokaliseren zijn en zich niet aan de regels van het oorlogsrecht houden. Dat zie je in het conflict tussen Israël en de Palestijnen. Israël krijgt het verwijt dat ze aanvallen uitvoeren op burgerdoelen, maar die burgerdoelen worden door de Palestijnen net gebruikt om van daaruit het gevecht te voeren. Eigenlijk zijn ze dus beide in overtreding.”

“In de wapenwedloop van vandaag zullen de Chinezen snel sterker worden dan de Amerikanen. Voor mij is Rusland nooit een gevaarlijke vijand geweest omdat het niet de middelen heeft om een oorlog te doorstaan. De Russen kunnen wel duizenden soldaten opofferen, maar een echte oorlog kunnen ze niet meer aan.”

* * *

Pierre Therie (Wervik, 1945) is kolonel-stafbrevethouder op rust. Hij was lid van het NAVO Defensiecollege 1994, gewezen commandant van het elfde Geniebataljon. Na de Balkanoorlog werd hij verantwoordelijk voor de bouw van een vluchtelingenkamp in Kroatië. Hij was ook stafchef van het Belgisch detachement in Kismayo, Somalië, en gewezen defensieattaché voor Oostenrijk, Zwitserland, Kroatië, Slovenië en Macedonië.