door Jurgen Ceder in (c) ’t Pallieterke .
Het was niet de massale troepenmacht die weken naar Jürgen Conings heeft gespeurd, die hem heeft gevonden, maar een burgemeester op zondagse fietstocht. En de ‘terrorist’ bleek een wanhopige man die al lang zijn eigen leven had genomen. Jürgen Conings was labiel, mogelijk gevaarlijk, maar hij is niet overgegaan tot terrorisme. Je mag je afvragen in welke mate de zeer grote bereidheid om te geloven in georganiseerd, extreemrechts terrorisme een correcte inschatting van de dreiging en een gepaste aanpak heeft verhinderd. Nu blijft de indruk van politiek geïnspireerde sensatie en overdrijving.
Met een machtsontplooiing die we zelfs niet hebben gekend ten tijde van de islamitische aanslagen in Brussel, is vijf weken gezocht naar een man die er al lang niet meer was. Kon men vermoeden dat hij dood was ? Eigenlijk wel. Op Facebook zag ik al einde mei het bericht van een Belgische officier die de redenen opsomde waarom hij er van overtuigd was waarom Conings niet meer in leven was : hij was labiel, zijn moeder had ook zelfmoord gepleegd, hij had zijn medailles op het graf van zijn ouders gelegd en brieven achtergelaten waarin eigenlijk afscheid werd genomen.
Een patroon van doelloze wanhoop
Bovendien werd hij maar niet gevonden. Het spoorloos verdwijnen in een maatschappij, waar iedereen op zoek is naar staatsvijand nummer 1, vereist een grondige voorbereiding en een planmatig handelen die je enkel in Hollywoodfilms of bij zeer georganiseerd terrorisme aantreft. Dit soort geduldige doelgerichtheid is al zeker onverenigbaar met de labiele gemoedstoestand waarvan Conings blijk had gegeven.
Niets van wat hij deed wees op een uitgewerkt plan of grondige voorbereiding.
Welke terrorist kondigt zijn acties aan in een brief met zijn naam eronder ? Wat ging Conings doen met antitankwapens waarvan in het magazijn normaal enkel ongevaarlijke oefenexemplaren liggen ? Waarom nam hij zelfs vier van deze tuigen mee ? Wat hoopte hij te bereiken met de ongevaarlijke ‘tripflare’ in zijn auto ? Waarom nam hij vuurwapens mee als hij geen poging ging ondernemen ze te gebruiken ? Wat dacht hij te doen in natuurpark Hoge Kempen ? Waarom pleegde hij uiteindelijk zelfmoord ?
Er is maar één patroon : dat van een labiele man zonder realistisch plan. Conings zag geen andere manier om het drama hij in gang had gezet te beëindigen dan door zelfdoding. Het idee dat hij een efficiënte Rambo was, die geduldig in een geheim schuiloord zat te wachten op een kans om Van Ranst om te leggen, was de hele tijd absurd.
Het Vlaams Legioen is terug
Wekenlang hebben de nieuwsmedia sensationele onjuistheden gepubliceerd. Het begon met de geweerschoten die de eerste dag werden gehoord en die zouden wijzen op een “nakende ontknoping”. Elke volgende dag werd wel een rugzak of mogelijke slaapplaats van de reeds overleden militair gevonden. Er werd een “boobytrap met granaat” aangetroffen in zijn auto (in werkelijkheid een tripflare die niemand kan doden, maar door militairen wordt gebruikt om naderende vijanden te verraden). Hij zou genoeg wapens hebben gestolen “om een kleine oorlog uit te vechten” (de ‘raketlanceerders’ waren eigenlijk verouderde antitankwapens van zeer twijfelachtig nut). De zoekende militairen zouden opdracht hebben gekregen om Conings neer te schieten (formeel ontkend door de federale procureur). VTM zou zijn bedreigd door een Nederlandse extreemrechtse organisatie om de schuilplaats van Van Ranst te verraden (een indianenverhaal dat werd onderuit gehaald door de Nederlandse Volkskrant).
De opbouw van het extreemrechts gevaar door de media was soms grappig. Toen het gerucht opdook dat Conings ooit training zou gegeven hebben aan het “Vlaams Legioen”, een inmiddels opgedoekt groupuscule, maakte de VRT gebruik van die naam, tevens de naam van een Vlaamse eenheid die aan het Oostfront heeft gevochten, om twee uitgesproken linkse historici naar de studio te halen. Bruno De Wever en Vincent Scheltiens zeiden daar niets over het oude Vlaams Legioen, gaven toe niets te weten over het nieuwe Vlaams Legioen, maar kregen daarna de gelegenheid om uitvoerig uit te leggen hoe gevaarlijk rechts wel is en waarom het cordon sanitaire tegen het Vlaams Belang zeker moet gehandhaafd blijven. Je moet de vindingrijkheid van de VRT bewonderen als het erop aankomt ‘experten’ precies te laten zeggen wat de redactie eigenlijk zelf wil zeggen.
Conings als rechtse Abdeslam
Die media probeerden maandag de meubelen te redden. In plaats van toe te geven dat ze misschien overdreven hadden, gingen de kranten, die wekenlang onbevestigde geruchten hebben gepubliceerd, de strijd aan tegen de complottheorieën over de dood van Conings. Die dommeriken op sociale media, toch.
Natuurlijk zijn die complottheorieën onzin. Maar je kan het de mensen niet kwalijk nemen dat ze een verklaring zoeken voor de bizarre aspecten van deze zaak. Een wekenlange, massale zoektocht leverde niets op, maar dan werd het lijk van Conings door twee mensen tegelijk, maar onafhankelijk van elkaar, gevonden. De vindplaats was niet ver verwijderd van de wagen van Conings. Waarom werd daar niet gezocht ? Hoe konden speurhonden de geur missen ? Ik ga ervan uit dat er redelijke antwoorden op al die vragen bestaan, maar je kan mensen niet verwijten dat ze minstens de wanverhouding opmerken tussen de ingezette middelen en de achteraf gebleken futiliteit van de dreiging en zich dan afvragen : wat zit er achter al die heisa ?
Eén conclusie is alvast geen complottheorie : dit bestel heeft zijn uiterste best gedaan om de zaak Conings politiek uit te buiten. Politiek en pers wilden zo graag dat extreemrechts terrorisme een realiteit werd. Het is de rechterzijde die steeds waarschuwt voor de gevaren van de radicale islam. Hoe geweldig zou het niet zijn het verhaal te kunnen brengen dat die rechtse jongens eigenlijk geen haar beter zijn ? Sven Gatz bracht die boodschap vrijwel letterlijk door op Twitter de foto van Jürgen Conings te plaatsen naast die van Abdeslam, de ‘architect’ van de aanslagen in Brussel. Wat een tegenvaller dat Conings dood werd aangetroffen, niemand heeft omgebracht, niet behoorde tot een georganiseerde groep en dat de teller van de slachtoffers van het ‘extreemrechtse terrorisme’ nog steeds op nul staat. Van Quickenborne was ook ontgoocheld. “We blijven waakzaam”, zei hij nadat de dood van Conings al officieel was. Waarvoor Vincent : het echte of het ingebeelde terrorisme ?
Terwijl echte terroristen plannen maken
Toevallig gaf de Franse onderzoekster Florence Bergeaud-Blackler vorige week een interview aan het Franse tijdschrift l’Express. Zij heeft een boek geschreven over Brussel als hét toevluchtsoord van de radicale islam in Europa. Ze legt uit hoe de Moslimbroeders Brussel al sinds de jaren ‘80 zijn gaan beschouwen als de zachte onderbuik van Europa en hoe hun invloed daar zelfs na de aanslagen van 2015 en 2016 is toegenomen. De Belgische overheden, schrijft ze, ondernemen niets tegen die evolutie. Brussel is een soort heiligdom geworden voor het islamisme, zegt Bergeaud-Blackler.
In het interview verbaast ze zich erover dat het boek in België door de pers compleet is genegeerd, maar die houding bevestigt wel wat ze weet over de politieke cultuur in België, die alle problemen rond islam probeert weg te moffelen. Men durft er zelfs het woord “moslim” niet meer uitspreken, stelt ze, en in de plaats heeft men het over “diversiteit”.
Terwijl in de omgeving van de Brusselse moskeeën bebaarde fanatici plannen maken voor nieuwe aanslagen – echte aanslagen – jaagt deze regering met extravagante middelen op extreemrechtse spoken.
Foto’s (c) Gazet van Hove.