door Thierry Debels in ’t Pallieterke .
In 2025 is het dossier van de Bende van Nijvel definitief verjaard. Is er nog een mogelijkheid dat ‘de waarheid’ dit jaar of volgend jaar naar boven komt? Laten we eerlijk zijn: die kans is zeer klein. Met elke dag die verstrijkt, zijn de daders en opdrachtgevers een stukje zekerder dat ze niet vervolgd zullen worden. Als ze nog leven tenminste.
Dat belet uiteraard niet dat er boeken over de Bende verschijnen. Eind deze maand bijvoorbeeld verschijnt er een nieuw exemplaar van auteur Hilde Geens. Geens schreef eerder al een werk over de Bende en verbindt deze keer de zaak-François aan die Bende.
Toeval bestaat niet: over de Bende komt er binnenkort een fictiereeks op de VRT en de RTBF (‘1985’) en over de zaak-François is er iets later ‘Kartel BXL’ op VTM. Zo gaat die nieuwe VTM-reeks heten die gebaseerd is op het leven van Leon François, een gewezen rijkswachtofficier die midden jaren zeventig de leiding kreeg over het net opgerichte Nationaal Bureau voor Drugs (NBD). “Dat moest toen een antwoord bieden op de almaar om zich heen grijpende drugtrafiek”, aldus Hans Everaert van productiehuis Menuetto. “Het probleem toen was dat er nog geen kader bestond waarbinnen de strijd tegen drugs moest worden gevoerd. Daardoor vielen rijkswachters, zoals François, zelf ten prooi aan de verlokkingen van de drughandel.”
Rijkswachtcommandant Léon François begint in de jaren 70 dus onderzoeksmethoden te gebruiken in de strijd tegen drughandelaars, zonder wettelijke regeling. Hij is commandant bij de rijkswacht en een briljant officier die in 1974 de leiding krijgt van dat pas opgerichte NBD. Hij volgt hiervoor een opleiding bij de Amerikaanse DEA, maar geraakt uiteindelijk in de klauwen van enkele gewiekste drugtrafikanten waardoor hij en enkele medewerkers zelf in de drughandel terechtkomen.
“Rijkswachters werden zelf criminelen”
Grenzen vervagen
In dat nieuwe boek – Het complot van de stilte – vraagt journaliste Hilde Geens wie de gangsters zijn en wie de politie. De grenzen vervagen volgens haar: “De top van de politie en van de politiek, ex-premier Vanden Boeynants op kop, kijken toe en grijpen niet in.” François wordt uiteindelijk wel veroordeeld, maar de zaak raakt volgens Geens nooit echt helemaal opgehelderd: “Heel wat zware misdaden worden nooit opgelost.”
Gepensioneerd rechter Walter De Smedt in 2020 hierover nog in De Morgen: “Ik was nog substituut toen ik voor de allereerste keer tijdens de zaak-François met een parallelle inlichtingendienst geconfronteerd werd. In 1971 richtte de toenmalige socialistische minister van Justitie Alfons Vranckx het Bureau van de Criminele Informatie (BIC) op. De Amerikanen voerden met hun Drug Enforcement Administration (DEA) een globale ‘war on drugs’ en het BIC sloot daar naadloos bij aan. De DEA gebruikte bijzondere methoden zoals werken met informanten en infiltratie en uitlokking door undercoveragenten. Bij het BIC waren ook undercoveragenten actief die volledig buiten het gerecht om werkten. Zij waren vogelvrij.”
“De rijkswacht wou ook zoiets en richtte het Nationaal Bureau voor Drugs op. Ze pasten de technieken toe die ze van de Amerikanen geleerd hadden. Maar dat liep faliekant af: die mannen werden zelf criminelen. Dat eindigde in 1982 met het proces-François, waarbij rijkswachtcommandant Leon François veroordeeld werd tot één jaar gevangenis met uitstel voor 27 misdrijven, waaronder handel in drugs. Dat belette de rijkswacht niet om de man tot majoor te bevorderen.”
“De oorlog tegen de drugs wordt volgens Geens anno 2022 nog altijd gewonnen door de criminelen”
Drugsbaron
François kwam concreet in opspraak door corruptie en drugsmokkel naar aanleiding van een deal met Albert Farcy, bijgenaamd Bruno. Farcy was een Franse crimineel afkomstig van Halluin die samen met zijn vier broers een bende vormde die opereerde vanuit de Candy’s, een bar in de Brusselse Lakenweversstraat. Hij werkte ook voor de DEA en Farcy was zelfs een informant van adjudant Goffinon en van commandant François. Hij was vanaf 1975 tot omstreeks 1987 een van de grootste drugsbaronnen in West-Europa.
Dáár ligt volgens Geens de kiem voor de Bende van Nijvel die in de jaren 80 het land in rep en roer zet met moordende aanslagen. Net als bij de zaak-François laat de Bende volgens haar vooral veel vragen achter: Wie zijn de daders? Wat zijn hun motieven? Wie houdt hen de hand boven het hoofd? “Zeker is dat (Madani) Bouhouche en (Robert) Beijer, als BOB’ers in de misdaad verzeild geraakt, de spilfiguren zijn in beide dossiers”, zegt Geens. Officieel overleed Bouhouche eind 2005. Niet iedereen gelooft dat hij toen echt overleden is.
De oorlog tegen de drugs wordt volgens Geens anno 2022 nog altijd gewonnen door de criminelen. Het onderzoek naar de Bende van Nijvel wacht nog steeds op antwoorden. Het verdoezelen van de waarheid, het complot van de stilte, is volgens haar nog altijd aan de gang. Volgens haar zal de waarheid niet onmiddellijk naar boven komen.
