door Julien Borremans in ’t Pallieterke .
Twee op de drie bso-leerlingen verlaten het onderwijs functioneel ongeletterd. Die leerlingen kunnen onvoldoende informatie uit een metroplan, een advertentie, een bijsluiter of een instructieplan halen. Ze hebben tevens onvoldoende praktische ICT-competenties. Dat blijkt uit de nieuwe resultaten van de Vlaamse peilingsproeven. Die gaan na of leerlingen bepaalde eindtermen – de minimumdoelen die zijn opgelegd door de Vlaamse regering – behalen.
Aan de peilingsproeven rekenen, lezen, schrijven en luisteren voor Project Algemene Vakken (PAV) namen 3.000 leerlingen deel. Voor functionele rekenvaardigheid haalt slechts 26 procent de eindtermen, voor functionele leesvaardigheid 34 procent en voor functionele luistervaardigheid 30 procent. Deze cijfers zijn een heel stuk slechter dan de laatste meting in 2013. Cognitief psycholoog Wouter Duyck (UGent) heeft het op Twitter over “het zoveelste brandalarm voor de vernietiging van welvaart en sociale mobiliteit”.
Spectaculaire niveaudaling
“De resultaten zijn over de hele lijn zwak”, zegt professor Rianne Janssen (KU Leuven) in De Standaard. “Er is een algemene daling in prestaties ten opzichte van de vorige peiling in 2013.” Deze tendens kan zeker naar de rest van het onderwijs worden uitgebreid. Uit het PIRLS-onderzoek van 2016 blijkt dat 20 procent van de Vlaamse vijftienjarigen een fundamentele achterstand oploopt op het vlak van leesvaardigheid en begrijpend lezen.
Tel daarbij nog de leerlingen die vroegtijdig zonder diploma secundair onderwijs de school verlaten en je komt algauw tot een leger ongekwalificeerde jongeren die goed zijn voor de werkloosheidsstatistieken of terechtkomen in slecht betaalde jobs zonder doorgroeimogelijkheden. Deze resultaten van het onderzoek zijn dramatisch voor een regio wiens arbeidsmarkt het van de grijze hersencellen moet hebben.
Er zijn verzachtende omstandigheden voor de barslechte resultaten. Door corona waren er schoolsluitingen en afstandsonderwijs, wat voor flink wat leerlingen niet meer dan extra vakantie was. Er is een sterke toename van het aantal leerstoornissen en gedragsproblemen en er zijn ook meer leerlingen met een andere thuistaal dan voorheen. Ongeveer 20 procent van de leerlingen van het basisonderwijs spreekt thuis een andere taal dan het Nederlands. Voor steden zoals Antwerpen loopt dit op tot bijna 50 procent. Meer dan 55 procent van de kinderen met ouders van buiten de EU worden in een kansarm gezin geboren. Voor Antwerpen loopt dit op tot 74 procent.
“Deze resultaten van het onderzoek zijn dramatisch voor een regio wiens arbeidsmarkt het van de grijze hersencellen moet hebben”
Pretpedagogiek
Door de leer- en taalachterstand hebben leerlingen meer tijd nodig om het basisniveau te verwerven. Daardoor vermindert de aangeboden leerstof telkens. Leerkrachten moeten steeds meer investeren om leerlingen steeds minder basiskennis bij te brengen. Het gaat van differentiatie, over evaluatie op maat tot remediëring en huiswerkbegeleiding. Dan is er ook nog de ‘pretpedagogiek’. Leerlingen moeten zich op school eerder ‘lekker’ voelen, waardoor de scholen steeds meer in allerlei nevenactiviteiten en uitstappen moeten investeren. Daardoor gaan de scholen steeds meer op wellnesscentra lijken.
Vorig jaar trokken enkele moeders aan de alarmbel. Een bezorgde mama controleerde de invulboeken en kwam tot de ontnuchterende vaststelling dat haar dochter op één schooljaar tijd amper 4 tekstjes en 20 zinnen schreef. Door de invulboeken schrijven de kinderen veel minder, waardoor het niveau van de leerlingen nog verder daalt. Het absoluut stellen van de gelijke onderwijskansen, het nijpende lerarentekort en de toenemende segregatie doen de rest.
Veel maatregelen, weinig resultaat
Intussen nam minister van Onderwijs Ben Weyts (N-VA) een aantal maatregelen. Zo voerde hij voor de eerste en tweede graad van het secundair onderwijs ambitieuze eindtermen in en heeft hij voor de derde kleuterklas taalscreeningstoetsen gemaakt die veel sneller achterstand moeten detecteren. Ook wil Weyts in het primair en het secundair onderwijs centrale toetsen invoeren om na te gaan in hoeverre de leerlingen de eindtermen echt beheersen. De eerste van deze Vlaanderenbrede toetsen worden in 2023 afgenomen. Om de niveauverschillen tussen de verschillende scholen tegen te gaan, wil de minister ook centrale examens opleggen en de job van leerkracht aantrekkelijker maken.
Of dit pakket aan maatregelen zal volstaan, valt te betwijfelen. De dramatische resultaten zouden bij de Vlaamse regering een alarmsignaal moeten doen afgaan, maar vooralsnog is daar weinig van te merken. De resultaten van de peilingstoetsen zijn in alle stilte verschenen. De minister hoopte dat de bui zou overtrekken. “We moeten durven ingrijpen”, zei hij reeds meermaals. Waar wacht Weyts op ? Het onderwijs was decennialang de emancipatiemachine van heel wat arbeiderskinderen. Het zal terug aansluiting moeten vinden bij die traditie. Pas dan kan er sprake zijn van vooruitgang.
Foto’s (c) Gazet van Hove.